4 lý do Việt Nam phải quan tâm đến công nghệ lượng tử

Ông Trần Hồng Thái - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam - phát biểu tại hội thảo - Ảnh: NGUYÊN BẢO

Ngày 23/06, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học "Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới - xu hướng quốc tế và cơ hội, yêu cầu đặt ra cho Việt Nam".

Nhân lực cho công nghệ lượng tử không thể đào tạo trong một vài tháng

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Hồng Thái - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam - cho biết công nghệ lượng tử là một lĩnh vực khó, khó về khoa học, công nghệ, hạ tầng, nhân lực và cả cách tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên theo ông Thái, nếu vì khó mà chúng ta đứng ngoài, chậm theo dõi, chậm chuẩn bị thì sau này sẽ rất bị động. Thực tế, có những công nghệ khi sản phẩm đã rõ ràng mới bắt đầu học thì vẫn còn kịp.

Nhưng cũng có những công nghệ nhất là công nghệ chiến lược nếu đợi khi có mọi thứ rõ ràng, tiêu chuẩn đã được xác định, thị trường đã định hình, chuỗi cung đã được kiểm soát thì khi đó muốn tham gia cũng rất khó.

Do đó, lý do đầu tiên khiến Việt Nam phải quan tâm đến công nghệ điện tử là vì nhiều quốc gia đã coi đây là một hướng công nghệ chiến lược.

Lý do thứ hai, là an toàn dữ liệu. Nếu trong tương lai xuất hiện máy tính điện tử đủ mạnh, một số hệ mật mã đang được sử dụng rộng rãi hiện nay có thể bị đặt trước rủi ro lớn, dữ liệu có thể bị thu thập từ hôm nay, lưu lại khi có điều kiện kỹ thuật phù hợp để giải mã về sau.

Lý do thứ ba, công nghệ lượng tử có thể tạo ra các năng lực mới về đo lường, cảm biến, mô phỏng, tính toán vật liệu. Những năng lực đó có thể phục vụ khoa học cơ bản nhưng cũng có thể đi vào quốc phòng, an ninh, viễn thông, tài chính, y tế, năng lượng, tài nguyên, môi trường, công nghiệp và công nghệ cao.

Lý do thứ tư, là nhân lực. Nhân lực cho công nghệ lượng tử không thể đào tạo trong một vài tháng, không thể có ngay một khóa tập huấn. Đây là nhân lực liên ngành, vật lý, toán học, khoa học máy tính, mật mã, quang tử, vật liệu, điện tử, điều khiển, đo lường, phần mềm, dữ liệu và nhiều khoa học khác nhau.

Do đó, muốn có lực lượng đó phải chuẩn bị sớm, phải có nhóm nghiên cứu, có phòng thí nghiệm, có bài toán, có người trẻ được dẫn dắt, có chuyên gia trong và ngoài nước cùng tham gia.

"Chúng ta phải chủ động nhưng không nóng vội, không chạy đua toàn diện với các cường quốc nhưng không đứng ngoài quan sát. Trong đó, chúng ta phải đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng, đi đúng vào những khâu tạo năng lượng năng lực phù hợp với điều kiện của Việt Nam", ông Thái nói.

TS Nguyễn Quốc Hưng - Viện Công nghệ Lượng tử, Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội - phát biểu tại hội thảo - Ảnh: NGUYÊN BẢO

Công nghệ lượng tử: Việt Nam đang đứng ở vị trí nào?

TS Nguyễn Quốc Hưng - Viện Công nghệ Lượng tử, Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho biết công nghệ lượng tử đang bùng nổ trên phạm vi toàn cầu, trong đó, năm 2025 đạt khoảng 12,6 tỉ USD đầu tư startup lượng tử toàn cầu, tăng 6,3 lần so với 2024 (theo McKinsey 2026).

Tại khu vực ASEAN, Singapore vẫn duy trì vị thế dẫn đầu với Trung tâm công nghệ lượng tử (CQT) và hệ sinh thái hoàn chỉnh.

Các nước khác như: Thái Lan, Malaysia, Indonesia...đang hình thành mạng lưới chuyên gia và tổ chức các sự kiện khu vực: Asean Quantum Summit tại Thái Lan (2024), Malaysia (2025) với sự tham gia tích cực từ Indonesia, Philippines...

Hiện Việt Nam cũng đang có những bước tiến quan trọng, sẽ đăng cai tổ chức Asean Quantum Summit vào tháng 10-2026 và tổ chức Quantum Hackathon cho Đông Nam vào tháng 7-2026 tại Gia Lai.

Theo ông Hưng, cần nhìn nhận rõ ràng thực trạng của Việt Nam trong việc tham gia lĩnh vực công nghệ lượng tử. Hiện Việt Nam đang thiếu các chính sách quốc gia, chưa có chương trình quy mô tổng thể để phát triển công nghệ lượng tử; các nhóm nghiên cứu phân tán, chủ yếu lý thuyết; các hoạt động giảng dạy vật lý lượng tử đã có từ lâu, nhưng chưa cập nhật về công nghệ lượng tử.

Bên cạnh đó, năng lực hạ tầng và kỹ thuật còn hạn chế. Doanh nghiệp gần như không tham gia.

"Khi nghị quyết 57/NQ-TW ra đời, với quyết tâm chính trị rõ ràng, một số cơ sở nghiên cứu chuyên trách bắt đầu hình thành. Có những doanh nghiệp thể hiện mong muốn tham gia thực chất", ông Hưng cho biết.

Theo Báo Tuổi Trẻ