AI hỗ trợ học sinh khiếm thị

Nguyễn Ngọc Bảo Trân và Lee Zi Hua cùng các thầy cô bên mô hình AI hỗ trợ học sinh khiếm thị tìm hiểu lịch sử. Ảnh: PHƯƠNG LAN

Mô hình trên vừa đạt giải tư lĩnh vực phần mềm hệ thống, Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp tỉnh năm học 2025 - 2026. Ý tưởng khởi nguồn từ sự đồng cảm sâu sắc của Bảo Trân và Zi Hua. Với các em, lịch sử là những hình ảnh sống động, nhưng với học sinh khiếm thị, đó là những khoảng lặng vô định. Gần 1 năm mày mò, nghiên cứu, dưới sự hướng dẫn của cô Nguyễn Thị Thanh Trúc - giáo viên Trường Trung học cơ sở Ngô Gia Tự, 2 em hiện thực hóa mô hình AI hỗ trợ học sinh khiếm thị tìm hiểu lịch sử.

Dù bận rộn với lịch học, Bảo Trân và Zi Hua vẫn tranh thủ nghiên cứu thực hiện dự án. Kinh phí thực hiện dự án vài triệu đồng, phần lớn do cô Trúc hỗ trợ giúp học sinh thỏa sức sáng tạo. Để dự án không chỉ dừng lại ở mô hình, cô trò đã trực tiếp tìm đến Trường Trẻ em khuyết tật tỉnh An Giang, lắng nghe những góp ý chuyên môn từ các thầy cô tại đây. Sự kỹ lưỡng ấy không chỉ khẳng định quyết tâm hoàn thiện một công trình công nghệ mà còn chứa đựng tấm lòng thấu hiểu sâu sắc, mong muốn mang đến một “người bạn” đồng hành thiết thực và gần gũi cho những học sinh khiếm thị.

Lịch sử là môn học đòi hỏi sự quan sát qua tranh ảnh, bản đồ và các hiện vật trực quan. Đây là rào cản lớn đối với những học sinh khiếm thị. Chia sẻ về ý tưởng, em Bảo Trân cho biết: “Chúng em mong muốn các bạn khiếm thị không chỉ nghe kể về lịch sử mà có thể cảm nhận được những diễn biến, địa danh thông qua đôi tay và các giác quan khác. Mô hình được thiết kế với các chi tiết nổi, kết hợp âm thanh thuyết minh giúp các bạn dễ dàng hình dung”.

Để giải bài toán giúp học sinh khiếm thị tiếp cận lược đồ lịch sử, nhóm nghiên cứu ứng dụng giải pháp tích hợp giữa phần cứng và trí tuệ nhân tạo (AI). Hệ thống vận hành nhịp nhàng nhờ “thị giác máy tính” từ camera AI để nhận diện ký hiệu, kết hợp cùng mạch điều khiển Arduino (xử lý trung tâm) để phân tích dữ liệu và phản hồi qua loa phát thanh. Học sinh khiếm thị sẽ vừa sử dụng xúc giác để định vị các chi tiết nổi trên mô hình vừa tiếp nhận thông tin thuyết minh chi tiết từ AI. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa nghe và chạm đã phá bỏ rào cản thị giác giúp các em hình dung diễn biến chiến dịch lịch sử trực quan và đầy đủ.

Cô Nguyễn Thị Thanh Trúc chia sẻ: “Lĩnh vực phần mềm hệ thống đòi hỏi tư duy logic và kỹ năng lập trình rất cao, nhất là khi tích hợp AI. Tôi rất tự hào khi Trân và Zi Hua đã tự tìm tòi, học hỏi các thuật toán để tối ưu hóa khả năng nhận diện, phản hồi của hệ thống, giúp phần mềm vận hành mượt mà, thân thiện với người dùng đặc thù”.

Hiện, nhóm đã hoàn thiện 33 mẫu vật bao quát chương trình lịch sử từ lớp 6 đến lớp 9, cả lịch sử Việt Nam và thế giới. Nội dung được chắt lọc kỹ lưỡng từ sách giáo khoa với sự thẩm định của giáo viên hướng dẫn để đảm bảo tính chính xác. Học sinh khiếm thị vừa dùng tay chạm vào các chi tiết nổi trên mẫu vật, camera AI sẽ ngay lập tức nhận diện vị trí và phát ra lời thuyết minh tương ứng qua loa. Sự kết hợp “2 trong 1” này giúp các em hình dung sống động về không gian và thời gian của các sự kiện lịch sử.

Rời ngôi trường mang tên người chiến sĩ cộng sản trung kiên Ngô Gia Tự, điều làm chúng tôi thán phục nhất là tấm lòng của Bảo Trân và Zi Hua. Với các em, phần thưởng lớn nhất không nằm ở tấm bằng khen mà là giây phút những người bạn khiếm thị có thể tự tin nói rằng: “Mình đã thấy lịch sử qua đôi bàn tay!”.

PHƯƠNG LAN