Sắc màu văn hóa Chăm

Du khách nước ngoài tham quan nghề dệt truyền thống của đồng bào Chăm. Ảnh: THANH THANH

Độc đáo nghề dệt thổ cẩm

Thổ cẩm của đồng bào Chăm An Giang đã có từ rất lâu đời, với những đường nét, hoa văn độc đáo cùng nhiều loại sản phẩm đa dạng như nón, áo choàng, xà rông, túi đeo, khăn đội đầu… được mặc vào dịp lễ, tết, đám tiệc, cưới hỏi quan trọng. Sản phẩm thổ cẩm của đồng bào Chăm thường sử dụng những kiểu hoa văn truyền thống như ô vuông, con thoi, cánh quạt, răng cưa, mặt trời, hoa lá… nhiều màu sắc. Đôi khi cũng có những kiểu hoa văn mới lạ, hiện đại kết hợp với kiểu hoa văn truyền thống để làm sinh động và mới mẻ hơn.

Đồng bào Chăm dệt thủ công bằng tơ sợi được nhuộm từ lá cây, nhựa cây, vỏ cây, trái mặc nưa… có màu tự nhiên, rất đẹp và bền. Ngoài ra, người thợ nhuộm còn cẩn thận phối hợp để tạo nhiều gam màu khác nhau. Nhuộm màu chỉ tơ là giai đoạn quan trọng, nếu không có kinh nghiệm hay sơ suất, chỉ tơ được nhuộm sẽ không đều màu, dệt lên vải thổ cẩm sẽ rất xấu. Do đó, mỗi sản phẩm thổ cẩm không chỉ đặc sắc từ việc phối màu mà còn thể hiện qua kỹ thuật dệt, tạo hình hoa văn tinh xảo, đòi hỏi phải trải qua nhiều công đoạn và thời gian.

Chị Salyha, ngụ xã Châu Phong chia sẻ: “Ngoài kiểu dệt sợi thông thường dùng chỉ ngang để tạo hoa văn trên khung trong lúc dệt, người thợ dệt phải mất nhiều thời gian canh từng sợi chỉ tơ sẵn trên sợi dọc của khung dệt để đến lúc dệt có hoa văn như ý muốn, không bị sai lệch. Điểm đặc sắc trong kỹ thuật dệt này là làm cho hoa văn nổi lên giữa nền vải và đường chỉ ngang mà không bị che khuất giữa các màu”.

Những năm gần đây, loại hình du lịch làng nghề truyền thống ngày càng hấp dẫn du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài bởi những giá trị văn hóa lâu đời và cách sáng tạo sản phẩm thủ công đặc trưng. Trước đây, gia đình chị FaLa, ngụ xã Vĩnh Hậu cũng như nhiều gia đình đồng bào Chăm chỉ sản xuất và gia công sản phẩm thổ cẩm truyền thống theo đơn đặt hàng hoặc phải đi chào hàng, bán ở khắp nơi mà thu nhập không cao. Từ khi du lịch làng nghề dệt thổ cẩm phát triển, lượng du khách đến làng Chăm ngày càng đông giúp kinh tế của các gia đình đồng bào Chăm khấm khá hơn trước. “Du khách ấn tượng với những sản phẩm thủ công truyền thống. Ngoài chọn mua hàng lưu niệm về làm quà, du khách còn rất thích thú khi được tận tay thực hiện một số công đoạn trong quá trình dệt và được chụp ảnh cùng những người Chăm mặc trang phục truyền thống đang ngồi dệt…”, chị FaLa chia sẻ.

Trải qua thời gian, nghề dệt của đồng bào Chăm ở An Giang vẫn giữ được những nét độc đáo trong kỹ thuật dệt nên sản phẩm làm ra có chất lượng tốt, mịn, bóng và bền. Giao thương ngày càng phát triển, sản phẩm dệt của đồng bào Chăm ở An Giang, nhất là những chiếc xà rông bằng tơ tằm đậm nét bản sắc văn hóa dân tộc Chăm đã được giới thiệu rộng rãi qua các hội chợ, triển lãm trong và ngoài nước.

Hấp dẫn các món ăn truyền thống

Tận dụng các nguyên liệu sẵn có, đặc trưng, đồng bào Chăm ở An Giang đã tỉ mỉ, khéo léo sáng tạo, chế biến thành các món ăn truyền thống độc đáo, thơm ngon, mang đậm nét đặc trưng văn hóa dân tộc. Nhiều món ăn hấp dẫn như cơm nị, cà púa, cari, tum lò mò... Cơm nị được nấu rất công phu, phải chọn loại gạo ngon, đem vo với ít muối rồi xả sạch, để ráo, sau đó đem xào chung với bơ (loại bơ chuyên dùng cho các món ăn của người Hồi giáo), quế, nụ đinh hương. Sau khi xào xong, rắc một ít bột hạt điều đã rang sẵn và trộn đều. Cho toàn bộ hỗn hợp đó vào nồi có sẵn gia vị, bột cari và nấu với lửa liu riu. Khi vừa chín tới thì rưới nước cốt dừa béo ngậy lên trên rồi để lửa nhỏ đến khi chín.

Cà púa là món ăn truyền thống trong dịp lễ, tết của đồng bào Chăm, thường ăn chung với cơm nị. Nhìn chung, cà púa không khác nhiều so với cari ngoài việc cà púa chỉ toàn thịt mà không có khoai, rau hay bất cứ món nào được nấu cùng và đặc biệt là cực béo và cực cay. Hay như món tung lò mò, trong tiếng Chăm có nghĩa là lạp xưởng bò. Tung lò mò được làm từ thịt đùi, bắp hoặc nạc bò tươi ngon. Tất cả được xắt nhuyễn và tẩm ướp bằng một vài loại gia vị bí truyền, trong đó có cơm nguội, rượu, gừng... nên hương vị rất khác so với lạp xưởng của đồng bào Kinh, Hoa hay Khmer. Dạo quanh làng Chăm, cứ cách vài nhà là sẽ thấy dàn phơi lạp xưởng màu đỏ hấp dẫn. Tung lò mò có thể nướng hoặc chiên, ăn kèm rau sống, dưa chua, chấm với tương ớt hay muối tiêu chanh đều rất hấp dẫn.

Những món bánh truyền thống của đồng bào Chăm rất đa dạng và phong phú, tùy theo hình dạng và cách chế biến của từng loại mà có tên gọi tương ứng đi kèm. Trong đám tiệc hoặc dịp lễ, tết truyền thống của đồng bào Chăm, những chiếc bánh thơm ngon là món quà quý mà chủ nhà tiếp đãi khách. Mọi người dùng tiệc xong, tráng miệng bằng vài chiếc bánh ngon thể hiện được sự trân trọng của chủ nhà. Trước đây, hầu như nhà nào cũng làm bánh trong dịp trọng đại, nhưng hiện nay chỉ có những người lớn tuổi hoặc sống với nghề làm bánh mới nhớ hết cách làm các loại bánh truyền thống của đồng bào Chăm. Chị Faty, ngụ xã Châu Phong chia sẻ: “Làm bánh truyền thống của đồng bào Chăm rất cực, nhưng tôi rất vui vì đã góp phần nhỏ để giữ được nghề và nét văn hóa truyền thống của dân tộc”.

THANH THANH