Nhưng phía sau các báo cáo là câu chuyện về sự thích ứng của cả hệ thống chính trị và những thay đổi mà người dân cảm nhận rõ nhất: Thủ tục nhanh hơn, chính quyền gần dân hơn và hành trình cải cách vẫn đang tiếp tục…

Buổi sáng cuối tháng 6, nắng đã gắt trên con đường dẫn vào trung tâm xã Ba Chúc, chị Đinh Thị Ngọc Bích, ngụ ấp An Bình, dắt chiếc xe máy vào sân trụ sở, tay cầm theo giấy tờ làm thủ tục khai tử cho người thân.

Mấy năm trước, mỗi lần về quê làm giấy tờ, chị Bích phải xin nghỉ phép ở Bình Dương, bắt xe đò gần một ngày trời, rồi nhiều khi đến nơi mới biết thiếu giấy này, sai mẫu kia, phải đi lại lần nữa. Lần này, chị Bích chỉ mất chưa đầy một giờ.   

“Cán bộ hướng dẫn nhiệt tình, làm rất nhanh gọn, chỉ đến một lần là xong”, chị Bích nói, giọng nhẹ nhõm như vừa trút được một gánh quen thuộc. Câu chuyện giản dị ấy, nếu đặt riêng lẻ, chỉ là một lát cắt đời thường.

Nhưng đặt trong bối cảnh tròn một năm An Giang vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, kết thúc hoạt động 26 đơn vị hành chính cấp huyện, giảm 196 đơn vị cấp xã, hình thành 102 xã, phường, đặc khu, nó trở thành một mảnh ghép của câu chuyện lớn hơn nhiều: Một bộ máy đồ sộ đang tự sắp xếp lại chính mình, để đến gần dân hơn.

Trên bản đồ hành chính mới của Việt Nam, An Giang hiện diện như một thực thể chưa từng có tiền lệ: Tỉnh có diện tích lớn nhất đồng bằng sông Cửu Long, với hơn 9.888km², dân số khoảng 5,1 triệu người, ôm trọn cả vùng núi biên giới lẫn biển đảo xa khơi.

Đường biên giới tiếp giáp Campuchia dài hơn 148km, bờ biển kéo dài khoảng 200km, trên 140 hòn đảo lớn nhỏ. An Giang có 35 trong số 102 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 9,53% dân số, 14 tôn giáo với hơn 2,2 triệu tín đồ đang sinh hoạt.

Sự thay đổi không dừng ở việc vẽ lại ranh giới trên bản đồ. Nó là một cuộc chuyển dịch thật sự: Từ mô hình ba cấp tỉnh, huyện, xã tồn tại nhiều năm sang mô hình hai cấp tỉnh, xã, nơi cấp huyện - vốn là “khâu trung gian” quen thuộc trong tâm thức hành chính Việt Nam không còn tồn tại. Gánh nặng quản lý Nhà nước vốn từng được san sẻ qua ba tầng nấc, nay dồn lại còn hai.

Đoàn viên, thanh niên xã hướng dẫn chị Đinh Thị Ngọc Bích, ngụ ấp An Bình, xã Ba Chúc thực hiện thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã. Phía trên là khẩu hiệu: "Thân thiện - Trách nhiệm - Đúng hẹn" của Trung tâm Phục vụ hành chính công xã.

Với một tỉnh có quy mô và độ phức tạp như An Giang, đây là một phép thử không nhỏ. Ở một đầu của phép thử ấy là xã Ba Chúc, nơi chị Bích vừa hoàn tất thủ tục, một xã biên giới được sáp nhập từ thị trấn Ba Chúc cùng hai xã Lạc Quới, Lê Trì, có hơn 6,4km đường biên chạy dọc giáp Vương quốc Campuchia.

Ở đầu kia là đặc khu Phú Quốc- hòn đảo giữa biển Tây Nam, nơi vừa phải lo việc hành chính thường nhật cho hơn 153.000 dân, vừa gánh thêm áp lực chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao APEC năm 2027 đang đến gần từng ngày.

Một bên là núi, một bên là biển; một bên đối mặt với những khó khăn của vùng biên, một bên chạy đua với thời gian của một sự kiện tầm quốc tế. Nhưng cả hai, cùng với 100 xã, phường, đặc khu còn lại, đều phải vận hành theo cùng một khung tổ chức, cùng một bộ tiêu chí đánh giá và đó chính là nơi câu chuyện thật sự bắt đầu.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Ba Chúc tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân theo phương châm "Thân thiện - Trách nhiệm - Đúng hẹn".

