Đổi mới phương pháp dạy học: Thành- bại tại giáo viên

22/12/2014 - 01:16
A A

Để đổi mới phương pháp dạy học, đòi hỏi năng lực thực sự và tâm huyết của giáo viên.   

Dạy học chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực là nội dung được đề cập trong Đề án đổi mới chương trình- sách giáo khoa (CT-SGK) phổ thông cũng như trong Nghị quyết 29 của Trung ương. Tuy nhiên, để thực hiện điều này đòi hỏi năng lực thực sự và tâm huyết của giáo viên.   
 
Xé rào truyền thống
 
Theo Thạc sĩ (ThS) Lương Ngọc Bình, Học viện Quản lý giáo dục, dạy học theo phương pháp tiếp cận năng lực là phương pháp dạy học nhắm trúng vào năng lực của người học để thiết kế chương trình và lựa chọn phương pháp phù hợp để dạy nhằm đạt hiệu quả giáo dục tốt nhất.
 
Muốn dạy học theo phương pháp tiếp cận năng lực đạt hiệu quả mong muốn thì khâu xác định sở thích và năng lực người học là quan trọng hàng đầu, song nếu chỉ dựa vào sở thích của người học thì đúng nhưng chưa hoàn toàn đủ. 
 
rez-572-dayhoc-1.JPG
Để đổi mới phương pháp dạy học, đòi hỏi năng lực thực sự và tâm huyết của giáo viên
 
ThS Bình lý giải, “vì người học có thể rất thích học một vấn đề nào đó nhưng lại không đủ khả năng, để quyết định thành công, yếu tố có tính quyết định ở đây là năng lực người học”.
 
Từ trước đến nay, chúng ta chủ yếu dạy học theo phương pháp tiếp cận nội dung. Chương trình và nội dung giáo dục được xác định là chuẩn mực, không được phép xê dịch đòi hỏi người dạy và người học cho dù muốn hay không cũng phải nghiêm túc tuân theo. Việc truyền thụ nội dung kiến thức của thầy và việc tiếp thu nội dung kiến thức của trò theo những lớp nang của nội dung chương trình.
 
“Chính vì vậy, phương pháp này có bất cập là không cho phép người học và người dạy “xé rào” vượt ra ngoài khuôn khổ của nội dung chương trình để sáng tạo”.
 
ThS Bình khẳng định, chính do sự nghiêm túc thái quá vô hình trung đã là nguyên nhân sâu xa của sự thụ động không dám sáng tạo, không dám vượt qua những yếu tố chuẩn mực truyền thống mặc dù những yếu tố đó đã lạc hậu, bất cập.  Chính vì vậy, dạy học theo hướng tiếp cận năng lực người học được xem là chìa khóa để đổi mới giáo dục.
 
Còn theo PGS. TS Hà Thế Truyền, việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên nhằm chú trọng phát triển năng lực của học sinh được thểhiện qua bốn đặc trưng cơ bản như dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập; chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức phương pháp; tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác; chú trong đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học.
 
Chia sẻ riêng về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận năng lực môn Ngữ văn, ThS. Đỗ Thu Hà, trường THPT số 1 TP Lào Cai cho biết: Thứ nhất, đổi mới từ cách dạy truyền thống thiên về đọc chép sang cách dạy đọc – hiểu; Thứ hai là dạy học tích hợp. Trong môn Ngữ văn, dạy học tích hợp diễn ra ở ba phân môn là làm văn, tiếng Việt và Văn học. Có thể tích hợp ba phân môn hoặc tích hợp môn Ngữ văn với các phân môn khác như Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân... tích hợp giữa kiến thức trong sách vở với kiến thức thực tế trong cuộc sống.
 
Cô Hà cũng cho biết để phát huy hiệu quả tối đa của giờ học, giáo viên có thể sử dụng các phương pháp tích cực như đóng vai, dạy học theo dự án, trải nghiệm thực tế, sáng tạo.
 
CT-SGK mới dự kiến đến năm học 2018-2019 chính thức triển khai đại trà. Tuy nhiên, việc đổi mới phương pháp dạy học đã được Bộ GD-ĐT đưa ra cách đây đã lâu. Tuy nhiên, không phải giáo viên nào cũng thực hiện được theo đúng chủ trương này của ngành.
 
