Tết này, có ai còn gói... bánh tét?

24/02/2015 - 07:18
A A

(AGO) - Từ tấm bé, tôi đã thấy bà gói bánh vào dịp Tết. Dù không bỏ sót năm nào nhưng đến giờ, tôi vẫn gói không xong một đòn bánh nào. Lúc đó, bà thường cười nói: “Bánh tét thoạt nhìn thấy đơn giản nhưng cũng phức tạp và cầu kỳ lắm. Người gói cần đặt cái tâm vào đó thì đòn bánh mới “tròn, đầy” được. Qua bao thăng trầm của thời gian, đòn bánh tét vẫn thế, không có gì thay đổi: Vẫn là lá chuối xanh bao bọc bên ngoài, hạt nếp kết tinh từ vị ngọt của đất trời quấn quanh nhân đậu thơm mát bên trong. Khác chăng là… tục gói bánh tét ngày nay dường như không phổ biến như xưa nữa!

t9hoang-vu.jpg

Ảnh: HOÀNG VŨ

Dù mái tóc đã “hoa râm” nhưng bà Nguyễn Thị Ngọc Dung (63 tuổi, ngụ phường Mỹ Hòa, TP. Long Xuyên) vẫn nhớ như in thời con gái được cùng gia đình quay quần gói từng đòn bánh tét. Bà Dung kể: “Ngày đó, mẹ tôi được ví như “nhạc trưởng” chỉ huy việc gói bánh vào những ngày cuối năm. Khoảng 27- 28 âm lịch, bà đã đi chợ chọn mua nếp ngon và chuẩn bị nguyên liệu cần thiết để gói bánh. Có nhà đợi đến chiều 29 mới bắt đầu làm. Sở dĩ nhà tôi gói sớm là để “nhín” thời gian làm thêm các loại bánh mứt khác. Nhờ lá chuối có sẵn ở vườn nên nhà tôi chưa bao giờ tốn tiền mua. Mẹ tôi khi ấy khéo tay lắm! Một mình bà có thể gói tất cả bánh tét từ nhân mặn đến nhân ngọt. Chị em chúng tôi chỉ mỗi việc nứt bánh (cột dây) phụ bà. Do con cháu đông nên khi gói, mẹ tôi phải làm đến 40-50 đòn bánh tét. Vì thế, gia đình tôi dậy từ tờ mờ sáng để gói. Ngày xưa đâu có đèn điện như giờ, cả gia đình gần chục người xúm xít nhau gói bánh dưới ngọn đèn dầu leo lét, vậy mà vui không gì bằng. Cả năm trời, anh chị em mới có dịp tụ họp đông đủ nên ai cũng kể nhau nghe những chuyện buồn vui của mình, rồi lại cười thỏa thích bên mẹ hiền!”. Kể đến đây, bà Dung dừng lại như suy tư gì đó. “Từ ngày theo con về ở thành phố này, lâu rồi tôi không biết đến việc gói bánh những ngày cận Tết nữa! Mà giờ… mẹ tôi cũng không còn nên không ai có khả năng “tập hợp” con cháu như xưa”- bà Dung bồi hồi.

Trở lại chuyện gói bánh tét ngày xuân, ta thấy không còn nhiều gia đình giữ được truyền thống đó. “Nhiều gia đình, con cháu bận bịu suốt không có thời gian gói. Những người ở thành thị do “đất chật người đông” nên không gian nấu bị hạn chế, thậm chí là không có. Với lại, bánh mứt dịp Tết quá phong phú. Nếu muốn có bánh tét cúng ông bà, người ta chỉ cần ra chợ mua về thôi!” – cô Huỳnh Thị Loan (51 tuổi, ngụ khóm Bình Khánh 7, phường Bình Khánh, TP. Long Xuyên), thợ nấu bánh tét được rất nhiều nhà hàng, quán ăn lớn ở Long Xuyên đặt hàng, chia sẻ. Ngày thường, đơn đặt hàng của khách tầm vài trăm đòn bánh. Tết đến, con số ấy tăng lên gấp ba lần. Song, tất cả đều do cô Loan và chị em trong nhà làm, chứ không mướn người phụ bao giờ. Cô Loan tâm sự: “Thành viên trong gia đình gói bánh có thể chia sẻ chuyện buồn vui trong cuộc sống, động viên nhau trong công việc… Những thứ ấy người ngoài chẳng thể nào hiểu được. Thế nên, mỗi lần cùng nhau gói bánh, mọi người gần gũi, thương yêu nhau hơn!”.

Là người phụ nữ “chuyên” gói bánh tét vào ngày Tết, cô Đoàn Thị The (51 tuổi, ngụ xã Hòa Bình Thạnh, Châu Thành) bày tỏ: “Nghề nấu bánh này do mẹ tôi truyền lại. Ngày đó, con gái quê tôi độ 18 tuổi là đã biết gói bánh tét rồi! Các con tôi thường khuyên mẹ Tết đừng gói bánh nữa vì ăn chẳng bao nhiêu, mà lại cực vì tuổi đã lớn. Tôi lại nghĩ khác, việc gói bánh có thể giúp con cháu biết đến truyền thống của ông bà. Nồi bánh ngày Tết như “nhịp cầu” đưa bọn trẻ trở về giá trị tốt đẹp từ ngàn xưa còn lưu lại đến giờ. Tôi tự nhủ, chỉ khi nào không còn sức khỏe mới không gói bánh tét thôi! Chẳng riêng gì Tết, mỗi đợt gia đình có đám giỗ, tiệc tùng tôi đều gói bánh”.

Khoanh bánh tét cắt ra có màu xanh tự nhiên của lá chuối, màu vàng của hạt đậu, màu trắng đỏ của miếng thịt ba rọi khiến ta liên tưởng đến sự kết tinh hoàn hảo của đất trời. Trong nó, ta không chỉ “ngộ” ra triết lý sống chan hòa, không phân biệt tôn giáo, dân tộc hay màu da. Đòn bánh còn thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc luôn được phát huy qua bao thế hệ. Hơn hết, đó là thành quả của một năm lao động vất vả mà chúng ta dâng kính tổ tiên.

Dẫu là bánh mua hay tự tay gói thì tấm lòng của con cháu đối với ông bà vẫn vậy, không bao giờ thay đổi. Dù giàu sang hay nghèo khổ, ai cũng muốn có đòn bánh tét trong ba ngày xuân cả! Điều này khẳng định, bánh tét luôn “sống” trong hồn người dân Nam Bộ. Truyền thống vẫn vậy, chỉ có điều không được trọn vẹn như xưa. Bởi, tục gói bánh ngày càng ít người giữ!

PHƯƠNG LAN