Nếu hình dung cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy như một cuộc đại phẫu, thì những con số sau một năm cho thấy ca mổ ấy đã diễn ra với cường độ hiếm thấy: Cấp tỉnh giảm còn 14 cơ quan chuyên môn, tổ chức bên trong giảm 141 đơn vị, tương đương 55,08% đầu mối so với trước.

Hơn 3.150 công chức, viên chức được điều động, tăng cường giữa các cấp chỉ trong vòng chưa đầy một năm. Song song đó, 4.758 trường hợp được giải quyết chế độ tinh giản biên chế, với tổng kinh phí chi trả hơn 4.668 tỷ đồng, một con số cho thấy tỉnh đã quan tâm chăm lo thấu đáo quyền lợi của từng cán bộ, công chức trong suốt quá trình sắp xếp.

Ngồi trong căn phòng làm việc còn vương mùi sơn mới ở trụ sở xã, ông Phạm Minh Hiền, Bí thư Đảng ủy xã Ba Chúc kể lại những ngày đầu tháng 7 năm ngoái, khi 3 xã, thị trấn dồn về chung một mái nhà, cán bộ 3 nơi lần đầu ngồi cùng phòng họp, trong khi bộ máy chỉ được tạm giao 100 biên chế và hiện có mặt 85 người.

“Tôi nghĩ, không có cách nào khác ngoài việc ngồi lại, phân từng việc cho từng người, ai làm gì rõ ràng, không để chuyện đùn đẩy”, ông kể. Chính cách làm khoa học, bài bản trong từng khâu tổ chức đã giúp Ba Chúc xếp hạng 15 trên 102 xã, phường, đặc khu toàn tỉnh về chỉ số phục vụ người dân, đạt loại xuất sắc, một kết quả đáng khen đối với một xã biên giới vừa trải qua sáp nhập.

Cách đó hơn trăm cây số, ở đô thị trung tâm phía Tây của tỉnh, câu chuyện được kể bằng một phương châm khác. Ông Mai Hoàng Khởi, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Đảng ủy phường Rạch Giá gói gọn cách phường vận hành suốt một năm qua trong một câu: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Với phương châm ấy, Rạch Giá đạt và vượt 23 trên 23 chỉ tiêu năm 2025, trong đó 17 chỉ tiêu vượt, dù đang phải quản lý một hệ thống chính trị đồ sộ, với 130 chi, đảng bộ trực thuộc và 10.910 đảng viên, quy mô tương đương cả một thành phố trước đây.

Hai câu chuyện, hai địa bàn khác nhau, nhưng cùng vẽ nên một quy luật chung mà kết quả của tỉnh đã chỉ ra: Bộ máy mới ở đâu cũng chưa đầy đủ biên chế so chỉ tiêu được giao. Nhưng các địa phương vẫn đứng vững, không phải nhờ có đủ người, mà nhờ vào sự chủ động sắp xếp, phân công lại của từng cấp ủy, chính quyền cơ sở.

Trung tâm xã Ba Chúc hôm nay với diện mạo khang trang, đổi mới sau một năm thực hiện cuộc sắp xếp đơn vị hành chính.

Một năm, hơn 587.000 hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận trên toàn tỉnh, tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 98,56%. Chỉ số phục vụ người dân, doanh nghiệp quý I năm 2026 đạt 95,86 điểm, điều này cho thấy bộ máy mới đang ngày càng ổn định nhịp vận hành sau giai đoạn đầu chuyển đổi.

Từ trên xuống, trái sang phải: Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Rạch Giá tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân; cán bộ hướng dẫn người dân kê khai, hoàn thiện hồ sơ; đoàn viên, thanh niên phường Rạch Giá hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính.

Ở phường Long Xuyên, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, những chuyển biến của bộ máy không chỉ được nhìn thấy qua cách tổ chức, điều hành, mà còn thể hiện rõ ở chất lượng phục vụ người dân. Trung tâm Phục vụ hành chính công trở thành đầu mối tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính, mỗi ngày đón hàng trăm lượt người đến thực hiện thủ tục.

