Giải mã thành công một trong những chữ viết cổ bí ẩn nhất thế giới

Theo phóng viên TTXVN tại Brussels, chữ Elamite tuyến tính có niên đại gần 5.000 năm, được xem là một trong 3 hệ thống chữ viết cổ nhất từng được biết đến của nhân loại, cùng với chữ tượng hình Ai Cập và chữ Tiết hình (chữ hình nêm) của vùng Lưỡng Hà, đã được giải mã từ thế kỷ XIX.

Hệ thống chữ viết Elamite tuyến tính từng được sử dụng cách đây khoảng 4.800 năm tại khu vực miền Nam của Iran ngày nay, gắn liền với nền văn minh cổ Elam. Kể từ khi được phát hiện lần đầu vào năm 1903, nhiều nhà nghiên cứu và học giả trên thế giới đã nỗ lực tìm hiểu, song đều chưa thể giải mã trọn vẹn.

Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi François Desset, nhà nghiên cứu chuyên về khoa học cổ đại thuộc Đại học Liège (ULiège), dấn thân vào hành trình tìm lời giải cho hệ thống chữ viết bí ẩn này.

Niềm say mê của ông bắt đầu từ năm 2006, khi lần đầu tham gia các cuộc khai quật khảo cổ tại khu vực Jiroft, miền Nam Iran, nơi từng là trung tâm của một nền văn minh cổ đại. Từ đó, ông kiên trì tiếp cận các nhà sưu tầm cổ vật và các bộ sưu tập khảo cổ để tập hợp nhiều nhất có thể các văn bản được viết bằng chữ Elamite tuyến tính.

Năm 2017, công trình giải mã chính thức được triển khai dựa trên 45 văn bản cổ, phần lớn là những bản khắc với các ký hiệu mang hình dáng trừu tượng, gợi liên tưởng đến các hình khối hình học. Khác với chữ tượng hình Ai Cập vốn mô phỏng con người, động vật hay đồ vật, chữ Elamite tuyến tính được cấu thành từ những ký tự mang tính khái quát và trừu tượng cao.

Bằng phương pháp đối chiếu và so sánh, nhà nghiên cứu François Desset bắt đầu từ những tên gọi của các vị thần và các vị vua từng trị vì vùng đất Iran vào khoảng năm 2000 trước Công nguyên, những cái tên vốn đã xuất hiện trong các văn bản chữ Tiết hình. Từ các dữ liệu này, ông tiến hành phân tích và đối chiếu chéo giữa các văn bản để từng bước xác định giá trị âm của các ký tự.

Sau nhiều năm nghiên cứu, ông đã thành công trong việc giải mã hệ thống chữ Elamite tuyến tính, xác định đây là một hệ thống chữ viết thuần âm vị (phonetic) – và cũng là một trong những hệ thống chữ viết âm vị cổ xưa nhất từng được biết đến trong lịch sử nhân loại.

Giới chuyên gia nhận định phát hiện này mang ý nghĩa bước ngoặt đối với ngành khảo cổ học và ngôn ngữ học lịch sử, bởi mở ra khả năng tiếp cận trực tiếp với những văn bản và tư liệu của nền văn minh Elam cổ đại, một nền văn minh từng đóng vai trò quan trọng trong lịch sử khu vực Trung Đông.

Thành tựu nghiên cứu này không chỉ góp phần làm sáng tỏ một bí ẩn tồn tại suốt hàng thế kỷ trong lịch sử chữ viết của nhân loại, mà còn nâng cao vị thế và uy tín khoa học của Đại học Liège trên bản đồ nghiên cứu quốc tế.