Quản lý học sinh dùng điện thoại thông minh ở mức độ nào?

Điều quan tâm là giáo dục học sinh ứng xử với công nghệ

Có lẽ điều đáng quan tâm không chỉ là học sinh có được sử dụng điện thoại thông minh trong trường học hay không mà còn là chúng ta sẽ giáo dục các em ứng xử với công nghệ như thế nào.

Cần phân biệt giữa việc sử dụng điện thoại thiếu kiểm soát với việc ứng dụng công nghệ phục vụ học tập. Do đó điều quan trọng là giáo dục các em cách ứng xử với công nghệ

Điện thoại thông minh đã mang đến nhiều tiện ích trong học tập và giao tiếp. Nhưng khi việc sử dụng thiếu kiểm soát, thiết bị này cũng có thể trở thành yếu tố gây xao nhãng, làm giảm khả năng tập trung, hạn chế tương tác trực tiếp và khiến học sinh tiếp xúc với những nội dung không phù hợp với lứa tuổi.

Theo UNESCO, tính đến tháng 3/2026, đã có 114 hệ thống giáo dục, tương đương 58% số quốc gia và vùng lãnh thổ được thống kê, áp dụng các hình thức cấm điện thoại di động trong trường học ở cấp quốc gia. Con số này cho thấy việc hạn chế điện thoại không còn là câu chuyện riêng của Việt Nam mà đã trở thành một xu hướng chính sách giáo dục trên thế giới.

Tại Việt Nam, TP.HCM đã triển khai mô hình hạn chế sử dụng điện thoại trong giờ ra chơi từ năm học 2025 đến 2026. Theo kết quả sơ kết được Sở GD-ĐT TP.HCM công bố cuối tháng 12/2025, gần 98% phụ huynh đồng thuận với chủ trương này. Đáng chú ý, hơn 70% học sinh được khảo sát đồng ý hạn chế sử dụng điện thoại nếu nhà trường tổ chức được những hoạt động thay thế hấp dẫn. Những kết quả bước đầu ấy gợi mở một vấn đề quan trọng: Học sinh không nhất thiết phản đối việc hạn chế điện thoại. Điều các em cần là một môi trường học đường có đủ hoạt động và sự kết nối để không phải tìm đến màn hình mỗi khi có thời gian rảnh.

Đặt rõ giới hạn sử dụng điện thoại thông minh theo từng cấp học

Việc xây dựng một đề án quản lý thống nhất là cần thiết nhưng không nên đồng nhất quản lý với cấm đoán tuyệt đối.

Theo Điều lệ trường phổ thông ban hành kèm Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT, học sinh không được sử dụng điện thoại di động và các thiết bị khác khi đang học tập trên lớp nếu không phục vụ việc học tập và không được giáo viên cho phép. Như vậy pháp luật hiện hành đã đặt ra giới hạn đối với việc sử dụng điện thoại trong giờ học, nhưng không thiết lập một lệnh cấm chung cho mọi thời điểm tại trường. Vấn đề đặt ra là đề án sắp tới cần xác định rõ giới hạn sử dụng theo từng cấp học, đồng thời bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong quá trình thực hiện.

Với học sinh tiểu học, việc hạn chế nghiêm ngặt điện thoại thông minh trong thời gian ở trường là hợp lý, bởi các em chưa có đầy đủ khả năng tự kiểm soát hành vi và nhận diện những rủi ro trên môi trường mạng.

Ở cấp THCS, cần kết hợp quy định hạn chế với giáo dục thói quen sử dụng thiết bị có trách nhiệm. Đối với học sinh THPT, có thể áp dụng cơ chế linh hoạt hơn, tăng dần khả năng tự quản nhưng vẫn bảo đảm kỷ luật học đường. Đặc biệt chính sách cần có ngoại lệ phù hợp đối với những học sinh cần sử dụng thiết bị vì lý do sức khỏe, nhu cầu hỗ trợ đặc biệt hoặc tình huống khẩn cấp.

Nhà trường cũng phải có phương thức liên lạc thuận tiện để phụ huynh yên tâm khi không thể liên hệ trực tiếp với con.

Bên cạnh các quy định hạn chế, nhà trường cần tạo ra những hoạt động đủ hấp dẫn để học sinh chủ động rời xa màn hình

Cần giải pháp giáo dục kỹ năng số

Nếu tổ chức thu và lưu giữ điện thoại thì cần quy định rõ quy trình bàn giao, bảo quản và trách nhiệm khi tài sản bị mất, hư hỏng. Việc quản lý thiết bị cũng không thể trở thành lý do để tùy tiện kiểm tra tin nhắn, tài khoản mạng xã hội hay những thông tin riêng tư của học sinh. Kỷ luật học đường là cần thiết nhưng kỷ luật phải được thực hiện bằng những phương pháp giáo dục phù hợp, có giới hạn và tôn trọng quyền của người học.

