Bảo tồn các di tích ở An Giang - Kỳ 2: Những giá trị trường tồn

21/10/2015 - 06:02
A A

(AGO) - Theo quan điểm của Đảng ta: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội. Cần phải xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nền văn hóa thống nhất, đa dạng trong cộng đồng các dân tộc… Vì vậy, di sản văn hóa, lịch sử sẽ là nguồn vốn vô giá và trường tồn với thời gian chỉ khi nào được giữ gìn, phát huy giá trị đúng hướng để tác động to lớn trong đời sống và vun đắp tinh thần cao đẹp cho cộng đồng.

>> Bảo tồn các di tích ở An Giang - Kỳ 1: Thực trạng đáng quan tâm

Nghe đọc bài: Bảo tồn các di tích ở An Giang - Kỳ 2: Những giá trị trường tồn. PTV: Mỹ Linh

Kho báu vô giá

Theo quy hoạch tổng thể của tỉnh, từ nay đến năm 2020, ngành Văn hóa-Thể thao cần phải đánh giá được kết quả thực hiện được các mục tiêu chiến lược giai đoạn 2001-2013 và quy hoạch ngành giai đoạn 2014-2020 để làm cơ sở tổ chức thực hiện phát triển văn hóa-thể thao khoa học có hiệu quả và bền vững. Việc khẩn trương trước mắt là hoàn thành cơ bản tổng điều tra kiểm kê di sản văn hóa vật thể, phi vật thể trên địa bàn toàn tỉnh để bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa và văn hóa phi vật thể; bảo tồn, giữ gìn và lưu truyền các loại hình nghệ thuật cổ truyền đặc sắc, văn hóa dân gian của từng vùng, từng dân tộc Kinh, Chăm, Khmer, Hoa và nghề thủ công truyền thống, lễ hội văn hóa của địa phương. Kết hợp hài hòa việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa với phát triển kinh tế, du lịch…

PS.jpg

Hát bội, một trong những nghệ thuật đang được giữ gìn và bảo tồn tại các lễ Kỳ Yên ở đình, miếu

Với 1.287 di tích lịch sử - văn hóa, đình, chùa, miếu, An Giang đang sở hữu “kho” danh lam thắng cảnh, hệ thống hang động và di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật đáng tự hào. Trong đó, có 2 di tích cấp quốc gia đặc biệt là Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng và Di tích khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật văn hóa Óc Eo – Ba Thê; 27 di tích cấp quốc gia, 52 di tích cấp tỉnh và hàng ngàn danh lam thắng cảnh, cơ sở thờ tự, kiến trúc nghệ thuật, di tích lịch sử truyền thống nằm rải khắp trong tỉnh. Bình quân mỗi năm, các danh thắng, di tích đón trên 3 triệu lượt khách tham quan, nghiên cứu, học tập, khảo cổ về nguồn… được nhiều nhà nghiên cứu, đoàn du khảo và khách du lịch đánh giá cao về giá trị. Mỗi di tích là một câu chuyện cô đọng, chứng tích cho cả giai đoạn phát triển trong lịch sử, là nền tảng soi rọi truyền thống văn hóa cho con người ngày nay và cả mai sau. Bề dày lịch sử lưu lại qua các di tích còn là nguồn tư liệu rất quý báu và là nguồn tài nguyên phong phú, hấp dẫn cho du lịch phát triển. Bên cạnh di sản văn hóa vật thể, tỉnh còn có di sản văn hóa phi vật thể, như: Lễ hội vía Bà Chúa Xứ núi Sam, hội đua bò Bảy Núi, nghệ thuật âm nhạc của đồng bào Khmer, Chăm cùng nhiều làng nghề truyền thống như mộc chạm khắc, dệt thổ cẩm, gốm thủ công, làm đường thốt nốt… Ông Nguyễn Minh Sang, Trưởng phòng Di sản (Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch) cho biết, một số văn hóa phi vật thể đặc sắc đang được ngành Văn hóa cùng các địa phương khôi phục và giữ gìn trước nguy cơ mai một. Song song với việc bảo tồn, duy trì sao cho hiệu quả, ngành chức năng còn đánh giá, phân tích giá trị tinh thần của các loại hình để quảng bá rộng rãi cho mọi người hiểu được sự cần thiết của việc gìn giữ. Nghệ thuật múa bóng rỗi (nay chỉ còn tại lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam), kinh lá buông ở các chùa Khmer, nghệ thuật Dì kê, đàn Chpay, hát bội ở các lễ cúng đình, miếu hàng năm và rất nhiều loại hình nghệ thuật, di sản đều đã có lộ trình ưu tiên gìn giữ, khôi phục theo các năm.

