Nhạc Trịnh trong tôi

30/03/2015 - 09:13
A A

Nhắc đến Trịnh Công Sơn (28-2-1939 - 1-4-2001) là nhắc đến tên một nhạc sĩ đã quá quen thuộc với giới yêu nhạc Việt Nam xưa nay, là nhắc đến cả một cánh đồng hoa âm nhạc bừng sáng, một trong những nhạc sĩ nổi tiếng của nền Tân nhạc Việt Nam, với hàng trăm sáng tác chau chuốt để đời, tồn tại mãi với thời gian…

Dòng nhạc đầu tiên mà tôi được thưởng thức và cảm nhận, vì duyên số nên may mắn thay, đó lại là dòng nhạc Trịnh mang đậm tính bác học của Trịnh Công Sơn mà cho tới nay chưa ai có thể lí giải được hết sự đẹp đẽ vô cùng của nó…

Như vậy, tôi bắt đầu có một sự cuốn hút mãnh liệt với âm nhạc của ông ngay từ lần nghe đầu tiên

Và tôi cũng như mọi người, từ đó say mê tìm hiểu về thân thế và sự nghiệp của ông, đến tận bây giờ, nhưng để luận bàn về nét đẹp của âm nhạc Trịnh Công Sơn, thì phải cần một thời gian rất dài, và cũng không biết dùng bao nhiêu con chữ câu văn, chỉ để nêu ra những suy nghĩ cá nhân khác nhau về nó…

trinh-cong-son-1-RXTU.jpg

Ấn tượng đầu tiên của tôi với nhạc Trịnh có lẽ là với Lời ca mà ông đã kì công chăm chút viết nên cho từng bài hát…

Ông sử dụng ca từ đôi khi nghe rất “lạ tai”, khác biệt hoàn toàn với thơ văn của mọi nhạc sĩ khác, đó cũng minh chứng cho tâm hồn thơ ca vĩ đại của ông.

Bởi thế mà một ca sĩ chuyên nghiệp thời bấy giờ đã nói: “Trịnh Công Sơn là người Việt viết nhạc trữ tình hay nhất thế kỉ 20…”

Từ những lời hát ông viết về tình yêu đôi lứa…

“Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau” ( Diễm Xưa )

“Từ khi em là nguyệt cho tôi bóng mát thật là” ( Nguyệt Ca )

“Dù đến rồi đi, tôi cũng xin tạ ơn người…” (Tạ Ơn)…

Hầu hết những bài ca của ông là những câu chuyện khác nhau, là lời ý cho những bức thư tình lãng mạn mà thanh tao, không lụy suy…Bởi ông yêu thương cõi đời bằng nỗi lòng của sự tuyệt vọng. Nhưng cái thức tuyệt vọng của ông không như bình thường như bao phong cách âm nhạc khác, nó đẹp đẽ, nhẹ nhàng, không buông xuôi, mà khiến người nghe như hướng về cõi bình yên dạt dào đến vô cùng… Quả thật lời nhận xét của người ca sĩ kia không có gì là thái quá, mà nó đúng hoàn toàn…

Đến những ca khúc phản chiến khát khao cách mạng hòa bình, là tâm điểm cho nét đẹp tâm hồn cao cả của ông, tiêu biểu là Ca Khúc Da Vàng, những ca khúc da vàng thường nói lên thân phận của những người dân một nước nhỏ bị lôi kéo vào chiến tranh và nằm trong vòng toan tính, giành giựt ảnh hưởng của những nước lớn (thường là khác màu da) :

“Mẹ cho con tiếng nói thật thà, mẹ nhắc con chớ quên màu da, con chớ quên màu da, Nước Việt xưa…” ( Gia Tài Của Mẹ )

“Lại gần, lại gần với nhau, ngồi gần bên nhau, ngồi kề bên nhau, từng hạt sương đau, bao nhiêu năm rồi…” ( Lại Gần Với Nhau )…