Hơn 41.000 hồ sơ đã được tiếp nhận, với tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,14%. Hầu như toàn bộ hồ sơ đều được số hóa ngay từ khi tiếp nhận, tỷ lệ thanh toán trực tuyến vượt 95%, góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm bớt những lần đi lại và chờ đợi của người dân.

Không dừng lại ở việc cải tiến quy trình, phường còn duy trì các mô hình như “Điểm tư vấn, hướng dẫn hỗ trợ và nộp hồ sơ trực tuyến”, “Thanh niên đồng hành thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến”… để những người lớn tuổi, người chưa quen với công nghệ vẫn có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ công.

Những nỗ lực ấy được phản ánh qua chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp trên môi trường điện tử khi tăng từ 95,31 điểm lên 96,54 điểm trong quý I-2026 cho thấy chất lượng phục vụ tiếp tục được cải thiện sau từng giai đoạn vận hành.

Bà Đoàn Thị Hương Hà, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Long Xuyên cho biết, việc bỏ cấp trung gian đã tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong cách điều hành của chính quyền cơ sở. Các chủ trương, chỉ đạo của cấp trên được triển khai nhanh hơn, những vấn đề phát sinh từ thực tiễn được xử lý ngay tại địa phương.

Theo bà, khi quy trình được rút gọn, trách nhiệm được giao rõ người, rõ việc, bộ máy cũng vận hành linh hoạt hơn. Do đó, trong thời gian tới địa phương sẽ tăng cường đào tạo bồi dưỡng, nâng cao năng lực đối với cán bộ công chức, bố trí phù hợp với vị trí  việc làm, đẩy mạnh chuyển đổi số, để xây dựng chính quyền gần dân, phục vụ người dân được tốt hơn.

Ở xã Giồng Riềng, ông Võ Văn Bảnh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã cho biết việc phân cấp, phân quyền đã giúp địa phương chủ động hơn trong giải quyết công việc, nhất là ở các lĩnh vực đất đai, tài chính, hộ tịch và an sinh xã hội.

Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã hiện niêm yết 1.808 thủ tục hành chính; từ ngày 1/7/2025 đến 19/5/2026 đã tiếp nhận 7.421 hồ sơ, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,56%. Tuy nhiên, cùng với việc được giao thêm thẩm quyền, khối lượng công việc cũng tăng đáng kể.

Vì vậy, địa phương đang tiếp tục rà soát, sắp xếp đội ngũ theo vị trí việc làm, ưu tiên tăng cường nhân lực cho các lĩnh vực chuyên môn như đất đai, tài chính, xây dựng và đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số để đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đây cũng là hướng đi chung mà nhiều xã thuần nông của tỉnh đang theo đuổi, từng bước nâng cao năng lực đội ngũ cơ sở để phát huy thẩm quyền mà mô hình chính quyền hai cấp đã trao cho cấp xã.

313,6 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương đã được tỉnh phân bổ để hỗ trợ các xã, phường, đặc khu đầu tư cơ sở vật chất phục vụ mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mạng internet cáp quang tốc độ cao đã phủ 100% trung tâm các xã, phường, đặc khu, tạo nền tảng để hệ thống chính trị vận hành thống nhất trên môi trường số.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở những con số đầu tư, mà ở cách các địa phương và sở, ngành nhanh chóng chuyển hóa nguồn lực ấy thành năng lực quản trị mới.

Từ việc chuẩn hóa quy trình xử lý hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung đến mở rộng ứng dụng chữ ký số, hội nghị trực tuyến và các phần mềm điều hành, bộ máy mới đang từng bước thích ứng với yêu cầu quản lý trên quy mô lớn hơn, khối lượng công việc nhiều hơn nhưng vẫn bảo đảm phục vụ người dân và doanh nghiệp thông suốt.

Từ trên xuống, trái sang phải: Người dân thực hiện thủ tục hành chính tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Vĩnh Phong, xã Vĩnh Bình, xã Hòn Đất và đặc khu Phú Quốc.

Ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, cho biết sau khi hợp nhất hai sở của hai tỉnh cũ, đơn vị không chỉ tập trung kiện toàn tổ chức mà còn đẩy mạnh chuyển đổi số để đáp ứng yêu cầu quản lý mới.

