Bức tranh bích hoạ trăm năm

Một bức bích họa thể hiện những trường đoạn, điển tích nổi tiếng trong lịch sử và văn học Trung Hoa. Ảnh: PHẠM HIẾU

Tiền thân chùa Quan Đế là miếu Vĩnh Lạc do cộng đồng người Hoa xây dựng vào năm 1752, thờ các vị tiền nhân có công khai mở làng. Năm 1837, miếu Vĩnh Lạc được xây dựng lại và lấy tên Già Đá cổ tự. Năm 1852, vua Tự Đức sắc phong cho miếu thờ phụng Quan Thánh Đế. Năm 1882, miếu tiếp tục được xây dựng lại, đến năm 1925 mới hoàn thành và chính thức được đặt tên là chùa Quan Đế đến nay.

Nhiều năm coi sóc chùa, ông Trịnh Văn Hòa cho biết, nơi đây không chỉ dành riêng sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa tại An Giang mà còn là một công trình lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, nghệ thuật đặc sắc. Ngoài vẻ đẹp của kiến trúc cổ, hệ thống tranh bích họa ở chùa được vẽ từ năm 1924 là những tác phẩm mỹ thuật có giá trị. Hệ thống này gồm 12 bức tranh phía tả và hữu vách tường chùa, trên mỗi bức tranh đều có điền thơ bằng chữ Hán viết theo lối chữ thảo rất bay bướm, tạo nên nét sinh động và hoa mỹ. “Màu vẽ là loại màu đặc biệt nên dù hơn trăm năm tuổi, tất cả vẫn giữ được đường nét và màu sắc ban đầu. Vì vậy, các bức bích họa này còn là minh chứng hiếm có về mỹ thuật dân gian Hoa - Việt ở vùng đất phương Nam”, ông Hòa nói.

Từng bức bích họa kể lại nhiều điển tích nổi tiếng trong lịch sử và văn học Trung Hoa. Nổi bật là cảnh “Kết nghĩa vườn đào” với hình ảnh Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi cùng nâng chén thề nguyền sống chết có nhau, gợi nên khí phách hào hiệp của những anh hùng thời Tam Quốc. Một bức khác gây ấn tượng mạnh là cảnh “Quan Vân Trường qua năm ải chém sáu tướng”. Hình tượng Quan Công với gương mặt đỏ, tay cầm thanh long đao, cưỡi chiến mã lao vào trận mạc được khắc họa đầy uy phong. Đường nét mạnh mẽ, dứt khoát cho thấy tay nghề điêu luyện của các nghệ nhân xưa. Không chỉ thể hiện tinh thần trung nghĩa, bức tranh còn gửi gắm quan niệm đạo đức mà người Hoa luôn đề cao: Lòng trung thành, nghĩa khí và chữ tín… “Qua mỗi bức tranh, người xem như được bước vào thế giới của những câu chuyện lịch sử, văn học kinh điển phương Đông. Tất cả tạo nên bố cục sinh động, giàu tính điện ảnh dù được vẽ từ hàng thế kỷ trước”, ông Hòa chia sẻ.

Không chỉ mang giá trị nghệ thuật, hệ thống tranh bích họa ở chùa Quan Đế còn phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng người Hoa tại An Giang. Những bức tranh kể chuyện lịch sử, điển tích xưa chính là cách để cha ông truyền lại bài học đạo lý cho con cháu về lòng hiếu nghĩa, sự đoàn kết và tinh thần vượt khó nơi đất khách. Ông Lý Tấn An, ngụ phường Rạch Giá chia sẻ, trong đời sống văn hóa của người Hoa, Quan Công không chỉ là nhân vật lịch sử mà còn được xem là biểu tượng của trung nghĩa và chính trực. Vì vậy, hình tượng Quan Vũ xuất hiện dày đặc trong các bức bích họa cũng phản ánh niềm tin và khát vọng hướng thiện của cộng đồng, giúp bảo vệ bình yên mà còn xua đuổi điềm xấu và cầu mong sự may mắn.

“Ở các chùa người Hoa, đặc biệt là người Hoa Triều Châu, Quảng Đông và Phúc Kiến luôn có bức bích họa về những điển tích thời Tam Quốc với đường nét bay bổng, sinh động. Các bức bích họa này không chỉ là câu chuyện giải trí mà còn là bài học giáo dục về lòng trung thành và đạo lý làm người của dân tộc”, ông An nói.

Chùa Quan Đế hôm nay là điểm giao thoa văn hóa độc đáo giữa cộng đồng người Hoa và người Việt ở vùng Tây Nam Bộ. Những bức tranh bích họa hơn trăm năm tuổi là minh chứng sống động cho quá trình cộng cư, giao lưu văn hóa lâu đời trên vùng đất này. Qua từng nét vẽ, từng gam màu nhuốm dấu thời gian, người xem có thể cảm nhận được chiều sâu lịch sử cùng khát vọng gìn giữ cội nguồn của bao thế hệ người Hoa đất phương Nam.

PHẠM HIẾU