Nghệ sĩ Phượng Liên về nước diễn chung với NSƯT Thanh Sang trong vở Bên cầu dệt lụa. ẢNH: H.K
Nghệ sĩ Chí Tâm trải lòng: "Bên đây thỉnh thoảng cũng hát cải lương, nhưng đa số là trích đoạn chứ ít khi hát nguyên tuồng. Nhớ nghề lắm. Cho nên 10 năm nay con cái đã trưởng thành, tôi yên tâm về nước sống và hoạt động, chỉ lâu lâu bay qua Mỹ để giữ đúng thủ tục định cư". Thanh Hằng cũng về nước sống hẳn, còn các nghệ sĩ khác thì bay qua bay lại thường xuyên khi có lời mời sô.
Nhiều nghệ sĩ hoạt động rất mạnh, không chỉ biểu diễn các vở, các sự kiện, mà còn tham gia các cuộc thi quan trọng. Thanh Hằng, Chí Tâm, Thoại Mỹ nhiều năm làm giám khảo hoặc huấn luyện viên cho cuộc thi Chuông vàng vọng cổ, giải Trần Hữu Trang; Ngọc Huyền thì làm giám khảo Tài tử miệt vườn. Với tài năng và kinh nghiệm dày dặn, các nghệ sĩ đã làm khán giả thêm yêu thích, giúp cuộc thi có thêm sức hấp dẫn và chất lượng học thuật bên cạnh các giám khảo và huấn luyện viên nổi tiếng trong nước.
Sự kết hợp giữa hai lực lượng nghệ sĩ trong và ngoài nước đã đạt hiệu quả tốt. Phương Hồng Thủy còn tham gia cả kịch nói của sân khấu Hoàng Thái Thanh. Bảo Quốc xuất hiện trong cải lương lẫn kịch, hài, phim. Nghệ sĩ hải ngoại Hồng Loan - con của nghệ sĩ Bảo Quốc - cũng được mời diễn cải lương và diễn rất tốt.
Nghệ sĩ Thanh Hằng tâm sự: "Mình không ngờ khán giả và đồng nghiệp còn nhớ đến mình nhiều vậy, nên mình cố gắng cho xứng với tấm lòng ấy. Nói thật, cuối đời mình lại được bơi lội tung tăng trong dòng sông nghệ thuật, là thứ hạnh phúc không thể diễn tả bằng lời".
Công lao của các "ông bầu"
Không thể không nhắc tới vai trò và công lao của các bầu sô đã mạnh dạn mở đường cho nghệ sĩ trở về sân khấu quê nhà. Ca sĩ Quang Thành có lẽ là người mở đường đầu tiên. Anh kể: "Hồi đó có sự tách biệt giữa nghệ sĩ từ VN qua Mỹ diễn và nghệ sĩ hải ngoại. Tôi muốn kết nối lại với nhau để người ta hiểu rằng nghệ sĩ trong nước qua Mỹ diễn không phải vì tiền, còn nghệ sĩ hải ngoại về nước cũng chỉ vì nhớ nghề, nhớ quê. Hai bên gặp nhau ở cái tình đồng bào, tình sân khấu. Năm 2002 tôi làm chương trình Tự tình quê hương với ý nghĩa đó, mời nghệ sĩ trong nước qua Mỹ diễn, rồi năm 2006 lại đem Tự tình quê hương về VN, mời nghệ sĩ hải ngoại cùng về hát chung với bạn bè trong nước. Năm 2008, 2010, 2011 liên tiếp tổ chức, nghệ sĩ rất vui". Năm 2026 này anh lại tổ chức cho Thanh Thanh Tâm về biểu diễn. Định hướng của Quang Thành là quy mô vừa phải nhưng sâu, chất lượng, tinh tế, bảo tồn tinh hoa của cải lương.
NSND Lệ Thủy và nghệ sĩ Minh Cảnh trong trích đoạn Máu nhuộm sân chùa. ẢNH: H.K
Ông bầu trẻ Gia Bảo cũng góp công lớn bằng cách tổ chức hàng loạt vở diễn kinh điển tại Nhà hát Bến Thành (TP.HCM) bắt đầu từ năm 2014, với Tiếng trống Mê Linh, Bên cầu dệt lụa, Đời cô Lựu, Nửa đời hương phấn, Lan và Điệp... Gia Bảo là cháu cố bà bầu Thơ, mang dòng máu của Thanh Minh - Thanh Nga nên anh đau đáu nỗi niềm: "Tôi thấy các cô chú, ông bà đã lớn tuổi, không biết còn bao ngày đứng nổi trên sân khấu, nên tôi vội vã làm chương trình để giữ lại những hình ảnh quý giá đó. Và tôi phải làm với quy mô hoành tráng mới xứng tầm với tên tuổi, hào quang của các nghệ sĩ đó".
Giai đoạn đầu gian nan. Gia Bảo kể xin giấy phép cho nghệ sĩ hải ngoại về biểu diễn không dễ, anh phải nhờ các công ty khác xin giùm, có nơi miễn phí, có nơi lấy tiền công 10 triệu đồng/nghệ sĩ. Đến năm 2019, anh tự mình ra Hà Nội xin, chịu tốn kém đi lại. Sau dịch Covid-19, nhà nước bỏ bớt thủ tục giấy phép, chỉ phúc khảo trước khi công diễn. Có trường hợp đặc biệt như sô của nghệ sĩ Minh Cảnh, vấn đề không chỉ là tiền, mà là nguy cơ sức khỏe. Gia Bảo từng "năn nỉ" Phó giám đốc Sở VH-TT TP.HCM - NSND Thanh Thúy: "Nghệ sĩ Minh Cảnh trên 80 tuổi, rất yếu, ông không thể phúc khảo bữa trước rồi bữa sau diễn, liên tiếp hai suất như vậy. Cố gắng lắm mới đưa được ông về gặp lại khán giả, ông chỉ hát những vở cũ đã được duyệt…". Sở xét nhân thân nghệ sĩ, chấp nhận chỉ xem lúc chạy đường dây, coi như đã duyệt.
Ngoài tiền thuê nhà hát, cát sê, âm thanh, ánh sáng, cảnh trí… lên đến cả tỉ đồng, khi đưa nghệ sĩ hải ngoại về biểu diễn, ông bầu còn tốn thêm tiền máy bay, khách sạn cho nghệ sĩ, nên họ tranh thủ các giải pháp có thể. Năm 2015, nhân dịp Phượng Liên về thăm mẹ, Gia Bảo làm Nửa đời hương phấn để có sự xuất hiện của Phượng Liên. Năm 2024, tổ chức sô của Minh Vương phải mời Thoại Mỹ, anh cũng được Bình Tinh chia sẻ tài trợ nửa vé máy bay...
Gia Bảo chia sẻ: "Thật tình chưa sô nào tôi có lãi, chỉ một ít huề vốn, còn đa số là lỗ, tôi đi hát kiếm tiền bù vô. Nhưng tôi vẫn muốn tổ chức, vì tôi giữ lại được những vở kinh điển, tạo cơ hội cho nhiều thế hệ nghệ sĩ cùng diễn chung với nhau, cả trong và ngoài nước. Đam mê đó chắc chỉ có thể giải thích bằng ba chữ "con nhà nòi" mà thôi".
Đọc nhiều