Một điểm đáng chú ý trong yêu cầu của Chính phủ là đề án không chỉ quản lý điện thoại thông minh mà còn bao gồm cả việc sử dụng mạng xã hội. Hai vấn đề này có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau. Nhà trường có thể quy định thời gian, địa điểm và mục đích sử dụng điện thoại trong khuôn viên trường. Nhưng việc học sinh sử dụng mạng xã hội còn diễn ra ngoài giờ học, tại gia đình và trong các không gian riêng tư mà nhà trường không thể quản lý trực tiếp.

Một học sinh không được sử dụng điện thoại trong suốt ngày học vẫn có thể dành nhiều giờ lướt mạng xã hội khi trở về nhà. Các em vẫn có nguy cơ trở thành nạn nhân của bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, xâm phạm đời tư hoặc tiếp nhận những nội dung độc hại. Bởi vậy nếu đề án chỉ tập trung vào việc thu giữ điện thoại hay kiểm soát thời gian sử dụng mà thiếu những giải pháp giáo dục kỹ năng số, hiệu quả bảo vệ học sinh sẽ khó bền vững. Đây mới là nội dung cần được quan tâm sâu sắc khi xây dựng chính sách.

Học sinh cần được trang bị kiến thức để nhận diện thông tin sai lệch, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận biết hành vi lừa đảo, hiểu hậu quả của việc xúc phạm người khác trên mạng và biết tìm kiếm sự trợ giúp khi bị xâm hại trực tuyến. Các em cũng cần hiểu rằng một bình luận thiếu suy nghĩ, một hình ảnh riêng tư bị chia sẻ hay một video được đăng tải để mua vui đều có thể để lại hậu quả đối với người khác và chính mình. Việc giáo dục những kỹ năng ấy cần được thực hiện thường xuyên, gắn với các tình huống thực tế, thay vì chỉ dừng ở những buổi tuyên truyền mang tính hình thức.

Cùng với đó gia đình phải giữ vai trò chủ động trong việc hướng dẫn và giám sát trẻ sử dụng mạng xã hội. Nhà trường không thể thay thế hoàn toàn trách nhiệm của cha mẹ, cũng như không nên bị đặt vào vị trí phải giám sát mọi hoạt động trực tuyến của học sinh. Một chính sách hiệu quả phải xác định rõ trách nhiệm phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các nền tảng cung cấp dịch vụ mạng xã hội.

Chúng ta đang thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục, đưa trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới vào hoạt động dạy học. Vì thế sẽ là một nghịch lý nếu nhà trường chỉ tìm cách hạn chế học sinh tiếp cận công nghệ mà không đồng thời giúp các em hình thành năng lực sử dụng công nghệ an toàn và hiệu quả.

Điều cần thiết là phân biệt giữa việc sử dụng điện thoại thiếu kiểm soát với việc ứng dụng công nghệ phục vụ học tập. Không nên để những tác động tiêu cực của mạng xã hội làm lu mờ giá trị của các công cụ số đối với giáo dục.

Với học sinh tiểu học, việc hạn chế nghiêm ngặt điện thoại thông minh trong thời gian ở trường là hợp lý

Bên cạnh các quy định hạn chế, nhà trường cần tạo ra những hoạt động đủ hấp dẫn để học sinh chủ động rời xa màn hình. Một sân trường có không gian thể thao, câu lạc bộ, trò chơi tập thể, thư viện thân thiện và những hoạt động sáng tạo sẽ có sức thuyết phục hơn nhiều lời nhắc nhở đơn thuần.

Khi xây dựng đề án, Bộ GD-ĐT cũng cần tham khảo ý kiến của học sinh, giáo viên và phụ huynh, đồng thời đánh giá kết quả thực tế từ những mô hình đã triển khai. Hiệu quả của chính sách không nên chỉ được đo bằng số điện thoại bị thu giữ hay số trường áp dụng quy định hạn chế, mà phải thể hiện ở sự cải thiện về khả năng tập trung, mức độ tương tác, kỹ năng tự kiểm soát và môi trường học đường an toàn hơn.

Mục tiêu của giáo dục không phải là tạo ra những học sinh chỉ biết tuân thủ khi có người giám sát mà là hình thành những con người có khả năng tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi và chịu trách nhiệm trước lựa chọn của mình.

Theo Báo Thanh Niên