Báo cháy, báo khói - “lá chắn” cứu người khi hỏa hoạn

Thực tế đau xót từ nhiều vụ cháy cho thấy, con người thường chết vì khói trước khi lửa bùng phát mạnh. Bởi vậy, hệ thống báo cháy, báo khói không chỉ là thiết bị kỹ thuật, mà chính là điểm phân định của lằn ranh “sinh-tử”.

Hỏa hoạn là một trong những thảm họa nguy hiểm, nhất là ở đô thị. Khi đám cháy xảy ra trong không gian kín như nhà ở, chung cư, nhà trọ hay cơ sở sản xuất, kinh doanh (SXKD), thứ giết người nhanh nhất không phải là ngọn lửa mà là khói và khí độc. Chỉ trong vài phút, người đang ngủ, đang sinh hoạt hoặc mắc kẹt trong không gian chật hẹp, không có lối thoát hiểm có thể rơi vào trạng thái mất ý thức, nguy hiểm đến tính mạng

Thời gian qua, nhiều vụ cháy nghiêm trọng liên tiếp xảy ra tại khu dân cư, nhà trọ, cơ sở SXKD, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Không ít vụ cháy để lại con số tử vong ám ảnh, những gia đình tan nát và những khu phố chìm trong hoang mang. Đặc biệt, tại các khu nhà ở mật độ cao, ngõ nhỏ, chung cư mi ni, nguy cơ càng lớn khi xe chữa cháy khó tiếp cận, lối thoát hiểm bị thu hẹp hoặc bị chiếm dụng, khiến việc cứu nạn, cứu hộ gặp muôn vàn khó khăn.

Trong bối cảnh đó, hệ thống báo cháy, báo khói chính là tuyến phòng thủ đầu tiên. Một tiếng chuông báo động vang lên sớm vài phút, thậm chí vài chục giây, có thể tạo ra khác biệt sống còn: Đủ để người đang ngủ tỉnh dậy; đủ để cả gia đình kịp chạy ra ngoài; đủ để gọi lực lượng cứu hỏa khi đám cháy còn nhỏ và chưa phát tán nhiều khói độc.

Thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy, nơi nào phổ cập thiết bị báo cháy, báo khói, nơi đó tỷ lệ thương vong do hỏa hoạn giảm mạnh. Khi hệ thống cảnh báo sớm được lắp đặt đồng bộ trong khu dân cư, kết hợp với quy chuẩn kỹ thuật và kiểm định định kỳ, người dân không còn bị bất ngờ trước lửa và khói. Không phải ngẫu nhiên mà ở nhiều nước, báo cháy trở thành yêu cầu pháp lý bắt buộc; việc tắt chuông, để thiết bị hỏng hoặc lắp đặt đối phó đều bị xử phạt nghiêm khắc vì bị coi là hành vi đe dọa an toàn cộng đồng.

Ở Việt Nam, những vụ cháy gây chết người thời gian qua đã chỉ ra một lỗ hổng đáng lo ngại: Rất nhiều nhà ở, phòng trọ, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ hoàn toàn không có hệ thống cảnh báo sớm. Người dân chỉ phát hiện ra cháy khi đã ngửi thấy mùi khét hoặc khi khói tràn vào phòng, tức là thời điểm nguy hiểm nhất đã đến. Trong điều kiện đó, dù lực lượng chữa cháy có phản ứng nhanh đến đâu thì vẫn để lại những hậu quả đau lòng.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, báo cháy, báo khói không phải là “bùa hộ mệnh” tuyệt đối. Thiết bị chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng kỷ luật an toàn cháy, nổ. Việc sử dụng điện, gas, thiết bị sinh nhiệt phải tuân thủ quy định; lối thoát hiểm phải được giữ thông thoáng; vật liệu dễ cháy phải được sắp xếp gọn gàng, đúng kỹ thuật. Công tác huấn luyện, diễn tập phòng cháy, kỹ năng thoát nạn cần được tổ chức thường xuyên từ trường học, khu dân cư đến từng hộ gia đình.

Quan trọng hơn, phòng cháy, chữa cháy không thể chỉ dựa vào ý thức cá nhân mà phải được coi là một phần của quản trị đô thị và an ninh xã hội. Ban quản lý chung cư, chủ nhà trọ, doanh nghiệp, chính quyền cơ sở phải chịu trách nhiệm trong việc bảo đảm mỗi không gian sống và làm việc đều có cảnh báo sớm, lối thoát an toàn và phương án ứng phó khi sự cố xảy ra.

Hỏa hoạn không báo trước, nhưng cái chết vì cháy, nổ, trong rất nhiều trường hợp, hoàn toàn có thể ngăn chặn nếu chúng ta có một “lá chắn” đủ sớm, đủ chắc. Báo cháy, báo khói vì thế không chỉ là một thiết bị kỹ thuật mà phải được nhìn nhận như một hạ tầng an ninh để bảo vệ con người trước khi hỏa hoạn cướp đi cơ hội sống và hủy hại tài sản.

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đã cận kề, việc thắp hương, hóa vàng, đốt pháo, dùng đèn nến và thiết bị điện công suất lớn... tăng nguy cơ hỏa hoạn. Vì vậy, mỗi gia đình, mỗi cơ sở cần coi báo cháy, báo khói và kỷ luật an toàn phòng cháy là tuyến phòng vệ sinh mạng. Chủ động kiểm tra thiết bị, giữ lối thoát hiểm thông thoáng, không chủ quan với lửa và điện chính là cách thiết thực nhất bảo vệ bản thân và gia đình trước những rủi ro không báo trước.

Theo Qdnd.vn