Cần chú trọng tái cơ cấu ngành nông nghiệp

11/06/2012 - 14:33
A A

Nông nghiệp là một ngành quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

    Nông nghiệp là một ngành quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Tuy nhiên, giai đoạn 2006 – 2011, tổng vốn đầu tư công cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn từ nguồn ngân sách nhà nước và trái phiếu Chính phủ chỉ là 432.788 tỷ đồng, bằng 49,67% tổng vốn đầu tư phát triển nguồn ngân sách nhà nước và trái phiếu Chính phủ.

Đầu tư cho nông nghiệp còn thấp và chưa trúng

Đại biểu Nguyễn Văn Tiên (Tiền Giang) cho rằng, chúng ta đã đầu tư khá nhiều tiền cho tam nông và các chuyên gia quốc tế nói rằng Việt Nam đầu tư rất nhiều tiền, đặc biệt cho thủy lợi, cho giao thông nông thôn. Tuy nhiên, chúng ta phải xem xem hiệu quả nó đạt được bao nhiêu phần trăm và trực tiếp với nông thôn như thế nào. Do vậy, chúng ta cần phải thay đổi cơ chế đầu tư theo cơ chế khoán cho địa phương, giao giám sát cho người dân sẽ có hiệu quả hơn. Vì thực tế xây nhà văn hóa ở một xã nông thôn chỉ hết bằng 50 - 60% so với các dự án, như vậy chúng ta nên thay đổi cách đầu tư.

“Nông nghiệp, nông thôn luôn đóng góp quan trọng vào sự phát triển của nền kinh tế, nhưng mức đầu tư ở khu vực này lại giảm dần, các thống kê cho thấy vào những năm 2000 tổng mức đầu tư chiếm khoảng 13,8% GDP, sau đó thấp dần. Đến năm 2010 chỉ còn 6,62%. Như vậy là chưa hợp lý. Đề nghị Chính phủ có sự đầu tư tích cực hơn cho hạ tầng kỹ thuật nông nghiệp, nhất là về giao thông thủy lợi, điện. Sẽ không hợp lý và lãng phí lớn khi những công trình thủy lợi đang xây dựng chậm hoàn thành hoặc dừng thi công do thiếu vốn hoặc do cắt giảm đầu tư công. Cần có cơ chế ưu đãi hơn để các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào khâu thu mua, chế biến và tiêu thụ nông sản, xem xét tăng tỷ lệ tiêu thụ nông sản qua hợp đồng từ 25-30% lên 45-50% vào năm 2015, thay vì phải đợi đến năm 2020 để giúp nông dân chủ động hơn trong sản xuất và trong tiêu thụ nông sản” – đại biểu Đỗ Ngọc Niễn (Bình Thuận) phân tích.

Đồng tình với việc đầu tư cho nông nghiệp còn thấp và chưa đạt hiệu quả như mong muốn, đại biểu Huỳnh Văn Tiếp (Cần Thơ) cho hay, đồng bằng sông Cửu Long hiện nay nhiều hộ nuôi trồng thủy sản cá tra và các hộ kinh doanh chế biến thủy sản đang bức xúc về việc tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn để ổn định và phát triển sản xuất và chế biến nhằm phát huy lợi thế của vùng nhưng vừa qua do thiếu vốn trung và dài hạn doanh nghiệp vay vốn ngắn hạn đầu tư cho dài hạn nên gặp khó khăn.

Ngoài ra, về sản xuất nông nghiệp vừa qua đạt kết quả khả quan về năng suất, sản lượng nên giá cả lương thực so với cùng kỳ năm trước giảm, giá vật tư và giá thuê lao động tăng cao hơn cùng kỳ làm cho giá thành sản phẩm tăng lên, lợi nhuận của người nông dân bị thấp xuống so với năm trước. Cần có một chính sách đồng bộ của Nhà nước về giá đầu vào, giá sản phẩm đầu ra, đảm bảo cho người nông dân có lợi nhuận đạt được 30 - 40% để tái sản xuất và góp phần xây dựng nông thôn mới.

Còn theo đại biểu Lê Công Đỉnh (Long An), với hệ thống tiêu thụ lúa gạo như hiện nay, giá lúa trên thị trường được ấn định đầu ra là gạo trong mối quan hệ cung cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu, chuỗi giá trị này giảm dần từ công ty lớn, công ty vệ tinh, đến hệ thống thương lái và mới đến nông dân. Trong một thị trường thiếu thông tin, giá cả được ấn định sao cho có lợi và an toàn nhất cho người mua đi bán lại, do đó người thụ động và bất lợi nhất vẫn là nông dân, điều này dẫn đến suy nghĩ phải có những sàn giao dịch lúa gạo nhằm có được những thông tin minh bạch nhất về giá cả thị trường để người mua, người bán có thể giao dịch, thương lượng một cách tương đối bình đẳng. Trong thực tế các hình thức tương tự như sàn so giá tự phát để manh nha hoạt động tại các trung tâm xay xát lớn. Do đó, ngoài việc xây dựng kho chứa tập trung tôi kiến nghị Chính phủ cần xem xét đến việc hình thành các sàn giao dịch lúa gạo tại các trung tâm xay xát lớn ở đồng bằng sông Cửu Long. Hơn nữa, mô hình sản xuất cánh đồng mẫu lớn bước đầu đã cho kết quả tốt. Chúng ta nên nhân rộng và có sự tham gia của các doanh nghiệp nông nghiệp từ khâu sản xuất đến tiêu thụ.

