Làm rõ căn cứ áp dụng trưng mua, trưng dụng tài sản trong trường hợp khẩn cấp

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, sáng 23/10. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Thảo luận ở Tổ ngày 23/10 về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), nhiều ý kiến của các đại biểu Quốc hội đề nghị cần bảo đảm tính công bằng đối với những người chịu tác động gián tiếp từ việc trưng mua, trưng dụng tài sản.

Làm rõ cơ chế giám sát và trách nhiệm thực thi

Tại phiên thảo luận Tổ 9, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị làm rõ điều kiện áp dụng biện pháp trưng mua, trưng dụng tài sản trong tình huống khẩn cấp; bảo đảm việc phân quyền cho cấp xã đi đôi với nguồn lực, cơ chế giám sát và trách nhiệm thực thi, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản và các đối tượng chịu tác động.

Góp ý hoàn thiện dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật. Đây là đạo luật ít được áp dụng trong điều kiện bình thường, nhưng khi áp dụng thường là những thời điểm khẩn cấp, liên quan đến con người, tài sản và các dịch vụ thiết yếu đang đứng trước nguy cơ bị tổn hại.

Qua nghiên cứu Báo cáo thẩm tra và dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhận thấy nhiều nội dung đã được nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo hướng tích cực, nhất là việc phân định trưng mua với trưng dụng, làm rõ các trường hợp thật sự cần thiết, bổ sung yêu cầu công khai và giám sát.

Về xác định ranh giới quyền lực nhà nước khi áp dụng biện pháp đặc biệt trưng mua, trưng dụng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho rằng, khoản 3 Điều 32 Hiến pháp đặt ra giới hạn rất rõ: Việc trưng mua, trưng dụng chỉ được đặt ra trong trường hợp thật sự cần thiết vì các lý do được Hiến pháp xác định và phải có bồi thường theo giá thị trường.

Liên quan đến quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) với các luật khác, tại Điều 4, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị cần xác định ranh giới để bảo đảm tính thống nhất. Luật chuyên ngành có thể xác định tình huống, thẩm quyền đặc thù, nhưng các quyền liên quan đến thông báo, giao nhận, định giá, thanh toán, bồi thường, hoàn trả, khiếu nại và khởi kiện cần có chuẩn tối thiểu chung. Những nội dung trực tiếp hạn chế quyền tài sản phải được quy định trong luật; nghị định chỉ hướng dẫn việc tổ chức thực hiện. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, thiết kế chặt chẽ, minh bạch quan hệ giữa cơ quan nhà nước với cá nhân và tổ chức.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng cho rằng, cần bảo đảm tính công bằng đối với những người chịu tác động gián tiếp từ việc trưng mua, trưng dụng tài sản. Tài sản được trưng dụng có thể là cơ sở y tế, công trình điện lực, hạ tầng thông tin hoặc phương tiện phục vụ nhiều người. Nếu sử dụng tài sản đó để giải quyết một tình huống cấp bách nhưng lại làm gián đoạn dịch vụ thiết yếu cho cả cộng đồng thì chỉ chuyển rủi ro từ nơi này sang nơi khác.

Cần đánh giá kỹ hơn tác động của chính sách

Góp ý vào dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), Đại biểu Vũ Văn Tiến - Đoàn Đại biểu quốc hội Thành phố Hải Phòng cho hay qua gần 20 năm thi hành, không phải lúc nào Nhà nước cũng cần đến biện pháp trưng mua, trưng dụng tài sản, tuy nhiên Luật lại có ý nghĩa đặc biệt vào những thời điểm cam go, gay cấn nhất, đặc biệt vào thời điểm thiên tai, mưa lũ hay đại dịch COVID-19 bùng phát, gây ra hậu quả nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của nhân dân.

“Việc sửa đổi Luật lần này tôi cho rằng là cần thiết, cấp bách, để các cơ quan chức năng có đầy đủ cơ sở pháp lý chủ động ứng phó với các tình huống cấp bách, đồng thời bảo đảm việc huy động tài sản được thực hiện hợp lý, không gây ra những xáo trộn, thiệt hại không đáng có cho người dân và doanh nghiệp,” Đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.