Lộ diện ứng viên mới cho vị trí Tổng thư ký Liên hợp quốc

Bà Lana Nusseibeh, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Ảnh: Wikimedia Commons

Theo báo chí Anh ngày 21/10, những người ủng hộ bà Nusseibeh đang tiếp xúc với các phái đoàn tại Liên hợp quốc để thăm dò khả năng hậu thuẫn cho bà. Động thái này diễn ra khi các ứng viên hàng đầu vẫn chưa giành được sự đồng thuận của 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an, khiến cuộc tìm kiếm người kế nhiệm ông Antonio Guterres gần như bế tắc.

Ông Guterres dự kiến kết thúc nhiệm kỳ vào cuối năm 2026, sau 2 nhiệm kỳ kéo dài tổng cộng 10 năm. Người kế nhiệm sẽ tiếp quản một tổ chức đang khủng hoảng ngân sách nghiêm trọng, trong khi ảnh hưởng trên trường quốc tế suy giảm và Mỹ, vốn là nhà tài trợ lớn nhất, thúc đẩy cắt giảm mạnh chi tiêu.

Sau 6 tháng vận động và trình bày chương trình hành động, 3 ứng viên chính thức hàng đầu vẫn chưa giành được sự chấp thuận của cả 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an. Mỗi nước trong nhóm này đều có quyền phủ quyết việc lựa chọn người đứng đầu Liên hợp quốc.

Bà Rebeca Grynspan, cựu Phó Tổng thống Costa Rica và hiện đứng đầu cơ quan Liên hợp quốc về thương mại và phát triển, đang dẫn đầu. Trong cuộc bỏ phiếu thăm dò gần nhất, bà nhận được 9 phiếu ủng hộ, đủ ngưỡng cần thiết trong cuộc bỏ phiếu chính thức nếu không bị phủ quyết. Tuy nhiên, hai thành viên thường trực đã bày tỏ không ủng hộ bà.

Ông Rafael Grossi, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), đứng thứ hai và cũng nhận hai phiếu không ủng hộ từ các nước có quyền phủ quyết. Tình trạng gần như bế tắc này đang thúc đẩy những gương mặt khác cân nhắc nhập cuộc, dù quá trình lựa chọn đã bước vào giai đoạn muộn.

Trong số đó, bà Nusseibeh được đánh giá là nhân vật nổi bật nhưng cũng có thể gây nhiều tranh cãi nhất. Bà từng giữ chức đại sứ UAE tại Liên hợp quốc giai đoạn 2013-2024 và xây dựng được quan hệ rộng rãi tại tổ chức này. Trong hơn một thập niên, bà đảm nhiệm vai trò giải thích chính sách và bảo vệ lập trường của UAE khi nước này ngày càng chủ động mở rộng ảnh hưởng quốc tế.

Quan hệ gần gũi giữa UAE với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể là một lợi thế. Tuy nhiên, bà Nusseibeh sẽ phải đối mặt với những câu hỏi về sự can dự của UAE vào các cuộc xung đột trong và ngoài khu vực.

Thái độ của Saudi Arabia cũng là một yếu tố đáng chú ý. Một số nhà phân tích khu vực cho rằng nước này có thể không phản đối bà Nusseibeh, trong bối cảnh đang tìm cách hàn gắn rạn nứt với UAE do bất đồng tại Yemen, đồng thời đối phó các cuộc tấn công của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn.

Tuy vậy, ông Giorgio Cafiero, người sáng lập kiêm giám đốc điều hành công ty tư vấn Gulf State Analytics, nhận định viễn cảnh một quan chức UAE trở thành Tổng thư ký Liên hợp quốc có thể khiến Riyadh lo ngại. Theo ông, hai nước cạnh tranh mạnh mẽ và theo đuổi những mục tiêu khác nhau trong khu vực. Điều đó không đồng nghĩa Saudi Arabia chắc chắn sẽ phản đối, nhưng lợi thế của bên này thường bị bên kia nhìn nhận là sự suy giảm ảnh hưởng của mình.

Khả năng bà Nusseibeh tham gia còn đặt ra câu hỏi về nguyên tắc luân phiên khu vực. Trong năm nay, tại Đại hội đồng Liên hợp quốc đã hình thành quan điểm không chính thức rằng vị trí Tổng thư ký nên thuộc về Mỹ Latin và một phụ nữ nên đảm nhiệm chức vụ này sau 9 người tiền nhiệm đều là nam giới.

Tuy nhiên, Mỹ đang giảm nhấn mạnh yếu tố khu vực và giới tính. Sau cuộc bỏ phiếu gần nhất, Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Mike Waltz cho biết Washington hiểu mong muốn luân phiên và hoan nghênh một nữ tổng thư ký, nhưng ưu tiên vẫn là lựa chọn ứng viên phù hợp nhất.

Ông Richard Gowan, chuyên gia về Liên hợp quốc tại Nhóm Khủng hoảng quốc tế, nhận định các nước Mỹ Latin sẽ quyết liệt bảo vệ cơ hội của khu vực. Dù vậy, mong muốn này chưa chắc quyết định lựa chọn của các nước có quyền phủ quyết.

Những cái tên khác đang được nhắc đến gồm ông Feridun Sinirlioglu, cựu ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, hiện đứng đầu Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu. Ít nhất hai quan chức Mỹ Latin khác cũng đang thăm dò sự ủng hộ.

Dù xuất hiện thêm đối thủ tiềm năng, những người ủng hộ bà Grynspan nhấn mạnh bà đã dẫn đầu 5 trong 6 cuộc bỏ phiếu thăm dò. Một số nhà quan sát cho rằng hai phiếu không ủng hộ chưa phải trở ngại không thể vượt qua, mà có thể phản ánh nỗ lực của các cường quốc nhằm thương lượng về nhân sự và chương trình ưu tiên.

Ông David Steven, chuyên gia cấp cao tại Quỹ Liên hợp quốc (UNF), cho rằng các ứng viên hiện tại vẫn còn cơ hội, song Hội đồng Bảo an cần sớm đưa ra quyết định. Theo ông, quá trình lựa chọn càng kéo dài, người kế nhiệm ông Guterres càng có ít thời gian chuẩn bị cho việc tiếp quản tổ chức.

Theo Baotintuc.vn