Nhớ hương cốm dẹp

30/10/2015 - 06:01
A A

(AGO) - Là món ăn truyền thống của người Khmer nên cốm dẹp mang hương vị độc đáo và ý nghĩa rất riêng. Món ăn dân dã này ẩn chứa màu sắc văn hóa tín ngưỡng và là  đặc sản của vùng đất đầy nắng gió Bảy Núi.

Từ món ăn truyền thống

Người Khmer vùng Bảy Núi từ lâu đã gắn bó với nghiệp nông điền. Bởi thế, những đặc sản của họ cũng sinh ra từ những loại cây đã bén rễ trên vùng đất núi, và cốm dẹp là một trường hợp điển hình như thế. Nói về nguồn gốc món cốm dẹp, không ai nhớ nó hình thành từ lúc nào. Chỉ biết rằng, từ khi còn thơ ấu cho đến lúc trưởng thành, bất cứ người Khmer nào cũng được thưởng thức hương vị thơm ngon đặc trưng của món ăn độc đáo này.

Là người Khmer cao tuổi, ông Chau Sóc Sane (xã Ô Lâm, Tri Tôn) đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề làm cốm dẹp. Ông Sane kể lại: “Ngày xưa, làm cốm dẹp không phải là nghề, bởi nhà nào cũng có thể tự làm được. Cứ mỗi độ cúng trăng, các bà và các chị trong sóc mang nếp ra giã để tự tay làm món ăn này dâng cúng ông bà, trời đất. Lễ hội Oc-om-bok mà không có món cốm dẹp trên bàn thờ là mất hết linh thiêng”. Theo ông Sane, cốm dẹp chính là món bánh cúng của người Khmer tương tự như bánh in, bánh trung thu của người Việt.

T1a.jpg

Khắp phum sóc vang lừng tiếng chày giã nếp làm cốm dẹp

Những ngày trăng tháng 10 tròn vành vạnh, khắp phum sóc rộn rã đón ngày vui được mùa, nhà nhà đều háo hức chuẩn bị lễ cúng. Mâm cỗ chỉ là dĩa cốm dẹp dâng cúng tổ tiên và vài món ăn đạm bạc, bởi đây là món bánh cúng cầu mong mùa màng tươi tốt, trời đất thuận hòa nên cốm dẹp đã trở thành thứ lễ vật thiêng liêng hàm chứa ý nghĩa văn hóa đặc sắc.

“Theo truyền thống, vào dịp Oc-om-bok, mỗi gia đình thường mang cốm dẹp đến chùa dâng cúng. Khi các vị sư sãi hành lễ xong, một bậc cao niên sẽ lấy món cốm dẹp đút cho những thanh niên ăn. Khi họ đã ngậm đầy miệng, vị cao tuổi này sẽ hỏi: “Đã no đủ chưa?”. Nếu người ăn trả lời là “chưa” thì sẽ được đút tiếp cho đến khi họ không thể trả lời được nữa mới dừng lại. Hành động này mang ý nghĩa biểu trưng cho sự no đủ, sung túc, mơ ước mùa màng bội thu của người Khmer” - ông Chau Sóc Sane giải thích.  

Trở thành đặc sản của vùng

Là món ăn đặc sản nên cốm dẹp hiện diện khắp vùng Bảy Núi. Có khi cốm được bày bán tại các quầy hàng ngoài chợ, lúc lại theo quang gánh của các chị, các mẹ kĩu kịt khắp những nẻo đường cát trắng. Tuy nhiên, muốn ăn cốm dẹp cho “đã thèm” thì phải về xã Ô Lâm (Tri Tôn). Nép mình dưới bóng mát hùng vĩ của Phụng Hoàng sơn, đồng bằng Ô Lâm mỗi năm hai mùa mưa nắng chắt chiu cho đời những hạt nếp dẻo thơm. Mùa làm cốm dẹp kéo dài 5 tháng, bắt đầu từ tháng 10 âm lịch và kết thúc khi cái nắng tháng 3 hâm hấp nung nóng vùng Bảy Núi.

Về Ô Lâm những ngày này, không khí chờ đón mùa cốm dẹp đã hiện hữu qua những đống củi to chất cao ngang đầu, những chiếc cối giã nếp để ngoài sân hay những chiếc nồi đất được mang ra sau mấy tháng ngủ vùi trong gian bếp. Để làm cốm dẹp, người ta phải chọn lựa loại nếp thật ngon.

“Bí quyết” để cốm dẹp Ô Lâm nức tiếng chính là giống nếp nguyên liệu. “Ở vùng này có 2 giống nếp được dùng để làm cốm là nếp lá xanh và nếp Chhon-hô. Trong đó, nếp Chhon-hô nổi danh hơn bởi mùi thơm ngào ngạt và hương vị độc đáo. Tuy nhiên, do thời gian canh tác đến 6 tháng mà năng suất không cao nên giống nếp này hiện nay rất hiếm” - ông Chau Mứt, người làm cốm dẹp tại Ô Lâm, cho biết.

Cứ đến mùa làm cốm, cái xóm nhỏ nằm trong ấp Phước Lộc (xã Ô Lâm), lại rộn rã với tiếng chày gõ nhịp. Tờ mờ sáng, các bà, các mẹ đã trở dậy giã nếp cho đến khi mặt trời đứng bóng. Có khi phải giã liên tục cả ngày bởi lượng khách đặt hàng khá nhiều. Theo ông Chau Sóc Sane, Tổ trưởng Tổ sản xuất cốm dẹp Ô Lâm, khách hàng đến từ khắp nơi trong và ngoài tỉnh. Có khi khách hàng ở tận Campuchia cũng xuống đặt hàng nên “xóm cốm dẹp” cứ vọng mãi tiếng chày giã nếp.

Những hạt nếp no tròn được rang qua lửa rồi cho vào cối giã dẹp bốc mùi thơm phức. Có 2 cách ăn cốm dẹp. Có người để nguyên hạt nếp vừa giã xong ăn với chuối. Có người thích trộn với đường thốt nốt và cơm dừa nạo sẵn. Dù ăn bằng cách nào, cốm dẹp cũng có hương vị thơm ngon đặc trưng, mang đến cho thực khách những trải nghiệm mới lạ về phong cách ẩm thực vùng Bảy Núi. 

Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Ô Lâm Chau Lonđi thông tin: “Chúng tôi đang tìm cách đảm bảo nguồn nếp nguyên liệu làm cốm quanh năm, chứ không sản xuất theo mùa vụ như hiện nay. Hạt cốm dẹp vừa là món ăn truyền thống, vừa là đặc sản địa phương nên việc tìm hướng phát triển mô hình này rất cần thiết”.  

Bài, ảnh: THANH TIẾN