Sửa 4 luật ngành công thương, gỡ điểm nghẽn pháp lý cho doanh nghiệp

Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh An Giang và Lai Châu thảo luận ở tổ, sáng 20/10/2026. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Theo hướng một luật sửa bốn luật, dự án tập trung tháo gỡ vướng mắc do quy định pháp luật, cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng thời hoàn thiện công cụ quản lý để đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường và nền kinh tế số.

Việc sửa đổi bốn luật được đặt ra từ thực tiễn thi hành, khi một số quy định đã bộc lộ sự chồng chéo, thiếu thống nhất hoặc chưa theo kịp những thay đổi của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những bất cập này không chỉ gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong quá trình áp dụng mà còn làm tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian xử lý công việc và hạn chế tính chủ động của doanh nghiệp. Vì vậy, thay vì sửa đổi toàn diện từng đạo luật trong cùng một thời điểm, dự thảo tập trung xử lý những vấn đề đã được nhận diện, có yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn.

Theo nội dung dự thảo, dự án luật gồm 6 điều, đề xuất bãi bỏ 6 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 11 thủ tục và luật hóa 11 nội dung phân cấp, phân quyền. Các sửa đổi được xây dựng theo định hướng bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời giảm bớt những quy định không còn phù hợp với yêu cầu quản lý và phát triển kinh doanh.

Một trong những nội dung đáng chú ý là sửa đổi Luật Thương mại, trong đó đề xuất bổ sung khái niệm “hàng giả” ở cấp luật. Qua rà soát quá trình thi hành Luật Thương mại năm 2005, Bộ Công Thương nhận thấy các quy định liên quan đến hàng giả còn phân tán, chủ yếu được cụ thể hóa ở cấp nghị định, trong khi cách tiếp cận giữa các lĩnh vực thương mại, hình sự và sở hữu trí tuệ chưa hoàn toàn thống nhất. Điều này gây khó khăn cho việc xác định bản chất hành vi vi phạm, lựa chọn căn cứ xử lý và đáp ứng những phương thức làm giả ngày càng đa dạng.

Dự thảo đề xuất bổ sung quy định giải thích khái niệm hàng giả tại Điều 3 Luật Thương mại, theo hướng bao quát hàng giả về nội dung, hình thức và các loại tem, nhãn, bao bì. Việc xác lập khái niệm ở cấp luật được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý thống nhất hơn cho hoạt động quản lý thị trường, nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính.

Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi hoạt động mua bán trên các nền tảng thương mại điện tử phát triển nhanh, kéo theo những phương thức kinh doanh và vi phạm mới. Trong 8 tháng năm 2026, cơ quan chức năng đã yêu cầu các sàn gỡ 116.606 sản phẩm vi phạm, xử lý hơn 31.102 gian hàng trên Shopee, TikTok Shop, Lazada và Facebook. Những con số này cho thấy việc hoàn thiện căn cứ pháp lý để nhận diện và xử lý hàng giả không chỉ là vấn đề kỹ thuật lập pháp mà còn gắn trực tiếp với hiệu quả quản lý thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và duy trì môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất bãi bỏ một số quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện tại Luật Thương mại để bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư; điều chỉnh quy định về độc quyền nhà nước và lược bỏ một số nội dung về hợp đồng, giải quyết tranh chấp đã được điều chỉnh trong pháp luật liên quan. Việc rà soát này nhằm hạn chế tình trạng một vấn đề được quy định ở nhiều văn bản với cách tiếp cận khác nhau khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi xác định quyền, nghĩa vụ và căn cứ pháp lý trong hoạt động kinh doanh.

Đối với Luật Cạnh tranh, dự thảo tập trung hoàn thiện quy định về vai trò trung gian, giúp sức, hỗ trợ thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh; cập nhật những hành vi mới phát sinh trên thị trường và điều chỉnh một số nội dung liên quan đến trình tự xử phạt vi phạm hành chính. Trong bối cảnh các nền tảng số ngày càng giữ vai trò quan trọng trong phân phối hàng hóa, cung cấp dịch vụ và kết nối người mua với người bán, việc hoàn thiện công cụ quản lý cạnh tranh có ý nghĩa thiết thực đối với việc duy trì môi trường kinh doanh lành mạnh.

