Chùa Cương Xá là ngôi chùa có hệ thống tường đá khắc nhiều chữ Vạn nhất châu Á

Chùa Cương Xá (hay còn gọi là Quỳnh Khâu Tự nghĩa là Gò Ngọc) nằm trên một gò đất cao về phía Tây Nam của làng Cương Xá nay là Tổ dân cư Cương Xá, phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng. Theo văn bia ghi lại, chùa được trùng tu lần thứ nhất vào đời vua Lê Vĩnh Tộ (Lê Thần Tông) cách đây hàng trăm năm. Trải qua các cuộc chiến tranh, chùa đã bị xuống cấp nghiêm trọng. Đến năm 1946, chùa được trùng tu lần thứ hai và không có sư về trụ trì. Năm 1996, Thượng tọa Thích Thanh Cường được cử về trụ trì chùa Cương Xá. Khi đó, chùa chỉ có ba gian tiền đường và 2 gian hậu cung nhỏ, dột nát. Tuy nhiên, chùa vẫn lưu giữ được 9 pho tượng quý bằng gỗ dâu, đại hồng chung niên đại thời Lê, văn bia, tượng, hai câu đối cổ và một cây đại cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm…

Thượng tọa Thích Thanh Cường, trụ trì chùa Cương Xá cho biết, với tâm niệm phục dựng lại ngôi chùa, năm 2009, nhà chùa đã xin phép chính quyền tỉnh Hải Dương (cũ) để trùng tu, tôn tạo lại trên nền đất cũ. Khi đào móng để phục dựng, mở rộng chùa đã phát hiện vết tích, nền móng của ngôi chùa cổ với dấu tích gạch có từ đời Đông Hán, cách đây khoảng 2.000 năm. Những dấu tích trên khẳng định chùa Cương Xá là ngôi cổ tự có từ rất lâu đời.

Sau khi phục dựng, tôn tạo, quần thể chùa Cương Xá có tổng diện tích 7.385 m2. Bên phải chùa là các gian nhà thời Tổ, bên trái chùa là các gian nhà thờ Mẫu và Đức Thánh Trần. Đặc biệt, hệ thống tường chùa được xây dựng bằng chất liệu đá xanh khai thác tại núi Nhồi, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Mỗi hàng trên tường gồm 108 viên đá. Mỗi viên có chiều dài là 40 cm, chiều ngang là 30 cm và dày 35 cm với trọng lượng là khoảng 80 kg. Đặc biệt, ba hàng đá phía dưới nền chùa được chạm khắc hình hoa sen tinh xảo; từ hàng thứ tư trở lên đến nóc, mỗi viên được khắc một chữ “Vạn”, phun nhũ vàng trang nghiêm. Tổng cộng cả chùa có gần 3.000 chữ “Vạn” chạm khắc trên đá. Công trình không chỉ thể hiện quy mô mà còn là sự kết hợp hài hòa giữa giá trị kiến trúc, nghệ thuật điêu khắc và biểu tượng Phật giáo.

Chia sẻ về ý tưởng xây ngôi chùa bằng các viên đá khắc chữ Vạn và hoa sen, Thượng tọa Thích Thanh Cường cho biết, lúc đầu, chùa được thiết kế để xây dựng bằng gỗ nhưng sau chuyến tham quan tại Đền Angkor Wat (Vương quốc Campuchia), nhìn thấy công trình đồ sộ, xây bằng nhiều viên đá rất lớn, trụ trì đã quyết định xây chùa bằng những viên đá nhỏ hơn và khắc chữ Vạn lên đó. Nhớ lại những khó khăn khi thực hiện xây dựng, Thượng tọa Thích Thanh Cường, chia sẻ, thợ xây đã phải đục, chạm khắc từng viên đá tại chỗ. Sau khi xây được 3 hàng đá đầu tiên thì đến hàng thứ 4, những người thợ đã phải sử dụng tời để tời từng viên đá và mỗi một ngày chỉ xây được từ 10 đến 15 viên đá. Sau gần 7 năm phục dựng, chế tác, công trình mới hoàn thành.

Thượng tọa Thích Thanh Cường cho biết, ba hàng đá ở dưới, nhà chùa đã lấy hình ảnh bông sen vì hoa sen là quốc hoa của Việt Nam và đồng thời, trong đạo Phật cũng lấy hoa sen làm biểu tượng bởi Đức phật Thích Ca mâu ni khi sinh ra đã bước bảy bước trên bông sen. Từ hàng thứ 4, các viên đá khắc chữ “Vạn”, biểu tượng trong 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp của Đức Phật là những đặc điểm ngoại hình cao quý, biểu thị công đức, trí tuệ và từ bi vô lượng của Đức Phật sau khi giác ngộ.

Ông Vũ Công Thản, Chủ tịch UBND phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng khẳng định, chính quyền địa phương luôn tạo mọi điều kiện nhất cho các hoạt động tôn giáo, tính ngưỡng theo quy định của pháp luật. Với việc chùa Cương Xá vừa được Tổ chức Kỷ lục châu Á công nhận, ông Vũ Công Thản mong muốn ngôi chùa sẽ kết nối cùng với làng nghề khắc mộc bản tại địa phương để tạo thành một điểm nhấn, phát triển du lịch trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Minh Xô, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội du lịch thành phố Hải Phòng cho biết, Hiệp hội sẽ tiếp tục lan tỏa các giá trị văn hóa; nhất là các giá trị đặc biệt của ngôi chùa đến với du khách trong và ngoài nước.

Trước đó, tháng 8/2015, chùa Cương Xá đã được nhận bằng xác lập kỷ lục là ngôi chùa đầu tiên tại Việt Nam có hệ thống tường đá khắc chữ “Vạn” do Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) trao tặng. Tiếp đó, nhà chùa đã xây dựng hồ sơ đề nghị Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đề xuất, đăng ký Kỷ lục châu Á tới Tổ chức Kỷ lục châu Á. Sau khi các chuyên giá tổ chức đánh giá độc lập, đến ngày 27/4, Tổ chức này đã thông qua hồ sơ công nhận “Chùa Cương Xá là ngôi chùa có hệ thống tường đá khắc chữ Vạn nhiều nhất tại châu Á”.

Cùng ngày, Chùa Cương Xá đã tổ chức lễ khánh thành Phủ Mẫu và lầu Chuông.