Nắng nóng kéo dài âm thầm đe dọa kinh tế toàn cầu

Từ nông nghiệp, năng suất lao động cho tới tiêu thụ điện và du lịch, nhiều lĩnh vực đã bắt đầu chịu ảnh hưởng rõ rệt của hiện tượng khí hậu nóng lên kéo dài.

Đây là cảnh báo được chuyên gia khí hậu Florian Gallo thuộc công ty AXA Climate – đơn vị chuyên phân tích rủi ro khí hậu của tập đoàn bảo hiểm AXA – đưa ra trong một báo cáo vừa được báo La Tribune (Pháp) tiết lộ.

Theo báo cáo, các tác động của biến đổi khí hậu không chỉ đến từ những đợt nắng nóng kỷ lục gây chú ý mạnh trên truyền thông. Nguy hiểm hơn là việc nền nhiệt trung bình tăng dần theo thời gian, làm thay đổi sâu sắc điều kiện khí hậu quen thuộc và kéo theo hàng loạt hệ lụy kinh tế lâu dài.

Để minh họa cho hiện tượng này, ông Florian Gallo so sánh: “Một vài lần sửa chữa có thể rất tốn kém, nhưng trong nhiều năm, thứ khiến người thuê nhà mất nhiều tiền nhất lại là việc tiền thuê tăng dần theo thời gian”.

Theo chuyên gia này, dư luận thường chú ý tới những ngày nhiệt độ lên tới 35 độ C giữa mùa Xuân, nhưng lại ít để ý hơn tới việc mùa Đông ngày càng ấm bất thường. Trong khi đó, chính những thay đổi diễn ra chậm nhưng kéo dài này mới có thể làm đảo lộn nhiều hoạt động kinh tế.

Nông nghiệp hiện là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Báo cáo lấy ví dụ về ngành sản xuất rượu champagne tại vùng Reims của Pháp. Nhiệt độ ấm bất thường vào tháng 2/2026 đã khiến cây nho ra mầm sớm hơn bình thường, trước khi bị các đợt rét muộn phá hủy.

Theo ông Gallo, khi cây ra mầm quá sớm, chúng sẽ dễ bị tổn thương hơn nhiều nếu thời tiết lạnh quay trở lại vào mùa Xuân. Một hiện tượng tương tự từng khiến sản lượng rượu vang tại một số vùng của Pháp giảm tới 30% vào năm 2021.

Không chỉ vậy, báo cáo cho rằng nhiều loại cây trồng truyền thống có thể dần không còn phù hợp với khí hậu tại các vùng canh tác lịch sử của mình. Theo chuyên gia khí hậu này, đôi khi chỉ cần nhiệt độ mùa Hè tăng thêm khoảng 2 độ C trong nhiều năm liên tiếp cũng đủ làm thay đổi hoàn toàn điều kiện sản xuất.

Một số giống nho nổi tiếng như Chardonnay hay Pinot Meunier hiện được cho là đang dần mất lợi thế tại một số vùng của Pháp. Trong khi đó, các khoản đầu tư vào ngành rượu vang bắt đầu dịch chuyển lên những khu vực mát hơn ở Bắc Âu như vùng Kent của Anh hay Bỉ.

Báo cáo cũng cảnh báo nhiệt độ tăng kéo dài đang làm giảm năng suất lao động ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt là các công việc ngoài trời. Theo ông Florian Gallo, ngay cả khi nhiệt độ cảm nhận chỉ ở mức 23-24 độ C, hiệu suất làm việc đã bắt đầu giảm. Người lao động phải nghỉ nhiều hơn, trong khi tình trạng nghỉ ốm cũng gia tăng, nhất là trong các ngành như xây dựng hay nông nghiệp.

Theo AXA Climate, một số khu vực tại Nam Á có thể mất thêm tới 7% năng suất lao động vào giữa thế kỷ này do tác động kết hợp của nhiệt độ và độ ẩm tăng cao. Tại Mỹ, nhiều bang ở khu vực Đông Nam đã ghi nhận thiệt hại kinh tế lên tới nhiều điểm phần trăm GDP vì nắng nóng.

Một hệ quả khác là nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh do việc dùng điều hòa ngày càng phổ biến. Theo nghiên cứu, các hộ gia đình sử dụng điều hòa tiêu thụ điện nhiều hơn trung bình khoảng 36% so với các hộ không có thiết bị này.

Tại Đông Nam nước Mỹ, mức tiêu thụ điện của các hộ gia đình được dự báo có thể tăng thêm khoảng 20% do nhu cầu làm mát tăng cao. Theo ông Gallo, vấn đề không chỉ nằm ở những ngày nắng nóng 40 độ C, mà còn ở việc thời gian sử dụng điều hòa ngày càng kéo dài, từ giữa tháng 5 cho tới tận tháng 10.

Các khu vực miền núi cũng nằm trong nhóm chịu rủi ro lớn. Tại Ấn Độ, hơn một nửa sản lượng thủy điện phụ thuộc trực tiếp vào nguồn nước từ các sông băng Himalaya đang tan nhanh do biến đổi khí hậu.

Trong khi đó, du lịch mùa Đông tại châu Âu cũng bị đe dọa nghiêm trọng. Nhiều nghiên cứu dự báo số ngày có tuyết tại các dãy núi ở Pháp có thể giảm từ 30-50% trong những thập niên tới, đe dọa khả năng tồn tại của nhiều khu trượt tuyết vào năm 2050.

Theo ông Florian Gallo, thích ứng với biến đổi khí hậu hiện không còn chỉ là vấn đề môi trường mà đã trở thành yêu cầu kinh tế cấp thiết.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là chi phí đầu tư hiện tại thường rất lớn trong khi lợi ích chỉ xuất hiện về lâu dài. Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, mỗi USD đầu tư cho thích ứng khí hậu có thể mang lại từ 7-10 USD lợi ích kinh tế trong tương lai.

Dù vậy, với các địa phương nhỏ hoặc doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc bỏ ra khoản đầu tư lớn ngay lúc này để đổi lấy lợi ích sau vài chục năm vẫn là bài toán không dễ giải.

Theo các chuyên gia, nếu chỉ tập trung vào các thảm họa dễ nhìn thấy như nắng nóng cực đoan hay cháy rừng mà bỏ qua những tác động âm thầm nhưng kéo dài của hiện tượng nhiệt độ tăng dần, nhiều chính phủ có thể sẽ đánh giá thấp mức độ nguy hiểm thực sự của biến đổi khí hậu đối với nền kinh tế trong tương lai.