Sở triển khai 8 nhiệm vụ chuyển đổi số chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường giai đoạn 2026-2030, 100% công chức, viên chức được trang bị máy tính kết nối internet, duy trì hiệu quả các hệ thống văn phòng điện tử, một cửa điện tử, chữ ký số và các phần mềm dùng chung của tỉnh.

Đặc biệt, ngành đã đồng bộ 1.828.020 thửa đất lên cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, tạo nền tảng quan trọng cho việc quản lý, khai thác dữ liệu và giải quyết thủ tục hành chính nhanh chóng, minh bạch hơn.

Bên cạnh đó, sở đang tiếp tục đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống mạng và trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu vận hành của bộ máy sau sắp xếp và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Ở đặc khu Phú Quốc, anh Nguyễn Văn Nam, người dân khu phố Rạch Vẹm Gành Dầu, kể rằng trước đây mỗi lần đi làm thủ tục hành chính thường phải chuẩn bị nhiều loại giấy tờ, chờ đợi khá lâu. Nay quy trình được hướng dẫn rõ ràng hơn, nhiều thủ tục được thực hiện trên môi trường điện tử nên việc nộp hồ sơ, nhận kết quả thuận tiện, tiết kiệm thời gian.

Đằng sau cảm nhận tích cực của người dân là cả quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ của chính quyền địa phương. Ông Nguyễn Lê Quốc Toàn, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc cho biết địa phương đang tiếp tục chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính, đồng bộ các phần mềm chuyên ngành, đẩy mạnh số hóa hồ sơ và khai thác hiệu quả Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Từ ngày 1/7/2025 đến 20/5/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công đặc khu Phú Quốc đã tiếp nhận 74.617 hồ sơ, giải quyết 65.196 hồ sơ, trong đó 98,07% được xử lý đúng và trước hạn; tỷ lệ số hóa hồ sơ đầu vào đạt 98,63%, hồ sơ trực tuyến toàn trình đạt 77%.

Song song đó, đặc khu cũng đang tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở vật chất để đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị thông minh, phục vụ Hội nghị cấp cao APEC năm 2027.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công đặc khu Phú Quốc. Ông Nguyễn Lê Quốc Toàn trực ký giấy tờ phục vụ người dân (ảnh dưới bên phải).

Từ những nền tảng đó, hạ tầng số không còn chỉ là điều kiện kỹ thuật, mà trở thành “đường dẫn” để chính quyền gần dân hơn, xử lý công việc nhanh hơn và quản trị địa bàn hiệu quả hơn. Khi dữ liệu được kết nối, quy trình được chuẩn hóa, cán bộ được trang bị công cụ làm việc hiện đại, mỗi hồ sơ hành chính không chỉ được giải quyết nhanh hơn, mà còn góp phần kiểm chứng năng lực vận hành của bộ máy mới.

Đó là bước chuyển quan trọng để An Giang ổn định sau sắp xếp, từng bước hình thành nền hành chính số, minh bạch, linh hoạt và lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo cuối cùng.

Có một câu hỏi mà bất kỳ cuộc cải cách tổ chức bộ máy nào cũng nên trả lời, sau khi những con số về biên chế, hồ sơ, thủ tục đã được liệt kê đầy đủ: Vậy nó có thật sự giúp kinh tế phát triển hơn không? Với An Giang, câu trả lời bước đầu là có. Theo đánh giá của Cục Thống kê, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh năm 2025 ước đạt 108,39% kế hoạch, đứng thứ nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và thứ 14 cả nước.

Ông Lê Hữu Toàn cho biết khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, vốn là trụ cột truyền thống của tỉnh, đã đóng góp 3,53% vào mức tăng trưởng chung, đạt gần trọn vẹn chỉ tiêu nghị quyết đề ra.

Toàn tỉnh hiện có 69 trên 85 xã đạt chuẩn nông thôn mới, tỷ lệ 81,18%, cùng 613 sản phẩm OCOP được công nhận từ hạng 3 sao trở lên, trong đó 14 sản phẩm vươn tới hạng 5 sao cấp quốc gia, một con số cho thấy những vùng quê xa xôi nhất của tỉnh cũng đang có chỗ đứng trên bản đồ thương hiệu nông sản quốc gia.

