Học cách hiểu đồng tiền từ trải nghiệm thật

Các tiểu thương nhí bán hàng tại chợ phiên. Ảnh: KIỀU DIỄM

“Cô ơi, mua giúp con ly đá bào đi cô”, một tiểu thương nhí cất giọng mời khách, tay vừa chỉnh lại những chiếc ly giấy trên bàn. Ở gian bên cạnh, vài bạn nhỏ lúi húi múc kem, sắp xếp bọc yaourt, có bạn cầm tiền tính đi tính lại vì sợ thối nhầm. Một nhóm khác vừa cười vừa sắp xếp móc khóa thủ công, xà phòng tự làm cho ngay ngắn hơn. Không khí phiên chợ rộn ràng, có chút lộn xộn, có chút ngô nghê, nhưng đầy háo hức của những đứa trẻ lần đầu được “ra chợ” bằng chính sản phẩm mình chuẩn bị.

Chợ phiên diễn ra từ ngày 22/6 đến 5/7. Các em từ 7 - 15 tuổi, tự đề xuất sản phẩm, lên ý tưởng bán hàng, chuẩn bị nguyên liệu, thiết kế gian hàng, định giá và trực tiếp bán cho khách. Từ những việc tưởng đơn giản như làm bảng hiệu, sắp xếp sản phẩm, mời khách, nhận tiền, thối tiền… các em bắt đầu chạm vào những bài học đầu tiên về kinh doanh.

Mỗi gian hàng mang màu sắc riêng, từ những món ăn quen thuộc với trẻ em như yaourt, kem, đá bào, bánh, mì trộn, trà chanh, cơm nắm đến những sản phẩm thủ công như xà phòng tự làm, móc khóa. Không có sự sắp đặt quá chỉn chu như một hội chợ thương mại của người lớn, chợ phiên của trẻ em mang đúng tinh thần “làm thật, học thật”: Có háo hức, có lúng túng, có bày biện chưa ngay ngắn, có tính tiền nhầm, có lúc đông khách, có lúc bán xong quên thu tiền... Chính những điều vụng về ấy lại làm nên giá trị của phiên chợ.

Điểm thú vị của chợ phiên là các khái niệm như doanh thu, chi phí, lợi nhuận, sản phẩm, giá bán, quảng bá… được đưa vào bằng cách gần gũi, dễ hiểu. Khi tự tay chuẩn bị một ly trà chanh, một hũ yaourt, một phần mì trộn, các em hiểu rằng để có một món hàng bán ra cần nhiều công đoạn: Mua nguyên liệu, chuẩn bị dụng cụ, tính chi phí, bày trí gian hàng, mời khách và tính lợi nhuận. Từ đó, đồng tiền không còn là khoản tiền cha mẹ cho mà gắn với công sức, sự chuẩn bị và trách nhiệm. Có gian hàng đông khách, có gian hàng bán chậm; có bạn mạnh dạn mời khách, có bạn còn rụt rè; có lúc các em vui vì bán được hàng, cũng có lúc phải học cách xử lý khi sản phẩm chưa như ý hoặc khách ít hơn mong đợi. Chính những tình huống thật ấy giúp trẻ học nhanh hơn những bài giảng lý thuyết.

Chị Phạm Ngọc Ẩn Lan, ngụ đường số 5, khu đô thị Tây Bắc, phường Rạch Giá cho biết, ban đầu chị cho con tham gia vì thấy con thích chơi trò bán hàng. Kế hoạch thực hiện chợ phiên sẽ diễn ra trong 2 tuần, trong đó có 4 ngày ra bán chợ phiên thật. Chỉ sau 2 ngày bán hàng thu tiền thật, điều làm chị bất ngờ là con rất nghiêm túc và có trách nhiệm với công việc. “Con được học cách nhập hàng, tính toán chi phí, sắp xếp, bày trí gian hàng, giao tiếp với khách hàng, kết bạn và học hỏi từ các anh chị khác. Tôi thấy đây không chỉ là hoạt động vui chơi mà còn là trải nghiệm thực tế rất bổ ích, giúp con trưởng thành hơn”, chị Lan nói.

Theo chị Đàm Thị Hải Yến, ngụ đường Lê Vĩnh Hòa, phường Rạch Giá, con chị được kết hợp cùng bé Đỗ Hoàng Kim Ngọc để chuẩn bị gian hàng. 2 chị em cùng đi mua đồ, cùng chế biến, cùng pha sữa chua. Qua hoạt động này, bé vui hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp, biết làm việc nhóm, hợp tác với người khác và kết nối tốt hơn với các anh chị. Bé Đỗ Hoàng Kim Ngọc chia sẻ: “Con và My cùng nhau làm sữa chua vui lắm. Con vui vì được các cô chú khen sữa chua ngon. Nhưng con vẫn chưa bán đủ tiền vốn, hy vọng còn 2 ngày bán nữa, con sẽ có lời”.

Trên những tờ giấy lớn được phụ huynh chuẩn bị cho các em, các khái niệm tưởng chừng trừu tượng như “doanh thu”, “chi phí”, “lợi nhuận”, “4P trong kinh doanh”, “câu chuyện sản phẩm”, phân tích “SWOT” được diễn giải bằng hình vẽ gần gũi. Tiền thu được là gì? Tiền bỏ ra gồm những khoản nào? Bán hàng có phải chỉ cần có sản phẩm là đủ? Câu trả lời không có sẵn mà các em tự tìm qua từng buổi chuẩn bị và từng lần đứng trước khách hàng.

Những khái niệm ấy nếu chỉ giảng trong lớp học, có thể xa lạ với trẻ. Nhưng khi tự cầm tiền thối cho khách, tự cộng lại số tiền bán được, tự so sánh với tiền đã bỏ ra, các em bắt đầu hiểu rất nhanh: Kiếm tiền không dễ, giữ tiền cũng không đơn giản và muốn có lợi nhuận phải biết tính toán.

Theo chị Nguyễn Thị Ngọc Hân - người chủ trì tổ chức chợ phiên, dù là hoạt động buôn bán, điều chợ phiên hướng đến không phải để trẻ xem kiếm tiền là mục tiêu duy nhất. Quan trọng hơn là các em biết lắng nghe câu chuyện sản phẩm của mình, biết trung thực với điều mình bán, biết quan sát cách bản thân vượt qua những tình huống không thuận lợi như ế hàng, ít khách hay sản phẩm chưa đạt như mong muốn.

Thông điệp “thành thật là một loại trí thông minh” được đưa vào hoạt động chợ phiên như một điểm nhấn. Trong kinh doanh, sự khéo léo có thể giúp bán được hàng trong một lúc, nhưng sự thành thật mới là nền tảng để xây dựng niềm tin. Với trẻ em, bài học ấy càng cần được gieo sớm bằng những trải nghiệm nhẹ nhàng, gần gũi và không áp lực.

Để tách trẻ ra khỏi màn hình điện thoại, một phiên chợ “lộn xộn” đúng kiểu dành cho trẻ em. Trong một không gian an toàn, trẻ được thử, được sai, được điều chỉnh và được lớn lên từ chính trải nghiệm của mình. Ở đó, trẻ được đặt vào một môi trường có tương tác xã hội thật, có trách nhiệm thật và có những va chạm vừa đủ để học cách trưởng thành.

KIỀU DIỄM