Thuê giúp việc theo giờ hoặc qua ứng dụng có phải báo cáo UBND cấp xã?

Nghị định số 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có hiệu lực từ ngày 10/9 sắp tới. Một trong những nội dung được quan tâm là quy định về việc chủ nhà có thể bị xử phạt nếu không thông báo cho chính quyền địa phương về việc thuê người lao động là giúp việc trong gia đình.

Cụ thể, Điều 28 Nghị định số 283 quy định mức phạt cảnh cáo với người chủ nhà không giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người lao động là giúp việc trong gia đình, không trả tiền tàu xe đi đường khi lao động là người giúp việc thôi việc về nơi cư trú. Với trường hợp thuê người lao động là giúp việc trong gia đình mà không thông báo cho chính quyền địa phương, chủ nhà có thể bị xử phạt 1-3 triệu đồng.

Tại các đô thị lớn, nơi cuộc sống luôn hối hả và tất bật, việc thuê người giúp việc trong gia đình ngày càng trở nên phổ biến, trong đó bao gồm việc thuê giúp việc thường xuyên và giúp việc theo giờ hoặc qua ứng dụng. Sự xuất hiện của quy định mới khiến nhiều người cảm thấy không thoải mái và bị ràng buộc, nhưng liệu mọi người đã thực sự có góc nhìn đúng về những quy định mới của pháp luật?

Có ý kiến băn khoăn: Thuê con cháu hay họ hàng trong gia đình làm giúp việc không có hợp đồng có bị phạt không? Thuê giúp việc ngắn hạn hay theo giờ, hoặc chỉ gọi khi cần chăm trẻ hay dọn dẹp mà không báo phường có bị phạt không?

Nhiều người chưa có cách hiểu đúng về những quy định mới liên quan tới người giúp việc trong gia đình (Ảnh minh họa: Danh Khang).

Cách hiểu đúng về quy định thuê giúp việc phải báo cáo UBND xã

Giải đáp về vấn đề này, luật sư Trần Hoàng Linh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, trước hết cần xác định đúng phạm vi điều chỉnh của Nghị định số 283. Theo Điều 2 của Nghị định, đối tượng áp dụng bao gồm người sử dụng lao động, người lao động và các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội cũng như người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Từ phạm vi điều chỉnh trên, có thể thấy các chế tài xử phạt được quy định tại Điều 28 và các điều khoản liên quan chỉ được áp dụng khi giữa chủ nhà và người giúp việc phát sinh quan hệ lao động theo quy định của pháp luật. Nói cách khác, việc xử phạt chỉ đặt ra khi chủ nhà với tư cách là người sử dụng lao động có hành vi vi phạm nghĩa vụ trong quan hệ lao động đối với người giúp việc và các nghĩa vụ khác với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Bởi vậy, không phải mọi trường hợp thuê người giúp việc đều mặc nhiên thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định số 283. Để áp dụng các chế tài xử lý, phải đồng thời đáp ứng hai điều kiện tiên quyết, đó là: Thứ nhất, giữa chủ nhà và người giúp việc tồn tại quan hệ lao động được xác lập trên cơ sở hợp đồng lao động và Thứ hai, chủ nhà có hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về lao động.

"Quy định mới có thể khiến không ít người hiểu nhầm rằng chỉ cần thuê người giúp việc, dù là thuê dài hạn hay thuê theo giờ thông qua các ứng dụng, đều phải thực hiện thủ tục thông báo với chính quyền địa phương. Tuy nhiên, đây là cách hiểu chưa chính xác.

Về bản chất pháp lý, việc thuê người giúp việc theo giờ hoặc thông qua các nền tảng kết nối là quan hệ phát sinh từ hợp đồng dịch vụ, không phải hợp đồng lao động. Trường hợp này, chủ nhà là bên sử dụng dịch vụ và thanh toán chi phí theo thỏa thuận; còn người giúp việc hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ là bên cung ứng, thực hiện công việc trong phạm vi đã cam kết.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa hai loại quan hệ nằm ở tính chất phụ thuộc. Trong quan hệ lao động, người lao động làm việc dưới sự quản lý, điều hành và giám sát của người sử dụng lao động, được trả lương và được bảo đảm các quyền lợi về bảo hiểm, điều kiện làm việc cùng các chế độ theo quy định của pháp luật.

Trong khi đó, đối với hợp đồng dịch vụ, bên cung ứng chỉ có nghĩa vụ hoàn thành công việc theo thỏa thuận và nhận khoản phí dịch vụ tương ứng, không phát sinh các quyền, nghĩa vụ đặc thù của quan hệ lao động cũng như không chịu sự quản lý trực tiếp của chủ nhà.

Do đó, khi việc thuê giúp việc được thực hiện theo hình thức hợp đồng dịch vụ, đặc biệt là thuê theo giờ hoặc thông qua ứng dụng, chủ nhà không có nghĩa vụ thông báo với chính quyền địa phương và cũng không thuộc đối tượng điều chỉnh của Nghị định số 283", luật sư phân tích.

Theo Báo Dân Trí