Tò he vẫn đợi trẻ thơ

Các em nhỏ ngắm nhìn và lựa chọn những chiếc tò he ngộ nghĩnh. Ảnh: DANH THÀNH

Trong không gian của Lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các tại phường Hà Tiên, hình ảnh người nghệ nhân cần mẫn bên mâm bột nhiều màu sắc thu hút đông đảo người xem. Với đôi bàn tay khéo léo và vài dụng cụ đơn giản, những khối bột vô tri dần hóa thành nhân vật cổ tích, con vật ngộ nghĩnh hay hình tượng quen thuộc trong đời sống. Đứng chăm chú quan sát từng động tác của nghệ nhân, em Nguyễn Gia Hân - học sinh lớp 4, Trường Tiểu học Đông Hồ, phường Hà Tiên không giấu được sự háo hức. Trên tay Hân là chú thỏ vừa được nặn xong với đủ sắc màu rực rỡ. “Em thích tò he vì nhìn rất đẹp. Điều làm em bất ngờ là chỉ từ cục bột mà có thể nặn thành rất nhiều hình dạng khác nhau”, Hân nói.

Nhiều phụ huynh cũng tranh thủ đưa con đến trải nghiệm. Họ không chỉ muốn con có thêm một món đồ chơi mà còn mong các em được tiếp xúc với nét đẹp văn hóa truyền thống. Đang theo dõi các cháu nhỏ say mê với những con tò he đầy màu sắc, bà Lê Thị Lan (62 tuổi) - du khách lịch đến từ TP. Cần Thơ mỉm cười khi ký ức tuổi thơ ùa về. Theo bà Lan, trước đây, tò he là món đồ chơi quen thuộc trong các phiên chợ quê, hội chợ. Trẻ em thời ấy háo hức đứng quanh người nặn tò he, chờ đợi được nhận những chú gà, con cá, bông hoa hay nhân vật mình yêu thích. Theo thời gian, sự xuất hiện của các loại đồ chơi công nghệ khiến tò he dần vắng bóng. Nhiều người từng lo ngại nghề nặn tò he sẽ mai một. “Ngày trước làm gì có nhiều đồ chơi như bây giờ. Mỗi lần chợ phiên hay hội chợ có người bán tò he là trẻ con mừng lắm. Chỉ cần được cha mẹ mua cho một con gà hay con chim nhỏ là nâng niu cả ngày. Tò he không chỉ là món đồ chơi mà còn là ký ức của nhiều thế hệ”, bà Lan nhớ lại.

Ngồi giữa vòng tròn của các em nhỏ, nghệ nhân tò he Tiên Triệu gần như không có phút nghỉ tay. Qua các thao tác thuần thục của bà, những nắm bột nhiều màu nhanh chóng biến thành các hình dạng sinh động. Để tạo nên phần bột nặn dẻo, mềm và có độ kết dính, người làm tò he phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Gạo nếp được phối trộn với gạo tẻ theo tỷ lệ phù hợp, ngâm nước rồi xay hoặc giã nhuyễn thành bột mịn. Sau khi nhào kỹ đến khi bột đạt độ dẻo, không còn dính tay, bột được luộc chín và chia thành nhiều phần để pha các màu sắc khác nhau bằng phẩm màu.

Để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và nhiều năm rèn luyện. Khi nặn tò he cần phối màu hài hòa, tạo hình cân đối và quan trọng hơn cả là thổi được “cái hồn” vào từng sản phẩm. Có những mẫu tò he đơn giản chỉ mất vài phút để hoàn thành, nhưng cũng có những tác phẩm cầu kỳ cần nhiều thời gian và sự tập trung cao độ. “Mỗi lần các em chăm chú quan sát rồi hỏi vì sao có thể nặn được như vậy, tôi rất vui. Điều đó cho thấy các em quan tâm đến văn hóa truyền thống. Chỉ cần còn người thích thì nghề này vẫn còn cơ hội tồn tại. Tuy nhiên, muốn giữ nghề thì tôi cũng phải đổi mới, vẫn giữ kỹ thuật truyền thống nhưng linh hoạt trong tạo hình”, nghệ nhân tò he Tiên Triệu chia sẻ.

Ngày nay, tò he không chỉ xuất hiện ở những phiên chợ quê mà còn có mặt tại các lễ hội, khu du lịch. Sự thay đổi ấy giúp nhiều người, nhất là trẻ em, có cơ hội tiếp cận gần hơn với một loại hình nghệ thuật dân gian từng có lúc tưởng như bị lãng quên. Theo lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội phường Hà Tiên, nhiều năm qua, địa phương duy trì mời nghệ nhân tò he tham gia lễ hội, sự kiện văn hóa, du lịch. Đây là một trong những hoạt động nhằm làm phong phú không gian lễ hội, đồng thời tạo điều kiện để người dân, du khách, nhất là thế hệ trẻ, tiếp cận và trải nghiệm loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Chiều xuống bên không gian lễ hội, những chiếc tò he đủ sắc màu vẫn nằm ngay ngắn trên mâm bột của nghệ nhân. Giữa nhịp sống hiện đại, chúng như những mảnh ký ức nhỏ bé của tuổi thơ, lặng lẽ chờ được nâng niu trong bàn tay trẻ nhỏ. Bởi có những giá trị dân gian tưởng chừng giản dị, nhưng chưa bao giờ cũ theo thời gian.

DANH THÀNH