Còn ở đặc khu Phú Quốc, ông Nguyễn Lê Quốc Toàn cho biết tốc độ tăng tổng giá trị sản phẩm năm 2025 của đặc khu đạt tới 24,08%, một mức tăng trưởng hiếm thấy ngay cả ở những đô thị năng động nhất cả nước; thu nhập bình quân đầu người đạt 139,68 triệu đồng một năm.

Còn tại phường Rạch Giá, ông Mai Hoàng Khởi cho biết tốc độ tăng tổng sản phẩm trên địa bàn 6 tháng đầu năm 2026 đạt trên 14%, tiếp nối đà tăng trưởng đã có từ năm 2025.

Từ trên xuống, trái sang phải: Nông dân phường Mỹ Thới thu hoạch lúa; du khách vui chơi tại Safari Phú Quốc; công nhân phân loại cá tại cảng cá Tắc Cậu; công nhân làm việc tại Công ty Cổ phần Thái Bình Kiên Giang.

Ba con số, một từ vùng nông nghiệp, một từ hòn đảo, một từ đô thị trung tâm, cùng cho thấy điều mà các nhà hoạch định chính sách vẫn kỳ vọng: Việc tổ chức lại bộ máy, nếu làm đúng, không chỉ là chuyện giấy tờ, con dấu, biên chế, mà thật sự có thể trở thành một cú hích cho tăng trưởng.

Tại hội nghị sơ kết một năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn tỉnh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội đơn vị tỉnh An Giang Nguyễn Tiến Hải khẳng định việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp là chủ trương đúng đắn, có ý nghĩa chiến lược lâu dài, góp phần tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đưa chính quyền đến gần dân hơn và phục vụ nhân dân, doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.

Những đánh giá ấy cũng chính là lời khẳng định cho những nỗ lực đã được ghi nhận trong toàn tỉnh, từ cách làm khoa học ở Ba Chúc và Long Xuyên, tinh thần chủ động ở Rạch Giá và Giồng Riềng, đến những bước nâng cấp hạ tầng đang được triển khai ở Sở Nông nghiệp và Môi trường hay đặc khu Phú Quốc.

Bí thư Tỉnh ủy chỉ đạo các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, đồng thời tập trung thực hiện 8 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới: Từ tăng cường vai trò lãnh đạo tập trung, thống nhất của người đứng đầu; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nguyên tắc sáu rõ, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả; xây dựng chính quyền cấp xã thực sự là cấp gần dân, sát dân nhất; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện; đến đổi mới công tác cán bộ, sắp xếp tinh gọn các đơn vị sự nghiệp công lập, tháo gỡ điểm nghẽn để thúc đẩy tăng trưởng hai con số, tăng cường kiểm tra, giám sát, lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo cuối cùng cho mọi nỗ lực cải cách…

Thước đo ấy không nằm trong những báo cáo hay những con số thống kê, mà hiện hữu trong từng trải nghiệm của người dân khi tiếp cận chính quyền. Mỗi thủ tục được giải quyết nhanh hơn, mỗi hồ sơ được xử lý đúng hạn, mỗi lần đi lại được rút ngắn chính là những minh chứng rõ nhất cho hiệu quả của cuộc cải cách.

Các đô thị của tỉnh An Giang: (1) phường Long Xuyên; (2) phường Châu Đốc; (3) đặc khu Phú Quốc; (4) phường Hà Tiên; (5) phường Rạch Giá.

Buổi sáng cuối tháng 6/2026, khi chị Đinh Thị Ngọc Bích rời trụ sở xã Ba Chúc với hồ sơ đã hoàn tất trong tay, chị không biết rằng trải nghiệm “chỉ đến một lần là xong” của mình đang được nhắc tới như một minh chứng cho cả một quá trình cải cách quy mô cấp tỉnh.

Với chị Bích, đó chỉ đơn giản là một buổi sáng đỡ vất vả hơn những gì chị từng trải qua. Nhưng đặt trong bức tranh lớn, nơi 102 xã, phường, đặc khu đang cùng lúc vận hành theo một mô hình mới, thì chính những trải nghiệm bình thường như của chị Bích mới là thước đo cuối cùng.

Một năm đã qua, khoảng cách giữa chính quyền và người dân, ở những nơi xa nhất của An Giang, đã bắt đầu được rút ngắn. Hành trình phía trước, như chính người đứng đầu Tỉnh ủy đã nói, vẫn còn nhiều việc phải làm…