Trăng non ở làng Chăm Đa Phước

Người dân thực hiện nghi thức cầu nguyện trước khi dùng bữa Iftar tại nhà. Ảnh: GIA KHÁNH

Tôi gặp anh Haji Abul Alim, một người trẻ tâm huyết với cộng đồng dân tộc Chăm quê nhà. Dù vừa trở về nhà sau chuyến công tác dài ngày mệt nhọc, đôi mắt anh vẫn sáng lên khi nhắc về tháng Ramadan. Anh tỉ mẩn giải thích: “Không chỉ riêng làng Chăm Đa Phước mà tất cả cộng đồng Hồi giáo Islam trên toàn thế giới đều đang trải qua tháng Ramadan. Chúng tôi hiểu sâu sắc về đức tin vào Thánh Allah, niềm tin về những điều tốt đẹp sẽ được ban cho. Vì vậy, tháng chay là niềm tự hào của cộng đồng”.

Theo anh, trong tháng Ramadan, tất cả tín đồ đủ tuổi theo quy định (tính từ cột mốc dậy thì) sẽ không ăn hoặc uống bất kỳ món gì từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn (gọi là Imsaak), trong khi vẫn phải sinh hoạt, làm việc, học tập như thường lệ. Dù giàu hay nghèo, dù làm công việc gì, giới tính nào, tất cả đều cùng chung “thử thách” này, nhằm rèn luyện sự kiên nhẫn, thanh lọc tâm hồn và hướng con người đến lòng nhân ái. Họ tin rằng, việc hoàn thành thử thách sẽ giúp họ được xóa hết mọi tội lỗi, được “chạm” đến thiên đường. “Rất nhiều người hỏi chúng tôi làm sao có thể đạt được thử thách nhịn ăn, uống suốt ngày dài. Thật ra, việc tập luyện được thực hiện từ nhỏ cho quen dần. Trẻ con sẽ giảm từ 5 bữa ăn/ngày xuống còn 3 bữa/ngày. Thiếu niên thì giảm xuống còn 2 bữa/ngày… cho đến khi chính thức đủ tuổi nhịn ăn. Dĩ nhiên, vẫn có người không thể hoàn thành ngày nhịn ăn, do nhiều nguyên nhân. Họ sẽ nhịn bù vào một ngày khác, đảm bảo đủ ngày theo quy định”, anh Alim cho biết.

Điều thú vị của thời điểm Imsaak là từng người trong cộng đồng phải giữ gìn mối quan hệ đẹp, không có bất kỳ hành động, lời nói xúc phạm người khác, trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình ngày thường. Khi đến giờ xả chay (Iftar), mọi món ăn thức uống dù đơn giản cũng trở nên ngon miệng hơn, giúp mọi người hiểu được giá trị thiêng liêng của cuộc sống, ngày nào cũng trải qua niềm vui chiến thắng cám dỗ từ chính bản thân mình.

Với người Chăm, tháng Ramadan không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn là dịp gắn kết cộng đồng. Từ sáng sớm đến tối muộn, mọi sinh hoạt trong làng đều xoay quanh nhịp điệu của tháng chay. Mỗi gia đình đều cố gắng giữ nếp sinh hoạt trang nghiêm, đồng thời quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau để cùng vượt qua những ngày chay tịnh. Người nào không đủ sức khỏe thì có thể được miễn nhịn chay, thay bằng việc phát thức ăn cho người nghèo, người bệnh trong làng, “chỉ tiêu” 60 phần/tháng. Gia đình khá giả thường chủ động chuẩn bị thêm thực phẩm để gửi tặng các hộ có hoàn cảnh khó khăn trong xóm. Những phần quà tuy giản dị như gạo, đường, sữa, chà là hay ít bánh trái, nhưng chứa đựng sự quan tâm chân thành. Người nhận cũng không xem đó là sự ban phát mà là tình nghĩa cộng đồng, nơi mọi người cùng chăm lo cho nhau trong tháng thiêng.

Buổi chiều, khi ánh nắng bắt đầu dịu lại, trong các con hẻm nhỏ của làng Chăm đã rộn ràng hơn. Bà A Mi Nah (62 tuổi) ngồi trò chuyện cùng hàng xóm, chờ đến giờ được phát cháo “xả chay” (Iftar). “Tôi đã dành cả cuộc đời ở nơi này, trong căn nhà sàn truyền thống được xây dựng 40 năm trước. Buổi sáng, tôi phụ giúp công việc lặt vặt, góp chút sức vào quá trình nấu thức ăn cho Thánh đường. Đến 5 - 6 giờ chiều, người già, trẻ nhỏ, phụ nữ sẽ ra trước nhà chờ xe đẩy phát cháo đi ngang, vui lắm!”, bà A Mi Nah vừa nói vừa chuẩn bị sẵn hộp đựng cháo.

Trên con đường ngắn của quốc lộ 91C, chúng tôi cảm nhận rõ nét không khí vui tươi của thời khắc Iftar. Phụ nữ chuẩn bị bữa ăn, trẻ em thì phụ giúp bày biện thức ăn. Không khí ấm áp lan tỏa khắp các mái nhà. Ở nhiều nơi, gia đình này mang thức ăn sang chia sẻ với gia đình khác, phụ nữ tụ họp cùng nhau dùng bữa khi tiếng gọi cầu nguyện vang lên từ Thánh đường Ehsan. Nam giới tập trung về Thánh đường, dùng bữa Iftar và tham gia cầu nguyện Solah Taraweh.

Điều đáng quý là trong không gian văn hóa ấy, sự gắn bó không chỉ giới hạn trong cộng đồng người Chăm. Những người ngoại đạo như chúng tôi cũng được tiếp đón rất niềm nở, chân tình, thậm chí được mời vào Thánh đường dùng bữa Iftar gồm mấy hạt chà là ngọt ngào, tô cháo gà thơm phức, chai nước sâm mát lành. Những cuộc gặp gỡ thân tình ấy đọng lại ấn tượng sâu sắc kể cả khi chúng tôi đã rời khỏi làng Chăm, khi tháng Ramadan gần kết thúc.

Sau 30 ngày nhịn chay sẽ đến ngày Eid Alfitri (rơi vào ngày 20/3/2026), khi vầng trăng non xuất hiện lần nữa, trở thành thời khắc vui tươi nhất của cộng đồng người Chăm Islam, tương tự như dịp Tết Nguyên đán. Lúc này, nhà nào cũng “trổ tài” làm món ăn truyền thống, sẵn sàng đón tiếp khách đến chơi. Khi tháng Ramadan khép lại, nhịp sống thường ngày dần trở lại, nhưng những giá trị tốt đẹp của tháng thiêng vẫn còn đọng lại. Đó là sự nhắc nhớ về lòng nhân ái, về tinh thần đoàn kết và về tình nghĩa làng xóm - nét đẹp được người Chăm gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Anh Alim tin rằng, khi đủ lực và điều kiện mang văn hóa tháng Ramadan vào làm du lịch cộng đồng, chắc chắn các làng Chăm sẽ trở thành điểm đến thú vị cho du khách. “Tôi muốn du khách sẽ có dịp trải nghiệm nét văn hóa đặc sắc này, hòa cùng không gian của tháng chay, thưởng thức ẩm thực ngon nhất của làng Chăm, do bà con tự tay chuẩn bị trong thời điểm Iftar… Khi ấy, văn hóa, tôn giáo trở thành nguyên liệu đặc biệt cho sản phẩm du lịch độc đáo, níu chân du khách ở lại làng Chăm lâu hơn, vui hơn”, anh Alim khẳng định.

GIA KHÁNH