Để thực hiện được chuyển từ dạy học theo hướng tiếp cận nội dung sang hướng tiếp cận năng lực người học, các học giả đã đưa ra nhiều giải pháp. Theo ThS Lương Ngọc Bình, dạy học theo phương pháp tiếp cận năng lực không đơn thuần là quá trình truyền thụ và tiếp thu tri thức, cũng không phải đơn thuần với một nội dung kiến thức nhất định cùng với một phương pháp nhất định mà truyền thụ khiên cưỡng cho tất cả mọi đối tượng người học trong một lớp học. Dạy học theo hướng tiếp cận năng lực cần phải xác định chính xác ngưỡng nhận thức của người học, nội dung chương trình và phương pháp giáo dục cần đặt trước ngưỡng nhận thức của người học một khoảng cách phù hơp, kích thích sự hứng thú học tập nghiên cứu của người học.
 
 ThS Bình cho rằng, nhìn lại nội dung chương trình hiện tại của giáo dục Việt Nam, có nhiều nội dung lạc hậu, đứng sau ngưỡng quá xa gây tâm lý nhàm chán coi thường người học và người học không hứng thú học tập, trái lại cũng có nội dung lại quá cao đặt trước ngưỡng quá xa gây tâm lý ngợp, sợ học, học cũng không hiểu nổi.
 
Chính vì vậy, ThS Bình nêu ra một số giải pháp để chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học. Đó là nâng cao nhận thức, xây dựng quyết tâm đổi mới giáo dục, khảo sát năng lực người dạy và năng lực người học, tuân theo quy luật khách quan trong đổi mới giáo dục.
 
Thành- bại tại giáo viên
 
Ở góc độ địa phương, đại diện cho sở GD-ĐT Bạc Liêu, ThS Dương Hồng Tân đưa ra những khó khăn cũng như những giải pháp để giải quyết vấn đề này. ThS Tân cho biết, giáo viên của Bạc Liêu được tuyển dụng từ nhiều nguồn khác nhau và để bù sự thiếu hụt trầm trọng về số lượng giáo viên ở thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX nên số lượng giáo viên được đào tạo chính quy chỉ chiếm một tỷ lệ khiêm tốn, chỉ 43.4%, còn lại chủ yếu là tại chức, chiếm 37.9%, đào tạo từ xa, chuyên tu, vừa học vừa làm.
 
Chính sự  sớm “lấp đầy thiếu hụt về số lượng lại tạo ra một sự khủng hoảng về chất lượng nên trong thời gian qua dù nhiều giáo viên có đủ bằng cấp (thậm chí vượt chuẩn) song thực tế lại hạn chế về năng lực giảng dạy. Trước yêu cầu của đổi mới giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 29, Sở phải tiến hành bồi dưỡng, tập huấn cho giáo viên.
 
Mặc dù vậy, bồi dưỡng vẫn chưa phải là chìa khóa vạn năng để cải thiện chất lượng đội ngũ. ThS Tân cho biết, mặc dù dự nhiều lớp bồi dưỡng, tập huấn nhưng hầu như trình độ nghiệp vụ và năng lực sư phạm của phần lớn giáo viên chưa được cải thiện một cách đáng kể. Nhiều giáo viên vẫn lúng túng trước yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, đánh giá kết quả học tập của học sinh.
 
Chính vì vậy, để giáo viên đáp ứng được yêu cầu đổi mới, ThS Tần đề xuất, việc bồi dưỡng giáo viên phải được thực hiện theo một quy trình chặt chẽ theo các bước cơ bản như tiến hành khảo sát để đánh giá thực trạng, phân loại đối tượng và nắm bắt nhu cầu của giáo viên; xây dựng kết hoạch, lựa chọn nhân sự; biên soạn tài liệu chuẩn bị các điều kiện mở lớp bồi dưỡng; đa dạng hóa việc tổ chức các lớp bồi dưỡng theo đối tượng.
 
Ngoài ra, chương trình, nội dung bồi dưỡng, theo ThS Tân, cũng cần phải đảm bảo tính cụt hể, tính sát hợp, tính thiết thực và tính động bộ.
 
Theo CHÂU BÌNH (Tổ Quốc)