Đại biểu Bùi Thị An (TP. Hà Nội) nhấn mạnh, đầu tư cho nông nghiệp tức là đầu tư cho nguồn nhân lực mà với hơn 70% dân số của cả nước trực tiếp được hưởng và tôi nghĩ gần 100% ảnh hưởng gián tiếp, kể cả các đại biểu Quốc hội. Chính vì vậy, tôi thấy trong giai đoạn vừa qua ta tập trung đầu tư cho nông nghiệp chưa đúng mức, hệ thống tín dụng phục vụ cho nông dân chưa tốt... cần phải đẩy mạnh việc đưa khoa học công nghệ về phục vụ nông dân, giống cây trồng, thu hoạch, chế biến, phân bón.

Tái cơ cấu ngành nông nghiệp thế nào?

Trong Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế, vấn đề tái cơ cấu ngành nông nghiệp rất chung chung, không có định hướng cụ thể cho từng ngành nghề cụ thể mà chỉ nhấn tái cơ cấu đầu tư công, ngành tài chính và tái cơ cấu doanh nghiệp. Theo ý kiến của đa số đại biểu, Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế chưa rõ ràng, chưa đề ra được lộ trình thực hiện cụ thể, nhất là đối với ngành nông nghiệp.

Đại biểu Tô Văn Tám (Kon Tum) dẫn chứng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói đại ý rằng: công nghiệp và nông nghiệp là hai chân của nền kinh tế, từ đó chúng ta cũng hiểu có thể nhận thức được rằng hai chân đó phải vững thì bước đi mới vững chắc. Quan điểm định hướng của Đảng tại chiến lược phát triển kinh tế xã hội năm 2011 - 2020 đã xác định phát triển nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, hiệu quả bền vững đó là định hướng đúng đắn. Nước ta có hơn 70% dân số ở nông thôn, nông nghiệp đang đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ổn định kinh tế đất nước, nhất là những lúc nền kinh tế rơi vào khủng hoảng, suy thoái. Trong thời gian qua nền kinh tế đã đạt được sự tăng trưởng đáng kể nhưng người nông dân vẫn chưa được hưởng xứng đáng với sự tăng trưởng kinh tế mặc dù họ đã đóng góp rất quan trọng cho sự tăng trưởng. Vì vậy, tôi thấy rằng trong Đề án chưa đặt vấn đề tái cơ cấu cho nông nghiệp tương xứng với những đóng góp ngành mang lại.

Đồng quan điểm, đại biểu Huỳnh Văn Tính (Tiền Giang) nêu, Đề án mới xác định các mục tiêu mang tính định tính đối với sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp. Cần xác định mục tiêu mang tính định lượng đối với cơ cấu sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp sẽ đảm bảo tính ổn định hơn. Ngoài ra, cần làm rõ được nguồn lực tài chính và lộ trình rõ ràng, thực hiện cũng như cần có cơ chế, chính sách để huy động mọi nguồn lực xã hội mới đạt được mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế của lĩnh vực nông nghiệp từ 20,6% GDP xuống còn 15% GDP, nếu không sẽ không khả thi.

“Để đạt được mục tiêu tái cơ cấu nông nghiệp của đề án, tôi đề nghị Quốc hội, Chính phủ cần có giải pháp, chính sách mạnh mẽ, có tính đột phá đối với đổi mới đầu tư công; quan tâm đầu tư giống; nghiên cứu chuyển giao khoa học, kỹ thuật, công nghệ; ưu tiên phát triển những lĩnh vực còn tiềm năng như thủy sản, công nghiệp chế biến; xây dựng hệ thống sản xuất, hệ thống cung ứng các sản phẩm nông sản; xúc tiến thương mại; hỗ trợ kỹ thuật sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; cần sớm sửa đổi Luật Đất đai để giao đất theo hướng ổn định lâu dài cho nông dân trực tiếp sản xuất; có chính sách cụ thể, hiệu quả, thủ tục đơn giản khi tiếp cận nguồn vốn để thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, đầu tư hợp tác xã nông nghiệp, tạo khâu đột phá phát triển nông nghiệp” - đại biểu Tính nhấn mạnh.

