Từng bước “định hình lại” việc xây dựng, thực thi pháp luật

Nghị quyết 66 chỉ rõ, công tác xây dựng và thi hành pháp luật phải được đổi mới căn bản, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Từ tư duy "vượt khung" và áp dụng các cơ chế linh hoạt

Một trong những giải pháp đưa ra trong Nghị quyết 66 là đổi mới tư duy, định hướng xây dựng pháp luật theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực phát triển. Nhiều quyết sách chiến lược, mang tính đột phá, thậm chí chưa có tiền lệ trong công tác xây dựng pháp luật đã được ban hành.

Theo Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn, muốn tháo gỡ điểm nghẽn thể chế kích hoạt sự phát triển mang tính bước ngoặt cần tư duy “vượt khung” và mạnh dạn áp dụng các cơ chế linh hoạt trong xây dựng pháp luật. Thực tiễn thời gian qua, Quốc hội đã ban hành các nghị quyết quan trọng tạo khung pháp lý đặc thù cho công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, cho phép áp dụng những cơ chế linh hoạt, vượt trội nhằm nâng cao chất lượng chính sách, thu hút nguồn lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực pháp luật. Tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng nhận định, một điểm mới, mang tính đột phá dễ nhận thấy nhất sau thời gian thực thi Nghị quyết 66 là sự thay đổi cách tiếp cận trong xây dựng luật. “Nhiều luật đã trao quyền chủ động hơn cho địa phương, cơ sở, đi kèm với cơ chế giám sát, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Cách làm này vừa phát huy tính năng động, sáng tạo của địa phương, vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương pháp luật”, đại biểu Nga chỉ rõ.

Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua ngay tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI là một minh chứng điển hình với điểm cốt lõi tập trung thiết lập hệ thống cơ chế đặc thù đủ mạnh, đủ mở và đủ linh hoạt để Hà Nội phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới. Đáng chú ý, Hội đồng nhân dân thành phố được chủ động quyết định lựa chọn áp dụng quy định pháp luật thuận lợi hơn cho phát triển Thủ đô khi có sự khác biệt giữa Luật Thủ đô với các văn bản pháp luật được ban hành sau đó.

Cũng tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài…

Đến khơi thông nguồn lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân (Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh) nhận định, chính từ Nghị quyết 66, rất nhiều luật, nghị quyết được ban hành kịp thời giải quyết vướng mắc phát sinh, thể hiện rõ quan điểm Quốc hội đồng hành với thể chế, với yêu cầu phát triển của đất nước.

Với Thành phố Hồ Chí Minh, Quốc hội ban hành kịp thời về chính sách như Nghị quyết số 98/2023/QH15, Nghị quyết 170/2024/QH15 giúp thành phố có được “bệ đỡ” thể chế vững chắc để phát triển nhanh, mạnh. “Tất cả các thể chế đó đã giúp cho việc triển khai dự án đầu tư đường sắt đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh tăng rất nhanh, tiết kiệm chi phí thời gian. Chính điều đó tháo gỡ các điểm nghẽn. Các dự án đắp chiếu, các cầu làm dở dang, những con đường sình lầy… đều được thi công, triển khai nhanh”, đại biểu Ngân chia sẻ.

Tại Hải Phòng, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 226/2025/QH15 với 41 cơ chế thí điểm đã mở ra “không gian thể chế” mới cho Hải Phòng. Đáng chú ý, Khu Thương mại tự do với các chính sách ưu đãi vượt trội, từ thuế, thị thực đến thủ tục đầu tư, không chỉ tạo lợi thế cạnh tranh, mà còn định vị thành phố như một điểm đến mang tầm khu vực. Năm 2025, tăng trưởng GRDP của Hải Phòng đạt 11,81%, quy mô nền kinh tế xấp xỉ 30 tỷ USD, đứng thứ ba cả nước…

Kết quả này là minh chứng cho vai trò trụ đỡ của thể chế. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, thể chế thông thoáng và phù hợp sẽ là động lực và nguồn lực to lớn thúc đẩy kinh tế-xã hội. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, nhờ những thể chế đặc thù được Trung ương ưu tiên mà Hải Phòng đã duy trì được đà tăng trưởng hai con số suốt 11 năm liên tiếp - một kỳ tích mà chưa địa phương nào làm được. Chính nhờ đẩy mạnh phân cấp, phân quyền mà chỉ trong một năm, thành phố Hải Phòng đã thành lập được hơn 10 khu công nghiệp, giải phóng sức lao động rất lớn.

Đối với các doanh nghiệp, tập đoàn, sự đổi mới mạnh mẽ về thể chế đã kiến tạo, mở đường cho những mô hình phát triển mới. Theo ông Nguyễn Như So, Chủ tịch Hội đồng quản trị DABACO Việt Nam, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Nghị quyết 66 tạo điều kiện cho môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, các doanh nghiệp chú trọng phát triển khoa học, công nghệ nhiều hơn, huy động nguồn vốn tập trung đầu tư tạo ra giá trị lớn hơn, vừa có sức cạnh tranh, giá thành hạ nhưng bảo đảm được chất lượng.

Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhiều kế hoạch được xây dựng, nhiều giải pháp sẽ được triển khai nhưng sự đồng hành của thể chế sẽ luôn là mạch nguồn kết nối, khơi thông nguồn lực phát triển đất nước bền vững.​