Dưới ánh mặt trời

Ảnh minh họa được tạo ra bởi AI.

Tiền thiện nguyện trong túi như người trong tối. Nó dễ khiến người ta nghĩ mình toàn quyền, mượn tạm không ai biết đâu. Một số khác túng cùng xin xỏ Phật trời cho con mượn đỡ. Lúc đầu là chi phí cho sức khỏe của mình, dần dà là cho sức khỏe của người thân hoặc những chi phí khác. Họ sa lầy đến lúc không còn cảm thấy tội lỗi khi dụng những đồng tiền thiện nguyện. Đi đêm trong cơn mê chắc chắn sẽ bị cơn mê đưa đi thật sâu và tận cùng là một rạng đông nào đó và mọi thứ phơi bày trước ánh mặt trời. Trường hợp chị bạn tôi vừa kể trên đang hiện diện đầy trên con đường tập hợp từ tâm của nhà thiện nguyện.

Điều đó làm cho những cuộc vận động xã hội về sau rất dễ bị xuyên tạc. Những mô hình xã hội hóa bị đặt nhiều dấu hỏi.

Giữa những ngày làn sóng thị phi mang tên sao kê trùm phủ mạng xã hội, tôi bước vào phòng khám Đông y Vĩnh Xương. Tìm hiểu một lượt tôi hỏi anh Nhàn - trưởng phòng khám: “Rồi anh làm sao để duy trì phòng khám từ thiện với 60 giường bệnh, từ cơm, nước, củi, lửa, thuốc men đều miễn phí. Kể cả chi phí cấp cứu, cũng như tiền bỏ theo mình khi bệnh nhân chuyển tuyến trên. Suốt từ năm 1983 đến nay”.

Sau những năm chiến tranh, vùng biên giới Vĩnh Xương lâm vào cảnh nghèo khổ và bệnh tật. Người dân sống thiếu thốn nên bệnh nhiều, mà đường sá đến bất cứ bệnh viện nào cũng khó khăn. Những người có tâm trong xã quyết định thành lập phòng khám Đông y. Phòng khám, chữa bệnh từ thiện nên thu nhập là con số không, trong khi chi phí hằng ngày rất cao. Điện, thuốc men, vật dụng, kể cả gạo, củi, cho bệnh nhân lưu trú đều phải mua bằng tiền. Ngay cả tiền kim châm cứu cho số lượng bệnh nhân mấy chục người mỗi ngày cũng không hề nhỏ. Ban điều hành đến nhà những người khá giả vận động tiền. Xin một lần thì được, xin năm này qua tháng nọ, ai cũng có cảm giác núi cũng lở chớ nói gì con người. Tiền vận động ngày càng khó khăn, người bệnh đến ngày càng nhiều mà người vận động ngày càng mỏi mòn.

Ban điều hành chọn cách không đi vận động cũng không để thùng từ thiện. Anh Nhàn cho hay nếu mình để thùng từ thiện là một kiểu kêu gọi đóng góp. Khi đó, người cho thấy bị ép buộc cho mà không vui. Không biết số tiền trong đó nhiều hay ít. Rồi số tiền đó dùng để làm gì, có đúng mục tiêu mình kỳ vọng không? Những dấu hỏi cứ đặt ra làm cho tâm thiện bị xói mòn. Một số nơi muốn công tâm phải tốn năm ba người giữ và khui thùng từ thiện để người này dòm ngó người kia. Nhưng rồi ai biết được chuyện gì xảy ra khi nội bộ đồng lòng chia chác.

Phòng khám Đông y Vĩnh Xương không chọn hình thức để thùng từ thiện mà cứ tập trung chuyên môn bằng cách dày công nghiên cứu chữa bệnh sao cho hiệu quả nhất bằng kinh phí tối thiểu mình đang có. Thầy thuốc học hỏi nâng cao tay nghề. Mỗi lương y tham gia trị bệnh đều được khuyến khích khả năng chủ động tự học, tự nghiên cứu. Ai thấy phương thức nào hay cứ truyền đạt, cứ học hỏi. Mọi người tận tụy, chu đáo trong từng khâu đón bệnh cho tới điều trị nên bệnh nhân mau phục hồi.

Những người bệnh hoặc người trong vùng thấy sự tận tâm cũng như khối đoàn kết an lành của thầy thuốc nên bắt tay dốc sức dốc tiền hỗ trợ.

“Tôi nhận tiền trực tiếp từ người thiện nguyện”.

Anh Nhàn ghi tất cả lên bảng như một lời cảm ơn và báo cáo. Ai đóng góp một ngàn, một ký gạo cũng đăng lên. Người cho không muốn được ghi ơn, nhưng họ cảm thấy an tâm khi nhìn thấy tên mình với đúng số tiền mình trao gửi. Mỗi ngày phòng khám mua một cây kim, một ký trà, một bịch ngải cứu cũng đăng lên. Tiền còn lại bao nhiêu cũng ghi cụ thể. Người gửi tiền cảm nhận được những đồng tiền mình gửi vào một nơi được vận hành rất khoa học và minh mẫn.