Trong những lời ý độc đáo đặc trưng của ông, hoàn toàn không mang một tư tưởng chính trị nào cả, mà là sự yêu thương vô bờ bến thiêng liêng mà những người đồng bào cần phải trao cho chính họ, dùng tình yêu thương ấy để cảm hóa, dẹp tan hận thù ngờ nghệch sai lầm thời bấy giờ (trước 1975), để thống nhất lại với nhau…Thật tình, tuy đơn giản, nhưng những tư tưởng suy nghĩ ấy đã giác ngộ bao nhiêu con người trong thời cuộc, chỉ ra lẽ phải cho họ, làm họ chợt chạnh lòng nghĩ lại về sự chia cắt không đáng có của một đất nước tự xưa nay đã là một, làm cho họ nghĩ lại về tình nhân ái họ phải trao cho chính những-anh-em -ruột-thịt của mình…

Lấy chí nhân thay cường bạo, lấy đại nghĩa để thắng hung tàn…

“Bàn tay ta nắm, nối trọn một vòng Việt Nam !” (Nối Vòng Tay Lớn)…

Vì thế mà Bửu Ý đã nhận xét:

“Lời ca trong ca khúc Trịnh Công Sơn đã tạo nên tên tuổi Trịnh Công Sơn…”…

Văn Cao gọi Trịnh Công Sơn là người của thơ ca (Chantre) bởi ở ông, nhạc và thơ quyện vào nhau đến độ khó phân định cái nào là chính, cái nào là phụ... Trong âm nhạc của Trịnh Công Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc theo cấu trúc bác học phương Tây. Ông viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra…

Bởi lẽ thế ,ông cũng đã từng nói:"Tôi chỉ là 1 tên hát rong đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo...".

Ý của ông nói rằng nhạc Trịnh không chau chuốt về giai điệu như nhạc Phạm Duy, nhạc Văn Cao, nên đôi khi không sang trọng quý phái như bao dòng điệu khác, lại làm thính giả mau mệt chán khi nghe nhiều, mà rất mộc mạc...

Tuyệt diệu thay, cái mộc mạc ấy lại tạo ra sự khác biệt đặc trưng của nhạc Trịnh:

Có những bài hát của ông tuy chỉ nghe giai điệu cất lên, thì đã thấy cả một lòng hồn bài hát:

Bài hát Phôi Pha, với những nốt nhạc giai điệu trầm sâu, réo rắt, làm người nghe như trôi trong một dòng sông rộng thênh thang vô định, không bờ, không bến, mặt nước sâu thẳm, lắng nhẹ, tối tăm mịt mù hòa ánh trăng đêm, nhưng cảnh vật thì thơ mộng một cách lạ thường, làm người nghe như bị cuốn vào một khoảng không cảm xúc bất tận không biết khi nào đến hồi kết thúc…Bài hát thường được nghe khi chiều về đêm đến khi hợp cảnh…

Bài hát Rừng Xưa Đã Khép, trên nền nhịp 2/4, tuy khúc nhạc thì đều đặn, nhưng đó là ngụ ý của tác giả, chỉ một cảm xúc bao la vọng rừng núi…Ta như được bay theo những cơn mưa phùn vùi dập trên cánh rừng già mờ sương bao la hùng vĩ, ta cứ đi mãi cho đến khi nốt nhạc cuối cùng của ca khúc kết thúc…

Bài hát Còn Thấy Mặt Người, giúp ta khởi đầu một ngày mới ý nghĩa đầy thi vị truyết lý với một cảm giác trong lành đến lạ thường, với giai điệu lúc bừng sáng, lúc thì lặng lòng lại, để bằng lòng, để ngậm ngùi…

Ca khúc kinh điển Ru Ta Ngậm Ngùi, cho ta thấy được một nỗi buồn nhẹ nhàng bình yên, mà cũng rất thanh tao cao thượng của người con họ Trịnh…

Bài ca Bốn Mùa Thay Lá, ca khúc Chìm Dưới Cơn Mưa,…giai điệu như vang xa vô tận, qua xuyên suốt bốn mùa mây trắng, vào trong cõi hư vô vô tận của những thức nhỏ bé kia…

Và hơn 700 bài hát ca khúc khác viết về Quê Hương, Tình yêu và Thân phận của ông, đậm chất thơ và cũng đậm chất ca…

…Ai bảo nhạc Trịnh là không hay ở giai điệu?...