Thực tiễn cho thấy, các mô hình kinh doanh mới có thể làm thay đổi cách doanh nghiệp tiếp cận khách hàng, tổ chức phân phối và hình thành lợi thế thị trường. Do đó, quy định pháp luật cần đủ khả năng xử lý những hành vi hạn chế cạnh tranh phát sinh trong điều kiện mới, đồng thời bảo đảm tính minh bạch, khả thi và không tạo thêm gánh nặng thủ tục không cần thiết cho doanh nghiệp.

Với Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo tập trung tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến tái nhập khẩu hàng hóa do chính doanh nghiệp sản xuất đã xuất khẩu; hoạt động ngoại thương với khu hải quan riêng; chứng nhận, tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa và một số quy định khác cần điều chỉnh để phù hợp thực tiễn. Đây là những vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu, việc thực hiện hợp đồng và khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam.

Trong hoạt động thương mại quốc tế, hàng hóa có thể được đưa trở lại Việt Nam để gia công, sửa chữa hoặc xử lý kỹ thuật trước khi tái xuất. Nếu quy định quản lý chưa phân biệt rõ những trường hợp này với hàng hóa nhập khẩu để tiêu thụ trong nước, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi tổ chức hoạt động sản xuất và cung ứng dịch vụ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Vì vậy, việc điều chỉnh quy định cần hướng tới cơ chế quản lý phù hợp với bản chất giao dịch, đồng thời duy trì kiểm soát chặt chẽ về nguồn gốc, quá trình lưu giữ, xử lý và tái xuất hàng hóa.

Đối với chứng nhận xuất xứ, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện quy định theo hướng phù hợp với các cam kết trong hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan nhưng vẫn ngăn chặn hiệu quả hành vi gian lận xuất xứ. Việc nghiên cứu mở rộng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ cần đi cùng cơ chế hậu kiểm, yêu cầu lưu trữ hồ sơ, xác minh thông tin và chế tài đủ sức răn đe đối với các trường hợp khai báo sai. Cách tiếp cận này vừa tăng tính chủ động của doanh nghiệp, vừa bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo ông Nguyễn Minh Đức, Quản lý chính sách công, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá tích cực việc sửa đổi các quy định bất cập kéo dài, nhất là về hợp đồng thương mại, thủ tục nhập khẩu và chứng nhận xuất xứ. Việc hoàn thiện pháp luật theo sát thực tiễn sẽ giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong đầu tư, kinh doanh và giao thương.

Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo tập trung bảo đảm đồng bộ với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, làm rõ phạm vi thu thập, mục đích sử dụng thông tin và cơ chế thể hiện sự đồng ý của người tiêu dùng, qua đó vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ, vừa tăng cường bảo vệ thông tin cá nhân trong môi trường số.

Dự án luật cũng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính. Đến cuối tháng 8/2025, tỷ lệ phân quyền, phân cấp của Bộ Công Thương đạt 55,7%. Do một số quy định phân cấp tại nghị định chỉ có hiệu lực đến ngày 28/2/2027, việc luật hóa kịp thời là cần thiết để bảo đảm căn cứ pháp lý, tránh gián đoạn thực thi. Quá trình này cần gắn với bảo đảm nguồn lực cho địa phương, làm rõ trách nhiệm phối hợp, kiểm tra, giám sát và nâng cao hiệu quả hậu kiểm.

Theo kế hoạch, Quốc hội sẽ thảo luận dự án luật tại hội trường sáng 30/10 và dự kiến biểu quyết thông qua chiều 13/11/2026. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Việc sửa đổi đồng thời bốn luật ngành công thương kỳ vọng tháo gỡ vướng mắc pháp lý, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu. Hiệu quả cải cách sẽ phụ thuộc vào khả năng triển khai đồng bộ, giảm thực chất thời gian, chi phí cho doanh nghiệp và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.

Theo UYÊN HƯƠNG (TTXVN)