Còn thương… chái bếp sau hè!

04/03/2016 - 01:01
A A

(AGO) - Hình ảnh bà và mẹ lom khom dưới bếp chụm củi, rồi lại hì hục đứng canh từng món ăn, đợi đến khi chín thì vội bưng lên tận nhà trên khiến tôi còn nhớ mãi từ thuở bé đến giờ. Lúc ấy, tôi thường hỏi sao người lớn cứ phải thích nấu ăn trong cái chòi, cách biệt với căn nhà đến thế? Bà cười bảo: “Không phải chòi, đó là chái bếp. Coi vậy chứ ở quê mới có chái bếp, chứ thành thị ít thấy lắm nghen con!”.

Chẳng những ít, mà hình ảnh chái bếp dường như đã lùi xa trong cuộc sống hiện đại ngày nay ở chốn thị thành. Ngay cả các vùng quê, chái bếp cũng trở nên “hiếm” thấy hơn xưa rất nhiều. Chị Đặng Thị Ngọc Dung (48 tuổi, ngụ xã Định Mỹ, Thoại Sơn) chia sẻ: “Thuở vợ chồng mới ra riêng, thấy nhà chồng có chái bếp, tôi cũng bèn dựng một cái cho giống. Đơn giản chỉ là lấy bốn thân cây làm trụ, rồi lợp mái lá lên trên là có cái bếp nấu ăn. Chái bếp nhà ai rộng, có thể đặt được hai cái lò, nhỏ hơn thì một cái. Coi vậy chứ nấu ăn thoải mái lắm! Thời đó, gas là một thứ xa xỉ với người dân quê. Không có chái bếp, có lẽ căn nhà toàn khói và dính lọ nồi mỗi lần nấu ăn. Bởi, mỗi lần chụm lửa, khói bay ngùn ngụt, tàn tro văng khắp người. Vài năm nay, tôi cất lại căn nhà mới cho khang trang nhưng vẫn giữ vẹn nguyên chái bếp sau nhà năm xưa. Có người nói mắc công, nhưng tôi quen rồi, mỗi lần nấu ăn là phải ra chái bếp mới được. Nấu ở đó, nhà cửa sạch sẽ, không đọng mùi thức ăn. Với lại, lửa củi nấu ăn khiến tôi ngon miệng hơn!”.

t7.jpg

Chị Dung rất thích nấu nướng ở chái bếp của mình

Thường, chái bếp được cất liền kề với gian nhà chính ở quê. Tùy vào diện tích, chủ nhà có thể làm chái bếp với không gian rộng, hẹp khác nhau. Bếp được đặt cao hơn mặt đất một chút, phía dưới là nơi để gia vị, như: Mắm, muối, đường… Nền bếp không lót gạch cầu kỳ, mà chỉ đơn giản là nền đất, chỗ nhô, chỗ thấp. Nghe bà tôi kể, những cụ ngày xưa đi coi dâu sẽ xuống xem chái bếp trước nhất. Nó chính là nơi cho con dâu lấy điểm đầu tiên trong mắt người mẹ chồng tương lai. Nếu bếp gọn gàng, sạch sẽ, chứng minh người con gái trong nhà rất đảm đang. Bởi vậy, người xưa hay nói, chái bếp chính là “giang sơn” riêng của phụ nữ. Chái bếp còn một công dụng nữa là làm nơi chất củi rất tiện dụng. Dân quê, có người mua củi về dự trữ hàng trăm ký, để ngoài trời thì sợ mưa, gió, còn đặt trong nhà thì lại vướng víu, chiếm cả không gian. Vì thế, chái bếp chính là địa điểm lý tưởng để người dân quê dự trữ củi. Hơn nữa, mỗi lần nấu ăn, chỉ cần với tay lấy vài cây củi bên cạnh là xong.

Tuy gia đình có mua bếp gas và dành riêng một không gian trong nhà để nấu ăn nhưng chị năm Dũng (43 tuổi, ngụ xã Định Mỹ, Thoại Sơn) vẫn thích ra chái bếp hơn. “Cũng như nhiều người khác ở quê vẫn còn giữ chái bếp, tôi thấy nấu ăn trong nhà mắc công dọn dẹp, mà lại dơ nhà cửa. Mình chịu khó ra chái bếp để nhà cửa sạch hơn, càng không lo bọn trẻ chạy qua chạy lại bị phỏng người. Khoảng vài tháng sử dụng hết củi, tôi lại mua về chặt hoặc đi xin củi từ những cây mục của bà con trong xóm về, phơi nắng để dự trữ dùng. Nhờ vậy, đỡ tốn tiền hơn xài bếp gas nhiều. Những khi nấu nước, hâm đồ ăn lặt vặt, tôi mới dùng tới bếp gas trong nhà! Hơn nữa, mấy chục năm nay, mọi việc liên quan đến bếp núc, tôi đều ra chái bếp làm. Giờ mà một ngày không ra đó, tôi cũng hơi buồn” – chị năm Dũng tâm sự.

Dường như hơi thở hiện đại đang ngày càng lan tỏa đến các nẻo xa của vùng quê nên hình ảnh chái bếp cũng lùi dần. Người ta không những sử dụng bếp gas, mà còn xài đến bếp điện để thuận lợi hơn trong nấu ăn. “Nói thật, chái bếp ở quê chỉ có nhiều khi xưa thôi, chứ giờ mà đi kiếm được nhà nào còn giữ chái bếp cũng rất khó!” – chị năm Dũng thở dài. Thuở mới về làm dâu, nhà chị Hồng Đào (33 tuổi, Thoại Sơn) cũng có chái bếp. Nhưng từ ngày xây ngôi nhà đúc kiên cố, chái bếp cũng không còn nữa. Theo chị Đào, nếu giữ chái bếp thì chiếm khá nhiều diện tích ngôi nhà. Với lại, nấu ăn bằng bếp gas tiện dụng hơn nhiều, vừa nhanh, vừa đỡ mất thời gian. Đúng là xây chái bếp cần phải có một không gian nhất định. Không riêng gì chị Đào, nhiều người khác cũng nghĩ như vậy nên hình ảnh chái bếp ngày càng lùi xa. Có lẽ dân 9X như tôi còn biết được chái bếp là gì, chứ những thế hệ sau nữa chắc sẽ khó mà hình dung được chái bếp ra sao!

Dù thế nào đi nữa thì những làn khói tỏa ra từ chái bếp, nơi bà đang lụi hụi chuẩn bị bữa ăn cho cả gia đình vẫn mãi hiện hữu trong tôi, dù thời gian có thay đổi ra sau. Bởi, đó là hình ảnh của quê nhà, của một thời gợi thương, gợi nhớ mà đi bất cứ đâu, ta cũng không sao tìm thấy được. Đó là nét mộc mạc, bình dị rất riêng của những làng quê Việt Nam!

Bài, ảnh: PHƯƠNG LAN