Làm chủ tài sản trí tuệ để nâng vị thế doanh nghiệp công nghệ Việt

​MK Vision là một công ty công nghệ Việt Nam (thuộc MK Group), chuyên nghiên cứu, thiết kế và sản xuất các dòng AI Camera theo định hướng "Make in Vietnam". Để bảo đảm tính bảo mật và an toàn dữ liệu cho người dùng, MK Vision tự chủ từ thiết kế phần cứng, viết phần mềm đến sản xuất tại nhà máy ở Vĩnh Phúc. Đây được xem là hình mẫu thành công của quá trình đưa tài sản trí tuệ trở thành nền tảng cốt lõi để phát triển doanh nghiệp.

Tài sản trí tuệ là yếu tố cốt lõi tạo nên năng lực cạnh tranh dài hạn

​Phóng viên: Thưa ông, với một doanh nghiệp công nghệ như MK Vision, tài sản trí tuệ hiện nay được định vị như thế nào trong tổng giá trị doanh nghiệp, đặc biệt với các sản phẩm camera AI “Make in Vietnam”?

Tổng Giám đốc MK Vision Lê Tuấn Khôi: Với MK Vision, tài sản trí tuệ không đơn thuần là một hạng mục trong tổng giá trị doanh nghiệp, mà chính là yếu tố cốt lõi tạo nên năng lực cạnh tranh dài hạn. Trong lĩnh vực AI camera, giá trị thực sự không nằm ở phần cứng mà nằm ở thuật toán AI, dữ liệu huấn luyện, thiết kế hệ thống và khả năng tối ưu xử lý tại biên - đây đều là những tài sản trí tuệ.

Chính vì vậy, định hướng phát triển sản phẩm "Make in Vietnam" của chúng tôi là làm chủ toàn bộ phần "trí tuệ" của sản phẩm, từ thiết kế đến phần mềm. Điều này giúp doanh nghiệp tạo ra sự khác biệt bền vững và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì dừng lại ở vai trò gia công.

Ông Lê Tuấn Khôi - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần MK Vision giới thiệu sản phẩm tại triển lãm "Những thành tựu trong phát triển kinh tế tư nhân và các gian hàng trưng bày sản phẩm của các doanh nghiệp tư nhân" tại Tòa nhà Quốc hội.

Nên lựa chọn hình thức bảo hộ nào cho giải pháp AI?

Phóng viên: Trong quá trình phát triển các giải pháp AI xử lý tại biên, công ty đã gặp những khó khăn gì trong việc đăng ký và bảo hộ sở hữu trí tuệ, nhất là đối với thuật toán và phần mềm, thưa ông?

Tổng Giám đốc MK Vision Lê Tuấn Khôi: Thực tế, việc đăng ký và bảo hộ tài sản trí tuệ trong lĩnh vực AI, đặc biệt là thuật toán và phần mềm, còn gặp nhiều thách thức.

Trước hết là khó định danh ranh giới bảo hộ giữa ý tưởng, thuật toán và sản phẩm cụ thể. Thí dụ như thuật toán, một sản phẩm quan trọng trong quá trình phát triển phần mềm AI, hiện chưa có một cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cụ thể do thuật toán là một tập hợp các chỉ dẫn hoặc các bước rõ ràng, được sắp xếp theo trình tự để giải quyết một vấn đề, thực hiện phép tính, hoặc xử lý dữ liệu từ đầu vào để tạo ra kết quả đầu ra mong muốn, được thể hiện dưới dạng ngôn ngữ tự nhiên, mã giả hoặc sơ đồ khối, do vậy không thể bảo hộ quyền tác giả hay bất cứ loại hình sở hữu công nghiệp nào.

Bên cạnh đó, thời gian và quy trình đăng ký đối với quyền sở hữu công nghiệp như kiểu dáng công nghiệp, sáng chế… còn kéo dài, trong khi công nghệ thay đổi rất nhanh. Ngoài ra, với các giải pháp camera AI xử lý tại biên, sản phẩm thường là sự kết hợp giữa phần cứng, phần mềm và dữ liệu, nên việc lựa chọn hình thức bảo hộ phù hợp như bằng sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, bản quyền phần mềm hay bí mật kinh doanh cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược rõ ràng.

Dây chuyền sản xuất AI Camera ở nhà máy MK Vision tại Khu công nghiệp Thăng Long Vĩnh Phúc, xã Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ.

Phóng viên: Theo ông, các sản phẩm công nghệ hiện nay đã thực sự có thể “tài sản hóa” để định giá, góp vốn hoặc làm tài sản bảo đảm hay chưa? Vướng mắc lớn nhất nằm ở đâu?

Tổng Giám đốc MK Vision Lê Tuấn Khôi: Theo tôi, tài sản công nghệ hoàn toàn có thể “tài sản hóa”, nhưng tại Việt Nam việc này chưa thực sự phổ biến và còn nhiều rào cản.

Vướng mắc lớn nhất nằm ở việc định giá tài sản trí tuệ. Khác với tài sản hữu hình, giá trị của tài sản trí tuệ phụ thuộc lớn vào tiềm năng thương mại hóa trong tương lai - vốn là yếu tố không chắc chắn và khó lượng hóa. Điều này khiến các tổ chức tín dụng và nhà đầu tư ngần ngại chấp nhận tài sản trí tuệ làm tài sản bảo đảm, trong khi thị trường giao dịch tài sản trí tuệ vẫn chưa đủ sâu để tạo ra tham chiếu giá khách quan.

Khác với tài sản hữu hình, giá trị của tài sản trí tuệ phụ thuộc lớn vào tiềm năng thương mại hóa trong tương lai - vốn là yếu tố không chắc chắn và khó lượng hóa.

