Thế giới gánh nợ 365.000 tỷ USD, tiền lãi ngày một phình to

Đồng euro (trái) và đồng USD. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN (Không được phép chia sẻ và sử dụng bởi bên thứ ba)

Hàng trăm nghìn người đã xuống đường tại nhiều quốc gia châu Âu trong những tuần gần đây, phản đối giá sinh hoạt tăng cao, tiền lương thấp, nhà ở đắt đỏ và ngân sách giáo dục thiếu hụt. Tại Pháp, Bỉ, Italy và Bồ Đào Nha, một số cuộc biểu tình biến thành đụng độ, cướp phá và phóng hỏa.

Pháp trở thành tâm điểm của làn sóng bất bình. Theo Bộ Nội vụ nước này, hơn 550.000 người biểu tình trên toàn quốc hôm 17/10, trong bối cảnh sinh viên liên tục phản đối chi phí học tập và sinh hoạt.

Đằng sau những bất mãn xã hội là sức ép tài chính ngày càng lớn. Nhiều năm vay nợ khiến các chính phủ châu Âu phải gánh nghĩa vụ trả nợ nặng nề, trong khi chi phí huy động vốn tăng cao. Pháp hiện phải trả lãi vay kỳ hạn 10 năm ở mức cao nhất kể từ năm 2002, làm thu hẹp nguồn lực dành cho trường học, bệnh viện và lương hưu.

Chi phí trả lãi đang trở thành thách thức lớn đối với các chính phủ, khi nhu cầu chi tiêu công tăng nhưng khả năng cân đối ngân sách ngày càng hạn chế.

Pháp vay tiền đắt hơn Italy và Hy Lạp

Chính phủ thường huy động vốn bằng cách phát hành trái phiếu. Nhà đầu tư mua trái phiếu, cho nhà nước vay tiền và nhận lãi theo thỏa thuận. Khi trái phiếu đáo hạn, chính phủ phải hoàn trả tiền gốc.

Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm là chỉ báo quan trọng về chi phí vay vốn, đồng thời phản ánh mức độ tin tưởng của nhà đầu tư vào khả năng quản lý nợ của một quốc gia.

Khi giá trái phiếu giảm, lợi suất thường tăng, khiến việc phát hành nợ mới trở nên đắt đỏ hơn. Chính phủ vì thế phải dành nhiều ngân sách để trả lãi, thay vì đầu tư vào hạ tầng, y tế và giáo dục.

Theo số liệu được Al Jazeera tổng hợp, Pháp hiện phải trả lợi suất khoảng 5% khi vay vốn kỳ hạn 10 năm, cao hơn mức 3,41% của Đức. Đáng chú ý, chi phí vay của nước này đã vượt Italy và Hy Lạp, hai quốc gia từng chịu ảnh hưởng nặng nề trong cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu giai đoạn 2010-2012. Trong nhóm được so sánh, chỉ Anh có chi phí vay cao hơn Pháp.

Trong cuộc khủng hoảng trước đây, lợi suất trái phiếu vượt 7% đã đẩy Ireland và Bồ Đào Nha vào các chương trình cứu trợ tài chính. Hiện nay, khoảng cách lợi suất giữa Pháp và Đức cho thấy nhà đầu tư đòi hỏi mức sinh lời cao hơn khi cho Pháp vay, phản ánh những lo ngại về tình hình tài chính công của nước này.

Chi phí vay tăng không khiến toàn bộ nợ hiện hữu lập tức chịu lãi suất mới. Tuy nhiên, khi các khoản vay cũ đáo hạn và chính phủ phải vay tiền để tái cấp vốn, áp lực sẽ dần chuyển sang ngân sách.

Mỹ dẫn đầu về nợ, Nhật Bản có tỷ lệ cao nhất

Mỹ là quốc gia có nợ chính phủ lớn nhất thế giới, với khoảng 41.400 tỷ USD, tương đương 127% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Đồng USD giữ vai trò đồng tiền dự trữ chủ chốt giúp Washington duy trì nhu cầu quốc tế lớn đối với trái phiếu chính phủ, dù khả năng vay nợ vẫn có giới hạn.

Trung Quốc đứng thứ hai với 22.500 tỷ USD, tương đương 104% GDP. Nhật Bản nợ khoảng 8.700 tỷ USD, với tỷ lệ nợ trên GDP lên tới 199%, cao nhất trong nhóm các nền kinh tế lớn được đề cập.

Anh ghi nhận nợ chính phủ khoảng 4.400 tỷ USD, tương đương 102% GDP. Pháp đứng thứ năm toàn cầu với 4.200 tỷ USD, bằng 118,5% GDP. Italy có tổng nợ thấp hơn, khoảng 3.700 tỷ USD, nhưng tỷ lệ nợ trên GDP lên tới 138%. Trong khi đó, Đức nợ khoảng 3.500 tỷ USD, tương đương 65% GDP.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tỷ lệ nợ công của Pháp có thể tăng lên 121,8% GDP vào năm 2030, khiến việc đưa ngân sách trở lại quỹ đạo bền vững trở nên khó khăn hơn.

Hóa đơn lãi vay vượt 3.300 tỷ USD

Theo Viện Tài chính Quốc tế (IIF), tổng nợ toàn cầu, bao gồm nợ của chính phủ, hộ gia đình và doanh nghiệp, tăng thêm 10.000 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, vượt 365.000 tỷ USD. Con số này tương đương khoảng 44.000 USD cho mỗi người trên thế giới. Phần lớn mức tăng đến từ các thị trường mới nổi.

Trong khi đó, các nền kinh tế phát triển đã chi hơn 3.300 tỷ USD để trả lãi trái phiếu chính phủ trong năm qua. Khoản tiền này vượt chi tiêu toàn cầu cho quốc phòng, khoảng 3.100 tỷ USD, trí tuệ nhân tạo với 2.600 tỷ USD và năng lượng sạch ở mức 2.300 tỷ USD.

Gánh nặng lãi vay tăng lên có thể buộc chính phủ lựa chọn giữa tăng thuế, cắt giảm chi tiêu hoặc trì hoãn đầu tư công. Những lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế và lương hưu vì thế có nguy cơ thiếu nguồn lực.

Tác động cũng lan sang khu vực tư nhân. Chi phí vay vốn của chính phủ tăng có thể gây sức ép lên mặt bằng lãi suất, khiến các khoản vay mua nhà, ôtô và dư nợ thẻ tín dụng trở nên đắt đỏ hơn, đồng thời làm tăng chi phí của doanh nghiệp.

Bài toán của các chính phủ hiện nay không chỉ là kiểm soát nợ mà còn phải duy trì tăng trưởng, bảo đảm dịch vụ công và giữ niềm tin của nhà đầu tư. Làn sóng biểu tình tại châu Âu cho thấy áp lực tài chính công không còn nằm trên những báo cáo kinh tế, mà đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân khi nguồn lực dành cho các nhu cầu thiết yếu ngày càng bị thu hẹp.

Theo TTXVN