Tỏa sáng văn hóa Khơ-me Nam Bộ

19/05/2011 - 18:24
A A

Xã Ô Lâm (Tri Tôn) được cả nước biết tiếng về kho tàng văn hóa Khơ-me dân gian Nam Bộ, đã được lưu giữ bằng tâm huyết của những người nông dân chơn chất, những vị sãi cả, à-cha ở những ngôi chùa Khơ-me cổ kính nằm ẩn mình trong các phum sóc. Đó là đoàn nghệ thuật Dì kê xã Ô Lâm và đội nhạc Ngũ âm tại chùa Thnôt -Chrôm.

Xã Ô Lâm (Tri Tôn) được cả nước biết tiếng về kho tàng văn hóa Khơ-me dân gian Nam Bộ, đã được lưu giữ bằng tâm huyết của những người nông dân chơn chất, những vị sãi cả, à-cha ở những ngôi chùa Khơ-me cổ kính nằm ẩn mình trong các phum sóc. Đó là đoàn nghệ thuật Dì kê xã Ô Lâm và đội nhạc Ngũ âm tại chùa Thnôt -Chrôm.

Đoàn Dì kê xã Ô Lâm do ông Chau Men Sa Ray, tên thường dùng Chau Chap là trưởng đoàn, từng làm rạng rỡ cho tỉnh nhà qua các lần tham gia những chương trình liên hoan văn hóa nghệ thuật Khơ-me ở các tỉnh, thành trong cả nước với nhiều giải cao. Niềm vinh dự ấy cũng góp phần khích lệ để các thành viên của đoàn gắng sức tập luyện. Dù không được hỗ trợ kinh phí từ phía Nhà nước, nhưng các thành viên của đoàn hát dân gian Khơ–me Ô Lâm vẫn tự bỏ tiền để trang trải các chi phí như may sắm trang phục, nhạc cụ… để có điều kiện cùng nhau ôn luyện các điệu hát, lời ca, những tuồng tích dân gian nằm trong thể loại hát dì kê. Dường như nỗi say mê đã ngấm vào máu thịt, nên họ sẵn sàng hy sinh mọi thứ nhu cầu khác, để dành ra khoản tiền không nhỏ phục vụ cho yêu cầu nghệ thuật. Nhất là đối với gia đình nghệ nhân Chau Men Sa Ray, cả hai vợ chồng và cô con gái đều hát hay, múa giỏi và là trụ cột chính của đoàn, góp phần giúp lưu truyền điệu hát Dì kê đến hôm nay.

Múa Ápsara của đồng bào Khơ-me Tri Tôn.

Đến ngôi nhà đơn sơ của ông “bầu gánh” đoàn nghệ thuật Dì kê xã Ô Lâm, mới cảm phục sự gắn bó với nghệ thuật của những người nông dân chơn chất ấy. Trong tủ kính của gia đình nghệ nhân Chau Men Sa Ray là các loại trang phục rực rỡ dành cho các buổi diễn với nón, khăn, áo quần, giày dép được may bằng các loại chất liệu sang trọng đính kim sa lấp lánh. Trên nóc tủ là các loại nhạc cụ trống, đàn, kèn … được gìn giữ cẩn thận. Để có được thứ “tài sản nghệ thuật”  quý giá đó, họ đã phải góp nhặt, chắt chiu từng chút một. Điều đáng quý là đoàn chỉ hát diễn phục vụ ở các ngôi chùa trong những ngày lễ tôn giáo quan trọng của đồng bào Khơ-me hoặc khi Nhà nước gọi tham dự các lễ hội... Chi phí được bồi dưỡng ít ỏi, nhưng họ vẫn vui vẻ, lấy nghĩa tình làm trọng, nên dù nắm giữ một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo và đặc sắc nhất, họ vẫn sống rất đạm bạc, thường phải hy sinh các nhu cầu khác cho nghệ thuật.

Một thực tế đáng báo động cho sự duy trì đoàn hát hiện giờ là số thành viên của đoàn đang “rơi rụng” dần do tác động của cuộc sống khó khăn. Nhiều thành viên là thanh niên trai tráng đã rời quê đi Bình Dương làm công nhân. Từ hơn bốn mươi người, hiện nay đoàn chỉ còn lại hơn một nửa. Nghệ nhân Chau Men Sa Ray ngậm ngùi hồi tưởng lại khoảng hai năm trước đây, vào những buổi tối sáng trăng hàng tháng, đoàn lại tụ họp trước hiên nhà, trải chiếu ngoài sân đón gió mát và cùng tập luyện với nhau những điệu múa, hát trong các tuồng tích Dì kê, vừa để thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ văn hóa nghệ thuật, vừa sẵn sàng tham gia những đợt lưu diễn. Vậy mà nay, có người vừa ôn luyện nhuần nhuyễn đã phải bất đắc dĩ rời “gánh” ra đi và những buổi tập luyện cũng thưa dần,…

Một viên ngọc rạng rỡ khác đại diện cho nền văn hóa khơ-me Nam Bộ đang được gìn giữ tại chùa Thnôt  Chrôm, xã Ô Lâm đó là đội nhạc Ngũ âm do sãi cả Chau Chanh Đa và các à - cha đã vận động người dân cùng chung sức duy trì đội nhạc gồm 12 thành viên với đầy đủ các nhạc cụ. Ông đã mời thầy dạy từ Campuchia sang để truyền đạt tri thức, kinh nghiệm nhằm đào tạo thế hệ tiếp nối có thể sử dụng thành thạo loại hình âm nhạc vốn rất được quý trọng đối với đồng bào dân tộc Khơ-me.

Sãi cả Chau Chanh Đa cho biết, hiện ông đang gởi 5 trong số 12 thành viên đi học thêm về các loại trống. Đây là yêu cầu luân phiên nhằm giúp cho các thiếu niên trong đội nhạc Ngũ âm có thể sử dụng thành thạo các loại nhạc cụ trong âm nhạc cổ truyền của dân tộc Khơ-me. Ông hy vọng rằng, với việc chuyên cần tập luyện từ nhỏ, khi trưởng thành, các em sẽ trở thành những nghệ nhân có tay nghề vững chắc, góp phần bảo tồn nguồn vốn quý của nền nghệ thuật dân gian khơ-me Nam Bộ.

 Mong rằng tới đây, các ngành, các cấp trung ương và địa phương quan tâm hỗ trợ tinh thần, vật chất để duy trì và phát triển các hoạt động của các loại hình nghệ thuật độc đáo này ở Ô Lâm, góp phần phong phú hơn văn hóa dân gian Việt Nam. 

Bài, ảnh: T.N