Tổng Giám đốc MK Vision Lê Tuấn Khôi

Bên cạnh đó, thị trường giao dịch tài sản trí tuệ tại Việt Nam còn chưa phát triển, khiến việc sử dụng sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc làm tài sản bảo đảm vẫn còn hạn chế.

Hiện Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ vừa có hiệu lực từ ngày 1/4 đã xác lập một cách tư duy mới về tài sản trí tuệ, trở thành tài sản thực sự của doanh nghiệp và nền kinh tế, có thể định giá, mua bán, chuyển nhượng, ghi nhận trên báo cáo tài chính và được sử dụng làm tài sản bảo đảm để vay vốn, góp vốn. Hy vọng những sửa đổi này khi được triển khai khả thi sẽ góp phần rất lớn vào sự phát triển của các công ty công nghệ như MK Vision.

Phóng viên: Từ thực tiễn của doanh nghiệp, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay trong cơ chế định giá và khai thác tài sản trí tuệ tại Việt Nam, thưa ông?

Tổng Giám đốc MK Vision Lê Tuấn Khôi: Từ góc độ doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy một số điểm nghẽn lớn.

Thứ nhất là thiếu khung định giá thống nhất và minh bạch cho tài sản trí tuệ. Thứ hai là thiếu cơ chế kết nối giữa bên sở hữu tài sản trí tuệ với thị trường để khai thác hiệu quả. Thứ ba là nhận thức về tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp còn chưa đồng đều, nhiều đơn vị chưa coi đây là tài sản chiến lược.

Để tháo gỡ đồng bộ, cần có sự phối hợp giữa Nhà nước trong việc xây dựng khung pháp lý và tiêu chuẩn định giá, doanh nghiệp trong việc chủ động xây dựng chiến lược tài sản trí tuệ, và các tổ chức trung gian trong việc kết nối thị trường - từ đó hình thành hệ sinh thái khai thác tài sản trí tuệ thực sự.

MK Vision chuyên nghiên cứu, thiết kế và sản xuất các dòng AI Camera theo định hướng "Make in Vietnam".

Nên tập trung làm chủ phần "trí tuệ" - phần tạo ra nhiều giá trị nhất

Phóng viên: Với định hướng làm chủ chuỗi giá trị, ông đánh giá thế nào về khả năng tự chủ công nghệ lõi của doanh nghiệp Việt, đặc biệt trong bối cảnh còn phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu?

Tổng Giám đốc MK Vision Lê Tuấn Khôi: Khả năng tự chủ công nghệ lõi của doanh nghiệp Việt đang từng bước được cải thiện, đặc biệt trong các lĩnh vực như AI camera, phần mềm và thiết kế hệ thống.

Thực tế là chúng ta vẫn còn phụ thuộc vào một số linh kiện và nền tảng công nghệ quốc tế, đặc biệt là chip. Tuy nhiên, điều đó không phải là lý do để chờ đợi.

Hướng đi của MK Vision là tập trung làm chủ phần "trí tuệ" - tức AI, thuật toán và giải pháp tổng thể - trong khi xây dựng năng lực thiết kế và tích hợp hệ thống.

Cách tiếp cận này cho phép doanh nghiệp Việt gia tăng giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu ngay cả khi chưa tự sản xuất được toàn bộ linh kiện. Tự chủ không nhất thiết phải là tự làm tất cả, mà là làm chủ phần tạo ra nhiều giá trị nhất.

Phóng viên: Ông nhìn nhận vai trò của liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học trong việc hình thành và phát triển tài sản trí tuệ như thế nào?

Tổng Giám đốc MK Vision Lê Tuấn Khôi: Liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu và trường đại học đóng vai trò rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển tài sản trí tuệ.

MK Vision từng bước làm chủ chuỗi giá trị từ thiết kế, phát triển thuật toán AI, phần mềm đến sản xuất phần cứng, với nhà máy có công suất khoảng 1,2 triệu sản phẩm mỗi năm.

Doanh nghiệp có lợi thế về bài toán thực tiễn và khả năng thương mại hóa, trong khi các viện, trường có thế mạnh về nghiên cứu nền tảng và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đơn cử như hợp tác giữa MK Vision và Infrasen (một startup có nguồn gốc từ dự án nghiên cứu tại Trường đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội): chúng tôi không chỉ cung cấp cho nhóm nghiên cứu những bài toán thực tế làm định hướng phát triển sản phẩm, mà còn cam kết đầu ra thương mại thông qua các cam kết mua hàng, đồng thời hỗ trợ nguồn lực để nhóm có thể tập trung tối đa vào nghiên cứu.

Song song, chúng tôi cũng thường xuyên chia sẻ các kiến thức và kinh nghiệm về thị trường, cách thương mại hóa sản phẩm - những yếu tố mà nghiên cứu hàn lâm thường thiếu, nhằm bảo đảm sản phẩm đầu ra có tính cạnh tranh và khả năng ứng dụng thực tế cao ngay từ giai đoạn thiết kế.

Quan trọng hơn, mô hình hợp tác này tạo ra cơ chế hình thành tài sản trí tuệ một cách bài bản: các kết quả nghiên cứu được định hướng để đăng ký bảo hộ ngay từ đầu, quyền sở hữu tài sản trí tuệ được thỏa thuận rõ ràng giữa hai bên. Đây chính là cách để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, đồng thời tạo ra các tài sản trí tuệ có giá trị cao hơn, góp phần thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!

V-secure Bullet, một trong những mẫu thiết kế AI Camera mới nhất của MK Vision, ứng dụng cho giám sát an ninh và giao thông.