Người nghèo bỏ công giúp phòng khám trong việc tầm dược, chặt thuốc nấu cơm sẽ được hỗ trợ tiền xăng, tiền bảo hiểm. Người góp tiền rất vui lòng cho những chi phí đó bởi họ nhận ra người có công, người có của duy trì phòng khám, để phòng khám được sự vận hành trơn tru cho bà con biên giới có chỗ chữa bệnh không tốn tiền mà cũng không phải đi xa.

Tiền đóng góp được ghi lên bảng, coi như đồng tiền được đưa ra ánh sáng. Mà cái gì ra ánh sáng cũng đều dễ dàng được phân định rõ ràng. Phải quấy cũng hiện rành rành từng ngày một. Nó không có chỗ cho những thói tật lớn dần. Nó cũng không có chỗ cho những người thích suy diễn dựng chuyện. Nhờ đó, phòng khám dù tấp nập bệnh nhân cũng như tấp nập thầy thuốc nhưng lúc nào cũng trên thuận dưới hòa.

Tiền đâu anh xài?

Tôi hỏi Nhàn, người thầy thuốc đích thân bắt mạch, bốc thuốc cũng như châm cứu cho phòng khám.

Anh lại chỉ lên bảng.

Cơm chay thì phòng khám luôn có sẵn. Thuốc men thì ban tầm dược lo. Đi đám tiệc thì cứ lấy tiền đi rồi công khai lên. Mình làm việc xã hội, xã hội không bao giờ bỏ bê mình.

Lúc nói chuyện, tôi có làm quen với một bệnh nhân chờ khám bệnh. Chị nói tôi trồng gừng, mỗi mùa thu hoạch gừng tôi nguyện tặng năm tấn gừng cựu cho phòng khám làm thuốc. Thầy Nhàn cứu sống hai đứa em tôi. Bản thân tôi bị cao huyết áp. Thầy cũng đang hốt thuốc cho tôi uống mỗi ngày.

Minh bạch trong các khoản thu chi là phương châm hàng đầu của phòng khám. Từng đồng tiền dành dụm ít ỏi của người nghèo hoặc những đồng tiền nhân hậu của người giàu đều được ghi rõ ràng trên những tấm bảng lớn. Khi cần xây dựng, cần mua sắm, ban điều hành chỉ cần ghi thông tin là được chung tay. Giờ phòng khám đã có hơn 60 giường bệnh, có nơi lưu trú đầy đủ. Nhà bếp có đủ lượng bếp và củi để từng bệnh nhân có nơi sắc thuốc uống trong lúc điều trị.

Nhìn bảng sao kê của phòng khám với dòng chữ đi đám giỗ 100 ngàn, đi họp 50 ngàn, tôi thấy vui vui. Thấy cảnh sao giống chuyện một ông đạo Hai Phiên vô sản đi tới đâu thấy đất trống cũng trồng rồi ai ăn thì ăn, còn mất cũng chẳng buồn. Họ như ông Hai Phiên vẫn làm, vẫn hưởng nhưng cứ sao kê minh bạch. Họ vẫn có điều kiện đi học hỏi, vẫn chăm sóc tốt tinh thần bản thân, vẫn ngày càng minh mẫn, lành nghề và tinh luyện.

Không riêng gì chữa bệnh, bất cứ con đường nào càng ngập tràn ánh sáng thì đường càng an toàn và lưu thông thuận lợi. Những con đường nào ngập tràn ánh sáng thì càng ít có kẻ gian lợi dụng bóng tối để làm chuyện trái luân thường và đổ thừa cho người khác. Con đường sáng sẽ giúp vạn vật trên đó đều rành rọt sáng trong. Bài học cho từng chặn đường sẽ lộ ra. Lúc đó không phải vận động nhiều vẫn được ủng hộ nhiều.

Phòng khám Vĩnh Xương bây giờ không cần đi vận động, vẫn có kinh phí hoạt động cho hàng mấy trăm bệnh nhân mỗi ngày, cho người đến trị liệu ngoại trú lẫn nội trú. Người nội trú được chỗ nấu ăn, được chăm sóc cơm chay lẫn cơm mặn và nơi nấu thuốc thuận lợi (cơm mặn tự túc).

Người dân đem tiền đến giúp luôn cảm thấy vui vì mình góp phần đem lại sức sống cho một cơ sở chữa bệnh uy tín giữa vùng biên giới.

Họ cảm thấy được chữa lành về thể xác, an về tinh thần nên sự lo lắng cũng lui dần theo năm tháng.

Thành công của mô hình xã hội hóa một phòng khám nhỏ tại một vùng biên giới xa xôi cho thấy công việc thiện nguyện không phải bằng sự nói hay mà chính bằng sự miệt mài cống hiến và minh bạch trong từng ngày sống, minh bạch trong từng hành động. Công tác thiện nguyện phải bắt đầu từ chỗ mình vận động mình liêm khiết, chân chính trường kỳ. Có chân chính sẽ có tự tại và minh mẫn, hành xử hài hòa giữa tâm linh và khoa học. Tấm gương chân chính, hành động khoa học như một chất keo kết dính vô số viên gạch thiện tâm sẵn có thành những công trình sừng sững phi thường.

VÕ DIỆU THANH