Theo đại biểu Đặng Xuân Huy (Đồng Tháp), hiện những thành tựu của ngành nông nghiệp vẫn còn chưa tương xứng với lợi thế phát triển. Vì vậy, cơ cấu lại ngành nông nghiệp của vùng là một tất yếu. Trước tiên, cần thay đổi tư duy trong đầu tư, trong nguồn lực để phát triển sản xuất nông nghiệp; thứ hai cần xác định rõ mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp phù hợp; thứ 3 cần có chính sách đột phá trong phát triển sản xuất nông nghiệp, trước hết là chính sách về đất đai, tín dụng đầu tư công và phương thức tổ chức sản xuất phù hợp, cần mở rộng quyền của người sử dụng đất, cần giao đất nông nghiệp với thời hạn ổn định. Về chính sách tín dụng, đề nghị thực hiện tốt hơn nữa Nghị định 41 năm 2010 của Chính phủ về chính sách tín dụng, phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn. Cần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nông dân, doanh nghiệp vay đầu tư phát triển nông nghiệp, đặc biệt là đầu tư thực hiện cánh đồng mẫu lớn. Phát triển kết cấu hạ tầng như giao thông, thủy lợi, điện phục vụ sản xuất nông nghiệp với lãi suất ưu đãi và dài hạn.

Các giải pháp tái cơ cấu ngành nông nghiệp trong Đề án

a. Rà soát lại quy hoạch sử dụng đất, duy trì 3,8 triệu ha đất trồng lúa đảm bảo an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt và lâu dài.

b. Rà soát, đánh giá lại quy hoạch rừng, duy trì hợp lý diện tích rừng đầu nguồn, rừng đặc dụng, đổi mới cơ chế và tổ chức quản lý rừng theo hướng nâng cao quyền tự chủ cho các hộ gia đình và doanh nghiệp, chuyển đổi số diện tích rừng còn lại sang phát triển vùng rừng nguyên liệu tập trung, khai thác rừng một cách có hiệu quả, bền vững nâng cao thu nhập và đời sống của người lao động lâm nghiệp.

c. Tăng hợp lý tỷ trọng vốn đầu tư của ngân sách phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn; phát triển dịch vụ khuyến nông, trước hết, phục vụ phát triển sản xuất các sản phẩm ưu tiên phát triển; đồng thời, chuyển từ định hướng xây dựng cơ sở hạ tầng dựa vào đầu tư của nhà nước, dựa vào chỉ đạo của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền sang phát triển con người, phát triển sinh kế và đào tạo nghề, nâng cao chất lượng sống của từng người dân và cộng đồng; khuyến khích sáng kiến và sự tham gia của các thành phần kinh tế vào phát triển nông thôn.

d. Thúc đẩy, tạo thuận lợi về thể chế và các hình thức đa đạng, linh hoạt để nông dân, hộ gia đình góp đất cùng doanh nghiệp (mà không làm thay đổi địa vị pháp lý về quyền tài sản của người nông dân đối với đất đã góp) nhằm tập trung, tích tụ ruộng đất cho tổ chức sản xuất nông nghiệp quy mô lớn với kỹ thuật và quy trình sản xuất hiện đại, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm theo chuẩn mực quốc tế.

e. Phát triển và đa dạng hóa các hình thức cung cấp các dịch vụ hỗ trợ khuyến nông, giúp nông dân thay đổi và nâng cao chất lượng giống cây trồng, vật nuôi, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thất thoát sau thu hoạch, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm.

f. Hỗ trợ nông dân kết nối, tiếp cận với dịch vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, kết nối với các doanh nghiệp chế biến, hệ thống tiêu thụ sản phẩm, qua đó, từng bước hình thành mạng sản xuất và chuỗi cung ứng kết nối sản xuất, chế biến, phân phối và bán sản phẩm; kết nối công nghiệp phục vụ nông nghiệp với sản xuất nông nghiệp, kết nối “bốn nhà” trong mạng sản xuất một số sản phẩm nông nghiệp chủ yếu trên một địa bàn nhất định.

g. Cùng với việc thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, tiếp tục cải thiện chất lượng sống ở nông thôn bằng cách:

- Tiếp tục ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng nông thôn, kết nối các làng xã đến thị trấn,trung tâm tỉnh lỵ;

- Phát triển các khu đô thị nhỏ, các cụm dân cư với cách thức tổ chức cuộc sống tương tự như dân cư thành thị;

- Nâng cấp, phát triển cả về quy mô và chất lượng dịch vụ y tế tuyến cơ sở, nhất là cấp huyện, đồng thời, tuyên truyền, thuyết phục để khôi phục niềm tin của người dân vào chất lượng các dịch vụ tuyến cơ sở bằng các kết quả thiết thực;

- Hỗ trợ nâng cao chất lượng của các trường dạy nghề, trường cao đẳng, đại học ở các vùng nông thôn bằng cách liên kết, hỗ trợ, giúp đỡ về nội dung chương trình, cán bộ giảng dạy biệt phái,.v.v..

- Nghiên cứu, chuyển các làng nghề có điều kiện thành các điểm du lịch, kết nối các tuyến du lịch trong vùng và giữa các vùng lân cận;

- Khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường do lối sản xuất thủ công truyền thống, công nghệ thấp ở các làng nghề.

 

Theo KTNT