Cần được phát huy

Để giải quyết các vi phạm và đảm bảo việc giữ gìn di tích tốt hơn, Nhà nước đã đưa ra vấn đề phân cấp (3 cấp chủ yếu là: cấp quốc gia đặc biệt, cấp quốc gia và cấp tỉnh) để giao trách nhiệm cụ thể. Ngoài quản lý về mặt vật chất, các cấp được giao trách nhiệm còn quản lý những di tích văn hóa phi vật thể để không biến tướng. Nhờ vậy, ở một số nơi, văn hóa phi vật thể đã được nâng lên tầm cao hơn như Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam là một điển hình. Việc phân cấp còn có tác động lâu dài là huy động được nguồn lực tại chỗ của người dân: Một mặt sẽ hỗ trợ xây dựng trùng tu, sửa chữa bằng xã hội hóa và mặt khác là cấp cơ sở giúp người dân hiểu được, ý thức được giữ gìn văn hóa vật thể, phi vật thể là giữ gìn những giá trị vô giá của tiền nhân để lại. “Phải khẳng định vai trò lớn nhất trong việc bảo vệ và phát huy các giá trị của di tích trực tiếp là chính quyền địa phương. Di tích muốn phát huy phải gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đồng thời chính điều đó sẽ tăng cường trách nhiệm, lòng yêu mến di tích cho người dân cũng như cộng đồng để bảo vệ” – Tiến sĩ Ngô Quang Láng nhấn mạnh.

PS-1.jpg

Mô hình quản lý của Khu lăng miếu núi Sam được xem là điển hình thành công phát huy hiệu quả giá trị phi vật thể (Trong ảnh: Một góc miếu Bà Chúa Xứ núi Sam)

Luật Di sản – Văn hóa đã ra đời cách đây hơn 10 năm, từ thời điểm đó đến nay tuy có sửa đổi, bổ sung nhưng những nội dung căn bản vẫn giữ nguyên và được khuyến khích ban hành rộng rãi. Song, cách phổ biến luật trong thời gian qua được nhìn nhận là chưa tới nơi tới chốn. Mỗi di tích được xếp hạng, Ban quản lý di tích hoặc địa phương được giao một quyển luật dày cộm, song chẳng mấy ai thiết tha đọc, nghiên cứu. Cách phổ biến luật có rất nhiều nhưng việc tách nội dung, chọn nội dung phổ biến chưa được lựa chọn phù hợp dẫn đến ý thức gìn giữ của cộng đồng còn kém, thiên về khai thác nhiều hơn bảo vệ, trùng tu. Theo Tiến sĩ Ngô Quang Láng, có thể học tập từ nhiều địa phương khác trong nước, như: Hội An, Đà Nẵng, Sầm Sơn để thấy cách thức tuyên truyền trực quan với nội dung cần thiết đang rất hiệu quả. Đến một nơi cụ thể, người du lịch lẫn người tại địa phương chỉ cần quan tâm những quy định trong việc giữ gìn, hình thức xử phạt nếu vi phạm liên quan di tích ngay tại đó. Cách thức này cũng đang được thí điểm làm tại Khu di tích khảo cổ Gò Cây Thị với một số bảng nhỏ, rút ra những nội dung cơ bản nhất, một số điều cần biết về luật di sản, những điều nào vi phạm, trách nhiệm người dân ra sao… Di sản là vô giá nhưng sẽ không tồn tại vĩnh viễn, nếu thiếu sự quan tâm, ý thức gìn giữ và phát huy giá trị từ cộng đồng.

TRỌNG ÂN – MỸ HẠNH

Kỳ cuối: Để di tích song hành cùng du lịch phát triển