Chọn ngành học khi AI “lên ngôi”

Học sinh Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Võ Văn Kiệt, phường Rạch Giá tham gia tư vấn, trải nghiệm thực tế nghề nghiệp tại Trường Đại học Nam Cần Thơ và Đại học FPT. Ảnh: Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Võ Văn Kiệt cung cấp.

AI làm “lung lay” các lựa chọn quen thuộc

Từng ấp ủ ước mơ theo đuổi lĩnh vực báo chí - truyền thông, em Trần Gia Thịnh - học sinh Trường Trung học phổ thông Sóc Sơn, xã Mỹ Thuận giờ đây không khỏi phân vân khi đứng trước quyết định chọn ngành học. Khi AI ngày càng cho thấy khả năng tạo nội dung và xử lý thông tin nhanh chóng, nỗi lo không thể cạnh tranh trong tương lai khiến Thịnh dần chùn bước. “Em suy nghĩ chọn ngành học từ năm học lớp 11. Em mơ ước trở thành phóng viên nhưng sợ rằng đến lúc ra trường, những công việc liên quan đến viết lách, làm nội dung đã có AI đảm nhận phần lớn. Nếu cố theo đuổi mà không tìm được công việc thì rất rủi ro”, Gia Thịnh bày tỏ. Cuối cùng, Thịnh quyết định chuyển hướng sang ngành y với kỳ vọng tìm kiếm một con đường ổn định và khó bị thay thế hơn.

Ở tuổi 23, sau nhiều năm đi làm công nhân vì không có điều kiện học đại học, chị Phan Thị Hồng Gấm, ngụ xã Mỹ Thuận quyết định quay lại với giấc mơ giảng đường và đăng ký tham gia kỳ thi tuyển sinh năm nay. Khó khăn về tài chính phần nào đã được thu xếp, nỗi lo lớn nhất của chị Gấm lúc này lại đến từ sự phát triển nhanh chóng của AI và những thay đổi trong thị trường lao động. Từng mơ ước theo đuổi thiết kế đồ họa, nhưng chị Gấm có phần nản lòng khi chứng kiến AI ngày càng làm tốt các công việc sáng tạo. “Tôi sợ rằng dù cố gắng học, đến khi ra trường cũng khó cạnh tranh với AI, nhất là khi tốc độ thiết kế sản phẩm của AI rất nhanh, hiệu quả”, chị Gấm chia sẻ. Sau nhiều đắn đo, chị Gấm quyết định chọn ngành giáo viên mầm non, một hướng đi an toàn, ổn định ở hiện tại.

Đang công tác trong lĩnh vực dịch thuật, chị Lê Thị Hồng Nhung, ngụ phường Rạch Giá sớm nhận ra sự thay đổi của nghề khi ngày càng nhiều cá nhân, doanh nghiệp lựa chọn AI để dịch văn bản thay vì thuê người. Những công việc dịch phổ thông dần thu hẹp, thu nhập bấp bênh, trong khi yêu cầu về tốc độ và chi phí ngày một khắt khe hơn. “Trước đây, dịch thuật là công việc chính của tôi, nhưng bây giờ hầu hết khách hàng đều dùng AI. Tôi cảm thấy nghề của mình dần mất chỗ đứng”, chị Nhung nói. Trước thực tế đó, chị Nhung cân nhắc học văn bằng 2 ngành sư phạm ở tuổi 27 với hy vọng tìm hướng đi ổn định hơn.

“Né tránh” AI liệu có an toàn?

Cô Trần Thị Thu Dung - giáo viên phụ trách tư vấn tâm lý học đường Trường Trung học phổ thông chuyên Huỳnh Mẫn Đạt, phường Rạch Giá cho biết: “Trong các buổi tư vấn, tôi gặp rất nhiều học sinh đến với tâm trạng hoang mang khi nghĩ về tương lai nghề nghiệp. Các em sợ rằng những gì mình đang thích sẽ bị AI thay thế trong vài năm tới. Có em băn khoăn nếu AI làm được nhanh và tốt hơn, thì việc cố gắng học tập của các em còn ý nghĩa gì không?”.

Tư vấn tâm lý học đường, cô Dung thường giúp các em bình tĩnh nhìn lại năng lực, sở thích và giới hạn của bản thân để có quyết định lựa chọn ngành học đúng đắn, phù hợp. “Tôi cũng luôn nhấn mạnh rằng AI có thể thay thế một số công việc, nhưng không thể thay thế hoàn toàn cảm xúc, trách nhiệm, sự thấu hiểu và mối quan hệ con người. Việc chọn ngành học, vì thế, cần dựa trên sự hiểu mình và khả năng thích nghi, thay vì chỉ chạy theo nỗi lo bị AI bỏ lại phía sau”, cô Dung khẳng định.

Là người từng tham gia nhiều buổi giao lưu, hướng dẫn, tư vấn tuyển sinh, Tiến sĩ Nguyễn Thị Quốc Minh - giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho rằng, sự phát triển của AI đang khiến nhiều học sinh, sinh viên hiểu sai về việc chọn ngành học, nhiều học sinh nghĩ chỉ cần “né” những lĩnh vực “dễ bị thay thế” là đủ an toàn. Thế nhưng việc chọn ngành dựa trên nỗi sợ AI có thể dẫn đến những lựa chọn thiếu bền vững về lâu dài.

“Tôi gặp khá nhiều học sinh, sinh viên chọn ngành với tâm thế né tránh AI, thay vì hiểu đúng vai trò của công nghệ trong từng lĩnh vực. Các em thường hỏi ngành nào sẽ không bị AI thay thế, nhưng ít khi tự hỏi mình phù hợp với điều gì và có thể tạo ra giá trị gì. Trên thực tế, AI không loại bỏ ngành nghề, không đe dọa chúng ta mà buộc con người phải thay đổi cách làm việc… Vì vậy, khi chọn ngành học, người trẻ cần nhìn xa hơn nỗi sợ trước mắt, tập trung vào việc xây dựng nền tảng năng lực và khả năng thích nghi lâu dài, thay vì tìm kiếm một ngành học được cho là an toàn tuyệt đối trước AI”, Tiến sĩ Nguyễn Thị Quốc Minh chia sẻ.

TƯỜNG VI