Ngọc Lăng Nam Hải – Dấu ấn văn hóa tâm linh của ngư dân miền biển

Đây là nơi an nghỉ của cá voi – loài cá được ngư dân tôn kính gọi là “Ông” hay “Ông Nam Hải”, nơi đây còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, gắn bó mật thiết với đời sống của người dân làng chài.

Đền thờ cá Ông là công trình tâm linh nằm trong khu nghĩa địa cá Ông Phước Hải.

Cá Ông được xem là hiện thân của sự linh thiêng, thường giúp đỡ ngư dân trong những lúc hoạn nạn trên biển. Vì vậy, mỗi khi cá Ông “lụy” – dạt vào bờ hoặc vướng lưới khi đang đánh bắt ngoài khơi thì bà con đều tổ chức an táng chu đáo. Nghĩa địa cá Ông Phước Hải được hình thành từ năm 1991, có diện tích khoảng 6.000m2, nằm sát làng chài. Năm 2011, nơi đây được xác lập là nghĩa địa cá Ông lớn nhất Việt Nam, hiện ở đây có khoảng 50 ngôi mộ cá Ông.

Ông Lê Văn Khôi, người phụ trách trông coi nghĩa địa cá Ông xã Phước Hải, cho biết: Khi phát hiện cá Ông dạt vào bờ, ngư dân sẽ báo cho bà con vạn chài để thực hiện các nghi lễ cần thiết. Cá Ông được ngư dân vùng biển Phước Hải thờ cúng như một người thân trong gia để bày tỏ lòng biết ơn và mong ‘Ông’ phù hộ cho những chuyến biển thuận lợi, tôm cá đầy khoang. Theo tập tục, sau ba năm, xương cốt cá Ông sẽ được cải táng, đưa về Dinh Ông Nam Hải để tiếp tục lưu trữ và thờ phụng...

Là người gắn bó với biển, ông Nguyễn Văn Hải, một ngư dân địa phương chia sẻ, trước mỗi chuyến ra khơi, ông đều chuẩn bị lễ vật thành kính thắp hương ở Ngọc Lăng Nam Hải để cầu cho chuyến đi biển được thuận lợi.

Hằng năm, vào các ngày 15, 16, 17 tháng 2 âm lịch, ngư dân làng chài Phước Hải tổ chức Lễ hội Nghinh Ông – sự kiện lớn nhất của địa phương, mang ý nghĩa cầu bình an, may mắn và thể hiện sự gắn kết chặt chẽ giữa đời sống tâm linh với sinh kế của cư dân làng chài.

Không chỉ mang giá trị tâm linh, nghĩa địa cá Ông còn phản ánh chiều sâu văn hóa của cư dân ven biển. Theo các nhà nghiên cứu, tín ngưỡng thờ cá Ông có nguồn gốc từ văn hóa Chăm, sau đó hòa nhập vào đời sống người Việt, trở thành nét đặc trưng của nhiều làng chài. Hiện nay, mỗi năm có từ 15–20 cá Ông dạt vào bờ và được ngư dân Phước Hải đưa về đây chôn cất. Nơi đây mở cửa miễn phí, đón người dân và du khách đến tham quan, tìm hiểu.

Ông Nguyễn Hồng Phúc, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Hải, cho biết: Khu nghĩa địa cá Ông và Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải ở Phước Hải là không gian tín ngưỡng đặc trưng, biểu tượng văn hóa miền biển sâu sắc của ngư dân địa phương, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của làng chài. Đây là những giá trị rất riêng, có sức hấp dẫn lớn đối với du khách. Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, địa phương đang triển khai các giải pháp gắn với phát triển du lịch, trong đó có việc tập trung nâng cấp nhà truyền thống nghề cá, hoàn thiện không gian trưng bày, xây dựng khu trải nghiệm với các ngư cụ đặc trưng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và truyền thông để quảng bá hình ảnh Khu nghĩa địa cá Ông và Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải đến du khách.

Giữa nhịp sống hiện đại, Ngọc Lăng Nam Hải vẫn giữ được vẻ trang nghiêm, trầm mặc. Đây không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh của ngư dân, mà còn là điểm đến giàu giá trị văn hóa, góp phần làm phong phú thêm bức tranh du lịch của vùng biển Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực phía Nam.