Đã là người Sài Gòn thì ai cũng phải biết hát một vài bài hát của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mà lấy kinh nghiệm sống cho mình. Bởi lẽ, toàn bộ những ca khúc của ông, mỗi bài hát lại có những Triết Lý riêng của nó. Điều đặc biệt nhất là tùy theo cá tính, hay suy nghĩ, mức độ học vấn từng người mà hiểu những triết lí nhân sinh theo từng mức độ khác nhau. Người có suy nghĩ sâu sắc đậm trữ tình thì hiểu một lẽ, người có học vấn chuyên thâm thì hiểu cao rộng, người bình dân thì cũng hiểu một lối, khác nhau hoàn toàn, không ai giống ai cả…

“Đời cho ta thế, cứ hãy sống tới như mọi ai, gặp nhau trên phố xin yêu khôn nguôi những thân người” (Đời Cho Ta Thế)

“Sống trong đời sống, cần có một tấm lòng…”( Để Gió Cuốn Đi )

“Trên hai vai ta đôi dòng nhật nguyệt, rọi suốt trăm năm một cõi đi về…” ( Một Cõi Đi Về )

“Tôi là ai, mà yêu quá đời này,…” (Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng )

“Cuộc đời đó có bao lâu mà hững hờ” ( Mưa Hồng )

Tất cả đều là những triết lý, những lẽ sống ở đời, góp phần vun đắp gieo trồng trong tâm lòng chúng ta một cây mầm lành tốt…

Cái đặc trưng của nhạc Trịnh là ở chỗ đấy..!

Và có lẽ nhạc Trịnh phù hợp với tâm hồn người dân Sài Gòn còn ở phong cảnh thơ mộng mà mỗi bài hát chứa đựng tô điểm thêm cho cuộc sống nơi đây…Ta hãy thử dạo chơi trên con đường Lê Lợi dẫn vào Chợ Bến Thành lúc chiều xuống rồi thầm nghe bài ca Chiều Một Mình Trên Phố, một sáng tác bất hủ của ông qua giọng ca Khánh Ly, hay đi về miền cao nguyên mà ngân nga bài hát Hạ Trắng, đi đến khu du lịch Bình Quới Văn Thánh, dạo bờ sông mà nghe bài ca Mưa Hồng, mới cảm nhận được điệu nhạc câu ca phong thái hợp cảnh thế nào, với một vị tiên khách thưởng ngoạn cái thức thuần khiết bao la êm dịu của trời đất và cảm nhận…Ôi, một điều sung sướng mà cũng vô thường làm sao!

Thật đúng như thế, giữa bao choáng ngợp cùng những bước ngoặt biến chuyển của xã hội, âm nhạc Trịnh Công Sơn vẫn không hề xưa cổ…

Trịnh Công Sơn luôn để lại trong mỗi người chúng ta nhiều suy ngẫm và đầy trải nghiệm. Âm nhạc của ông mặc dù thế nhưng vẫn rất là sang trọng với tâm hồn mỗi người. Và cái hay nhất, là ông vẫn gửi gắm trong từng nốt nhạc câu chữ đó, dạt dào truyền thống dân tộc, đậm sắc Việt…

“Tôi vui chơi giữa đời ối a biết đâu nguồn cội…” ( Biết Đâu Nguồn Cội )

“Con chim ở trọ trần gian, con cá ở trọ trong khe nước nguồn..” ( Ở Trọ )

“Làm sao ru được tình vơi, à ơi, nỗi đau này người…”( Lặng Lẽ Nơi Này )

Cho nên, mặc dù đã trở thành một trong những nhạc sĩ vĩ đại nhất của nền Tân nhạc Việt Nam, nhưng trong những sáng tác của ông vẫn kế thừa và phát huy truyền thống nghệ thuật thuần túy dân tộc, quả thực, ông như một của trời…

Nhưng phải kể đến, điều đặc trưng nhất đã khiến nhạc Trịnh đạt đến đỉnh cao nghệ thuật và nổi bật hơn tất cả các dòng nhạc khác, chính là tư tưởng Phật Giáo từ bi nhân ái thấm đẫm trong tâm hồn ông.

