Mùi khói bếp quê

Làn khói bếp bay lên giữa chiều quê, mang theo bao ký ức thân thương của một thời đã xa. Ảnh: Internet

Ngày trước, bữa cơm nào của gia đình tôi cũng bắt đầu từ ngọn lửa bếp củi. Để có củi nấu quanh năm, tôi và chị Hai thường theo mẹ ra đồng chặt những cây trâm bầu mọc ven bờ ruộng. Củi được chở bằng xuồng về nhà, cắt khúc, phơi cho khô rồi chất thành từng cự cao gần mái bếp. Những hôm ngoài vườn có tàu dừa già rụng xuống, mẹ lại kêu anh em tôi ra rọc lá dừa khô, bó thành từng bó để dành nhóm lửa.

Lúc ấy, tôi chẳng thích những việc đó. Vai đau vì vác củi, tay rát vì kéo những tàu dừa khô xơ xác. Tôi chỉ mong mau lớn để không phải làm nữa. Không ngờ những bó củi từng khiến mình nhăn nhó năm nào lại trở thành một phần ký ức khiến tôi nhớ nhất khi trưởng thành.

Tôi vẫn nhớ lần đầu được mẹ giao nhóm bếp nấu cơm. Tưởng chừng đơn giản, vậy mà tôi loay hoay mãi vẫn không làm ngọn lửa bén lên được. Khói bốc cay xè mắt, mặt mày lấm lem nhọ nồi. Mẹ nhìn rồi bật cười. Mẹ không la, chỉ ngồi bên cạnh, chậm rãi chỉ tôi cách xếp củi, lót lá dừa khô và đón gió cho lửa cháy đều.

Nhìn mẹ nhóm bếp, tôi hiểu rằng một ngọn lửa muốn cháy lên cũng cần sự kiên nhẫn. Có lẽ, từ những buổi ngồi trước bếp lửa ấy, tôi đã học được bài học đầu tiên về sự chịu khó và bền bỉ.

Sáng nào mẹ cũng thức dậy từ rất sớm. Khi gà vừa gáy, tiếng củi cháy lách tách đã vang lên trong gian bếp. Nấu cơm xong, mẹ lại ra đồng. Mùa khô làm cỏ, mùa mưa tỉa mạ, cấy lúa. Có lần, nhìn dáng mẹ lầm lũi giữa cánh đồng ngập nước, tôi hỏi mẹ có mệt không. Mẹ chỉ cười nói: “Ráng vài bữa nữa là xong mùa”. Ngày ấy, tôi cứ nghĩ mẹ mạnh mẽ hơn tất cả thành viên trong gia đình. Đến khi trưởng thành, tự mình va vấp với cuộc sống, tôi mới hiểu đằng sau nụ cười ấy là biết bao nhọc nhằn mẹ đã âm thầm giữ lại cho riêng mình.

Nồi niêu, xoong chảo thời đó cái nào cũng ám một lớp nhọ nồi. Mỗi lần nấu ăn xong, chị Hai lại ngồi bên mép ao, lấy tro bếp hòa với xà bông để chùi nồi. Đôi bàn tay chị đen nhẻm vì nhọ nồi. Khi ấy, tôi chỉ mong lớn thật nhanh để khỏi phải phụ việc. Bây giờ nghĩ lại, đó lại là những hình ảnh khiến tôi thương nhất.

Những ngày mưa, chị em tôi thích nhất là ngồi trong gian bếp. Ngoài hiên, mưa gõ lộp bộp trên mái lá. Trong bếp, ngọn lửa đỏ hồng bập bùng dưới nồi cơm đang sôi. Mẹ vừa chụm củi vừa kể chuyện mùa màng, chuyện học hành, chuyện xóm làng. Chúng tôi ngồi nghe, tay hong lửa, mắt dõi theo những tia lửa nhỏ bay lên rồi tan vào bóng tối.

Bếp củi cũng giữ trong tôi những mùi vị không thể tìm lại ở bất cứ nơi đâu. Mỗi lần nồi cơm vừa cạn nước, chị em tôi lại chờ mẹ múc cho một chén nước cơm nóng hổi. Nhiều hôm chỉ cần chan nước cơm với cá kho khô cũng ăn ngon lành. Có hôm, mẹ kho nồi cá sặc bằng thứ nước mắm ủ trong khạp sành. Mùi cá kho quyện với mùi khói bếp lan khắp nhà rồi theo gió bay ra tận sân. Đó là mùi thơm của tuổi thơ mà đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ.

Sau này đi xa, nhiều lần đứng trước những bếp củi nơi đất lạ, tôi mới nhận ra những điều mẹ dạy ngày nào chưa bao giờ rời khỏi mình. Từ cách nhóm lửa, nấu cơm đến sự nhẫn nại trước những việc tưởng chừng nhỏ bé nhất.

Cuộc sống dần đổi thay. Bếp gas, bếp điện thay dần bếp củi. Tôi cũng lập gia đình rồi ra công tác ở một đảo thuộc đặc khu Kiên Hải. Thế nhưng phía sau nhà, tôi vẫn dành một khoảng nhỏ để dựng một mái chòi đơn sơ và đặt một lò đất trên bếp. Những ngày cuối tuần, khi công việc tạm gác lại, tôi lại nhóm lửa nấu cơm. Tiếng củi cháy lách tách giữa gió biển khiến tôi có cảm giác quê nhà đang ở rất gần.

Có người hỏi vì sao thời buổi này vẫn còn nấu cơm bằng củi, tôi chỉ cười. Có lẽ bởi tôi thích vị cơm nấu từ bếp củi. Cũng có lẽ vì muốn giữ lại một chút nếp xưa giữa cuộc sống hiện đại. Và sâu xa hơn đó là cách để vơi đi nỗi nhớ quê, nhớ mẹ, nhớ những tháng ngày tuổi thơ đã đi qua.

Thời gian làm đổi thay nhiều thứ. Mẹ đã già đi theo năm tháng. Căn bếp cũ cũng không còn đỏ lửa mỗi ngày như trước, nhưng mùi khói bếp quê vẫn chưa bao giờ nguội trong ký ức. Mỗi lần ngửi mùi khói bếp, tôi lại nhớ dáng mẹ bên bếp lửa năm nào và thấy lòng mình ấm lên giữa những bộn bề của cuộc sống.

ĐỖ KHA