Bảo tồn các di tích ở An Giang - Kỳ 1: Thực trạng đáng quan tâm

20/10/2015 - 05:37
A A

(AGO) - So với các tỉnh trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long, An Giang là địa phương có di tích nhiều nhất, kể cả di tích cấp tỉnh, cấp quốc gia và cấp quốc gia đặc biệt. Điều này đặt ra yêu cầu cho các ngành chức năng và địa phương phải gìn giữ và phát huy các giá trị của di tích như thế nào cho hiệu quả, bởi thời gian qua, đã có một số di tích vi phạm về Luật Di sản - Văn hóa. Nếu đã xem giá trị của các di tích là vô giá thì sự trân trọng của cộng đồng đương thời vẫn còn nhiều vấn đề đáng quan tâm.

Nghe đọc bài: Bảo tồn các di tích ở An Giang - Kỳ 1: Thực trạng đáng quan tâm. PTV: Mỹ Linh

PS-1.jpg

Chùa Snaydonkum (Chùa B52), xã Ô Lâm (Tri Tôn) – một trong số các di tích cấp tỉnh đang xuống cấp nằm trong danh mục ưu tiên trùng tu, sửa chữa

10 năm công tác trong ngành văn hóa, Tiến sĩ Ngô Quang Láng nhận định, việc bảo vệ, gìn giữ các di tích lịch sử, văn hóa hiện nay có 2 sai phạm phổ biến: Một là không gian chùa, đình, miếu bị chiếm dụng bởi nhà dân, trường học; hai là các di tích bị can thiệp làm thay đổi, biến dạng về cấu trúc, cảnh vật, không gian. Đáng nói là thực trạng này diễn ra khá nhiều cả trước và sau khi các di tích được xếp hạng mà vụ việc ở chùa Hang, chùa Đông Thạnh, chùa Ông Bắc và một số ngôi đình trong tỉnh xảy ra thời gian qua là những điển hình. Đến nay, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch cùng các địa phương đã tham gia giải quyết được rất nhiều vụ việc nhưng vẫn còn nhiều nơi đang trong tình hình chờ đợi, đòi hỏi thêm thời gian và biện pháp phù hợp. Tại các ngôi đình - nơi gắn bó của người dân từ thời khai hoang lập ấp, có nhiều hộ đến tá túc hoặc một phần khuôn viên của đình được tận dụng xây trường học, nay phải rốt ráo di dời dẫn đến nhiều tranh cãi. Còn các cơ sở thờ tự trong quá trình trùng tu, sửa chữa đã tự tiện thay thế nguyên liệu, thay đổi kết cấu làm biến dạng, đổi mới hoàn toàn kiến trúc vốn có của di tích. Một số nơi thuận theo sự cúng dường của phật tử mà thiết kế thêm câu liễn, đối, trưng những bức tượng ngoại lai, tượng vượt kích cỡ làm phá vỡ cảnh quan, không gian của di tích và vô tình vi phạm Luật Di sản – Văn hóa. “Thực trạng trên cần được chấn chỉnh nghiêm túc và cương quyết ngăn chặn việc tôn tạo mà không xin phép. Khi được phép của ngành chức năng cho tôn tạo, Ban quản lý di tích có trách nhiệm thống nhất sửa chữa theo Luật Di sản – Văn hóa quy định, yếu tố nào được thay đổi, yếu tố nào không thể. Căn cứ điều kiện thực tế, vẫn có nhiều trường hợp được xử lý uyển chuyển để đảm bảo việc bảo tồn tốt hơn, như trường hợp đình Tấn Mỹ (Chợ Mới) phải di dời toàn ngôi đình ra nền đất phía sau nhưng hình thức, kêt cấu đảm bảo như cũ.

Bên cạnh việc vi phạm, điểm đáng quan tâm nữa là tình trạng xuống cấp của các di tích hiện nay. Sự ăn mòn của thời gian và việc gìn giữ chưa được quan tâm đúng mức đã khiến nhiều khu di tích nằm trong tình trạng hư hỏng nặng, ngập nước, kết cấu kém vững chắc. Cũng từ việc xuống cấp này, thời gian qua lại phát sinh một số chùa vì xuống cấp trầm trọng nên cố xin được xếp vào di tích để được hỗ trợ trùng tu. Nếu giải quyết từ gốc những thực trạng này, quản lý trong thời gian tới sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn. Đây là những tồn tại không phải riêng An Giang mới có nên những năm trước, đứng ở góc độ thi đua, xếp hạng giữa các tỉnh, có lúc An Giang đạt điểm thấp. Thực chất không phải vì An Giang thua kém mà tình trạng chạy theo số lượng, cấp xếp hạng di tích vô tội vạ. Di tích một khi đã được công nhận và xếp hạng phải phát huy được giá trị chứ không phải chạy theo hình thức! Gắn liền với văn hóa vật thể, rất nhiều di tích còn giữ lại văn hóa phi vật thể chứa đựng giá trị tinh thần to lớn, điển hình như các nghi thức cúng đình, lễ hội truyền thống hàng năm. Tuy các nghi thức được giữ lại khá tốt nhưng so với ngày xưa sức thu hút của các lễ hội, nghi thức này đã giảm sút vì sự lấn át của chợ búa, nhà cửa vây quanh, không còn cảnh trên bến, dưới thuyền, không còn không gian cho người dân có thể đến cúng đình lưu trú thoải mái “chơi hội”. Liên quan đến việc tăng nguồn thu ngân sách của địa phương, không gian lễ hội của hầu hết đình, miếu, chùa trở thành nơi mua bán lô tô, hàng quán tùy tiện, hát hò bát nháo. Ngành chức năng và địa phương cần nghiên cứu, xem xét nhằm khôi phục lại không gian văn hóa cũ trước đây để đảm bảo sự tôn nghiêm và ý nghĩa trong các lễ hội.

“Thời gian qua, bảo tồn và phát huy các di tích lịch sử - văn hóa: Di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể chưa được tổ chức kiểm kê đầy đủ để có kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị, các di tích đang trong tình trạng xuống cấp, một số di tích còn bị lấn chiếm, sử dụng diện tích trái phép. Một số di tích chưa được cấp phép sử dụng hợp pháp để làm cơ sở quy hoạch phát triển lâu dài….

UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 499/QĐ-UBND ban hành đề án trùng tu, tôn tạo, phát huy và quản lý di tích lịch sử - văn hóa xếp hạng cấp tỉnh, giai đoạn 2011-2020. Tuy nhiên, từ năm 2011 đến nay tỉnh thực hiện các Nghị quyết của Chính phủ, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về viêc giãn tiến độ các dự án, công trình nên đến nay chưa thực hiện trùng tu, tôn tạo một di tích nào. Hàng năm, Bảo tàng tỉnh chỉ hỗ trợ cho mỗi di tích khoảng 5 triệu đồng để tu sửa nhỏ cộng với phần đóng góp của Nhân dân”. (trích Quy hoạch tổng thể phát triển văn hóa, thể thao tỉnh An Giang từ năm 2014 đến năm 2020).

Theo Quy hoạch tổng thể phát triển văn hóa, thể thao tỉnh An Giang từ năm 2014 đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 của UBND tỉnh, đến năm 2020, có 20 di tích lịch sử - văn hóa, bia tưởng niệm, tượng đài xuống cấp nằm trong danh mục ưu tiên đầu tư để trùng tu, sửa chữa, trong đó có 9 di tích Lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

 

Bài, ảnh: TRỌNG ÂN – MỸ HẠNH