Liên hợp quốc thúc đẩy xác lập trách nhiệm pháp lý toàn cầu về biến đổi khí hậu

Nghị quyết được đưa ra sau khi Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) năm ngoái kết luận rằng các quốc gia có nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế trong việc bảo vệ khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính. ICJ cũng cảnh báo việc không thực hiện đầy đủ các cam kết khí hậu có thể mở đường cho các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu yêu cầu bồi thường.

Dự thảo hoan nghênh ý kiến tư vấn của ICJ như một cơ sở quan trọng giúp làm rõ các quy định hiện hành của luật pháp quốc tế liên quan đến khí hậu. Văn bản đồng thời kêu gọi các quốc gia thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo vệ hệ thống khí hậu toàn cầu và tiếp tục các nỗ lực nhằm giữ mức tăng nhiệt độ Trái Đất không vượt quá 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc “chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch trong hệ thống năng lượng”, phù hợp với cam kết đã được gần 200 quốc gia thông qua tại Hội nghị COP28 ở Dubai năm 2023.

Tuy nhiên, theo các nguồn ngoại giao, Mỹ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Nhật Bản cùng nhiều quốc gia sản xuất dầu mỏ phản đối mạnh mẽ cơ chế này do lo ngại có thể tạo tiền đề cho các yêu cầu bồi thường pháp lý trong tương lai.

Quốc đảo Vanuatu, một trong những nước đi đầu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, là bên thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình này. Hồi đầu năm, nước này đề xuất một nghị quyết mới nhằm cụ thể hóa và thúc đẩy thực thi kết luận của ICJ.

Bộ trưởng Khí hậu Vanuatu Ralph Regenvanu nhấn mạnh: “Đối với nhiều quốc gia dễ tổn thương từ biến đổi khí hậu, đây là vấn đề sinh tồn”. Theo ông, nghị quyết cũng là phép thử đối với khả năng hợp tác và hành động thống nhất của cộng đồng quốc tế trước khủng hoảng toàn cầu.

Dù vậy, Vanuatu khẳng định nghị quyết không nhằm áp đặt nghĩa vụ mới hay quy trách nhiệm pháp lý trực tiếp cho bất kỳ quốc gia nào. Thay vào đó, mục tiêu chính là củng cố cơ sở pháp lý quốc tế và thúc đẩy các nước nghiêm túc thực hiện cam kết khí hậu hiện có.

Giới quan sát nhận định việc Đại hội đồng Liên hợp quốc đưa vấn đề trách nhiệm khí hậu ra thảo luận ở cấp độ pháp lý quốc tế mang ý nghĩa quan trọng, trong bối cảnh thế giới ngày càng chịu tác động nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan.