Nỗ lực đưa Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê thành di sản thế giới

Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê tọa lạc tại xã Óc Eo là di tích khảo cổ trọng tâm của tỉnh An Giang và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Năm 2012, Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng Khu di tích Óc Eo-Ba Thê là Di tích Quốc gia đặc biệt.

Năm 2021, Chính phủ phê duyệt quy hoạch bảo tồn, tu bổ và phục hồi toàn diện khu di tích, năm 2022, UNESCO đưa khu di tích vào Danh sách dự kiến Di sản Văn hóa Thế giới, đánh dấu bước tiến quan trọng để Óc Eo-Ba Thê từng bước hội nhập quốc tế.

Khu di tích Óc Eo-Ba Thê với diện tích quy hoạch bảo tồn trên 433 ha, gồm khu A (núi Ba Thê) và khu B (cánh đồng Óc Eo). Đây là khu di tích được các nhà khảo cổ khẳng định là trung tâm đô thị cổ Óc Eo của vương quốc Phù Nam từ thế kỷ II-VII sau Công nguyên, là cốt lõi hình thành nền văn hoá Óc Eo hôm nay.

Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo lưu giữ và trưng bày nhiều hiện vật Óc Eo.

Từ năm 2016 đến nay, Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo (thuộc Ban Quản lý Văn hóa Di tích Óc Eo tỉnh) đã lưu giữ và trưng bày 3.345 hiện vật theo các chủ đề: nguồn gốc hình thành, đời sống vật chất và tinh thần, sản xuất thủ công nghiệp và thương nghiệp trong văn hóa Óc Eo. Đặc biệt, trong các hiện vật có 4 hiện vật được công nhận Bảo vật quốc gia.

Trong năm 2026, nhiều nhiệm vụ trọng tâm sẽ được triển khai đồng bộ nhằm hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO, đồng thời tăng cường bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa đặc sắc này.

Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh tiếp tục phối hợp với các đơn vị tư vấn, các chuyên gia trong và ngoài nước để hoàn thiện hệ thống hồ sơ khoa học theo tiêu chuẩn quốc tế. Các cuộc họp chuyên môn, hội thảo khoa học và hoạt động khảo sát thực địa sẽ được tổ chức nhằm bổ sung dữ liệu khảo cổ, lịch sử và giá trị văn hóa của khu di tích.

Du khách tham quan phòng trưng bày hình ảnh, hiện vật liên quan đến nền di sản Óc Eo.

Bên cạnh việc xây dựng hồ sơ di sản, công tác bảo tồn và tu bổ các điểm di tích khảo cổ cũng được tỉnh An Giang đặc biệt chú trọng. Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo theo dõi và đưa vào sử dụng dự án xây dựng mái che bảo tồn các hố khai quật khảo cổ với diện tích khoảng 8.600m².

Công trình này nhằm bảo vệ các dấu tích khảo cổ quan trọng trước tác động của môi trường và biến đổi khí hậu, đồng thời phục vụ khách tham quan và các đoàn chuyên gia quốc tế.

Ngoài ra, nhiều điểm di tích quan trọng như Linh Sơn Bắc, Gò Sáu Thuận, Nam Linh Sơn, Gò Út Trạnh, Gò Cây Thị, Giồng Cát… được chỉnh lý, tu bổ và tôn tạo. Các điểm khảo cổ tiêu biểu như Giồng Xoài, Nền Chùa, Lung Lớn, Giồng Trôm, Tư Trăm, Cây Trâm cũng được chỉnh trang cảnh quan và hạ tầng kỹ thuật…

Ban Quản lý cũng tiếp tục đề xuất Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hỗ trợ nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa để thực hiện các dự án trùng tu và bảo tồn di tích. Đồng thời, tỉnh An Giang sẽ huy động nhiều nguồn lực đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn di sản.

Trong xu thế hội nhập và phát triển, chuyển đổi số được xem là giải pháp quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý và quảng bá di sản văn hóa

Theo kế hoạch, Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo sẽ từng bước số hóa hệ thống di tích và hiện vật khảo cổ, xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ nghiên cứu, quản lý và lưu trữ. Hệ thống camera giám sát cũng sẽ được lắp đặt tại các điểm di tích trọng yếu nhằm tăng cường công tác bảo vệ di tích.

Tỉnh An Giang nỗ lực đưa Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê thành di sản thế giới.

Trang thông tin điện tử của Ban Quản lý sẽ được nâng cấp theo hướng tích hợp đa phương tiện và song ngữ Việt-Anh, phục vụ công tác giới thiệu và quảng bá di sản đến du khách trong và ngoài nước.

Cùng với các hoạt động bảo tồn, tỉnh An Giang tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế trong nghiên cứu văn hóa Óc Eo. Như duy trì và phát triển các chương trình hợp tác với nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế như Viện Di sản Văn hóa Joseon, Viện Di sản Văn hóa Daehan, Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (EFEO) và nhiều tổ chức khoa học khác.

Các chương trình hợp tác tập trung vào nghiên cứu khảo cổ học, bảo tồn di sản, ứng dụng công nghệ số trong bảo tàng và xây dựng hồ sơ di sản thế giới. Đồng thời, cán bộ chuyên môn của Ban Quản lý cũng sẽ được cử tham gia các chương trình đào tạo và tập huấn quốc tế nhằm nâng cao năng lực chuyên môn.

Bên cạnh đó, công tác nghiên cứu khoa học trong nước cũng được chú trọng với mục tiêu triển khai các đề tài nghiên cứu cấp tỉnh, tổ chức hội thảo khoa học và xuất bản các ấn phẩm chuyên đề về văn hóa Óc Eo.

Một trong những định hướng quan trọng trong kế hoạch năm 2026 là tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo phối hợp với các sở, ngành và địa phương tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền, giáo dục di sản cho học sinh, sinh viên và người dân.

Các chương trình ngoại khóa, trải nghiệm thực tế tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo-Ba Thê sẽ được tổ chức nhằm giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử và giá trị văn hóa của di sản.

Các tổ chức đoàn thể, cơ sở tôn giáo và cộng đồng dân cư địa phương cũng được khuyến khích tham gia vào hoạt động bảo tồn và quảng bá di sản, góp phần xây dựng sự đồng thuận xã hội trong quá trình xây dựng hồ sơ di sản thế giới.

Theo ông Nguyễn Văn Nhiên, Giám đốc Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang, năm 2026 là thời điểm quan trọng để hoàn thiện các điều kiện cần thiết cho việc trình hồ sơ di sản thế giới.

Ông cho biết, Ban Quản lý sẽ tập trung tối đa nguồn lực, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trung ương, các viện nghiên cứu và chuyên gia quốc tế để đảm bảo hồ sơ đề cử di sản được chuẩn bị đầy đủ, khoa học và đúng tiến độ.

“Việc xây dựng hồ sơ di sản thế giới không chỉ nhằm khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của văn hóa Óc Eo mà còn góp phần bảo tồn, phát huy di sản gắn với phát triển văn hóa và du lịch bền vững của địa phương”, ông Nguyễn Văn Nhiên nhấn mạnh.

Với sự chuẩn bị toàn diện từ nghiên cứu khoa học, bảo tồn di tích đến truyền thông và hợp tác quốc tế, tỉnh An Giang đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê trở thành Di sản văn hóa thế giới trong thời gian tới.