Những ca khúc về cuộc sống tình yêu trước và sau đất nước thống nhất

Đêm Thấy Ta Là Thác Đổ, Ru Em Từng Ngón Xuân Nồng, Ru Em, Nhớ Mùa Thu Hà Nội, Quỳnh Hương,…

Những ca khúc cách mạng :

“Đêm chong đèn ngồi nhớ lại từng câu chuyện ngày xưa, mẹ ngồi đứng dưới mưa, che đàn con nằm ngủ…” ( Huyền Thoại Mẹ )

“Một lần chợt nghe quê quán tôi xưa, giọng người gọi tôi nghe tiếng rất nhu mì..” ( Bên Đời Hiu Quạnh )

“Chiều chủ nhật buồn, lặng nghe gió đi về..” ( Lời Buồn Thánh )

“Huế-Sài Gòn-Hà Nội, bao nhiêu năm sao vẫn còn xa..”( Huế-Sài Gòn-Hà Nội )

Trong một lần lưu diễn năm 1987, ông đã nói:  ta phải hòa tham, sân, si ( Tam Độc ) ra để cảm hóa chúng, chứ không phải kìm nén chúng lại…Quả thật, những sáng tác của ông đều mang thuần khiết yếu tố ấy…Ôi, ta không thể nói bao nhiêu lời để miêu tả hết được cái tài của ông…!

“Đám đông và sự ồn ào không phải là đại diện của sự sống”

Trịnh Công Sơn đã nói như vậy trong một lần biểu diễn giao lưu tại một quán phòng nhỏ ở Sài Gòn trước năm 1975.

Quả thật, âm nhạc của ông chỉ có thể cảm hóa được và chạm đến được cõi sâu thẳm trong tâm hồn người nghe, khi được biểu diễn ở những nơi vắng vẻ, tĩnh lặng, sâu lắng, ở những nơi chốn “mình ta với cõi lòng”,  nhưng cũng thật kín đáo, sang trọng và đẹp đẽ một cách lạ thường…

Điều ấy trái ngược hoàn toàn với xu hướng âm nhạc Sài Gòn thời bấy giờ, có dòng nhạc thì sôi động, có dòng ca thì buồn bã rũ rượi, xem nặng sân khấu hoành tráng, cần thiết tiết tấu nhanh, chăm chút giai điệu…nhưng đôi khi vẫn chưa có thể chạm đến trái tim và tâm thức thính giả như những gì mà dòng nhạc Trịnh đã làm nên…

Và phải chăng bao nhiêu sáng tác truyền cảm của ông ra đời từ những chốn vô thường kia ?…

Bởi vì lẽ đó, mặc dù được sáng tác và biểu diễn chỉ trong những không gian khiêm tốn như thế, nhưng những ca khúc của Trịnh Công Sơn lại chinh phục con tim của hàng triệu người nghe và thưởng thức, truyền đạt quan niệm về sự sống của ông đến thính giả, quả thực, một thành tích không ngờ…!

Dòng Nhạc Trịnh đã gắn bó với tuổi thơ tươi đẹp của tôi và cho đến tận bây giờ, tôi vẫn là một thính giả trung thành, một tín đồ keo sơn của âm nhạc Trịnh Công Sơn cũng như tâm hồn của ông. Nhạc Trịnh đã góp phần hình thành nhân cách sống của tôi cũng như bao người. Tôi thấy yêu tha thiết mạnh mẽ quê hương đất nước mình, tôi thấy yêu thương con người, như yêu quý thêm cuộc sống lãng mạn thơ mộng này, nhưng không si mê chìm đắm, mà cảm thấy bình yên đến lạ thường…

Bao nhiêu dòng suy nghĩ, xin gửi vào hoài niệm, bao nhiêu ước mơ phía trước, xin thực hiện ngay bây giờ…

…Dù gì đi chăng nữa, âm nhạc của Trịnh Công Sơn vẫn như một nghệ thuật đỉnh cao trong tâm thức từng người Việt, thấm nhuần trong linh hồn như một điều thần kỳ nuôi dưỡng tâm thức mỗi người, góp phần ươm mầm tư tưởng nhân cách cao đẹp và xây đắp tinh hoa cảm thụ âm nhạc sâu sắc cho chúng ta mãi về sau…

Theo PHAN VŨ DŨNG (Một Thế Giới)