Bạn có biết: Tất cả loài gấu tại Việt Nam đều đối mặt nguy cơ tuyệt chủng

Tại Việt Nam có bao nhiêu loài gấu được phân bố?

Tại Việt Nam có phân bố 2 loài gấu, bao gồm gấu ngựa và gấu chó.

Gấu chó, còn được gọi là gấu mặt trời, tên khoa học Helarctos malayanus, là loài nhỏ nhất trong họ gấu, với chiều cao 0,7 mét, chiều dài 1,2 mét, cân nặng từ 30 đến 80 kg, đôi khi có thể nặng đến 100 kg nhưng hiếm gặp.

Gấu chó có lông ngắn, mượt và màu đen bóng, phần ngực có lông màu trắng hình chữ “U”. Mõm của gấu chó cũng ngắn, giống với loài chó. Gấu chó đuôi rất ngắn và đôi khi khó có thể nhìn thấy.

Gấu chó là loài nhỏ nhất thuộc họ gấu, bộ lông đen và mượt (Ảnh: Luca Boscain).

Gấu chó được phân bố tại khu vực Nam Á (Bangladesh, Ấn Độ), Trung Quốc và các quốc gia Đông Nam Á. Tại Việt Nam, gấu chó được phân bố hầu như trên khắp cả nước, sống trong những khu rừng có diện tích lớn và rừng trên núi đá vôi. Gấu chó leo trèo, bơi lội giỏi, thích nước, không có tổ cố định mà thường ngủ, nghỉ ngơi trong các hốc cây hoặc trên cây.

Gấu chó sống độc thân, chỉ ghép đôi trong mùa sinh sản. Gấu cái mang thai hơn 3 tháng, đẻ mỗi năm một lứa, mỗi lần từ 2 đến 4 con, hầu hết là 2 con. Gấu con sống với mẹ từ 1,5 đến 2 năm trước khi bắt đầu cuộc sống tự lập.

Thức ăn của gấu chó là các loại quả và hạt như hạt dẻ, quả sung, vả, cọ, chuối… đôi khi chúng cũng ăn cá, mật ong, trứng chim và thịt động vật để bổ sung protein, dưỡng chất.

Loài thứ hai là gấu ngựa, còn có tên gọi gấu đen châu Á, tên khoa học Ursus thibetanus. Đây là loài gấu có kích thước trung bình, nhưng to hơn đáng kể so với gấu chó, chiều cao từ 1,5 đến 1,9 mét, chiều dài cơ thể từ 1,4 đến 2 mét, cân nặng có thể lên đến hơn 200 kg, con đực lớn hơn con cái.

Gấu ngựa cũng có bộ lông màu đen, nhưng dài và rậm hơn gấu chó, phần ngực có hình chữ “V” màu trắng hoặc kem. Gấu ngựa có mõm và đuôi dài hơn so với gấu chó.

Gấu ngựa được tìm thấy tại khu vực Nam Á (Bangladesh, Bhutan, Pakistan, Ấn Độ…), Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và các quốc gia Đông Nam Á.

Gấu ngựa leo trèo rất giỏi dù có kích thước lớn (Ảnh: Sergey Kolchin).

Tại Việt Nam, gấu ngựa được phân bố hầu như trên khắp cả nước trong những khu rừng già, rừng tre nứa, đôi khi kiếm ăn ở các nương rẫy ven rừng… Gấu ngựa không làm tổ cố định, thường nghỉ trong các hốc đá, hốc cây, đôi khi nghỉ trên các ngọn cây lớn.

Gấu ngựa sống độc thân, chỉ ghép đôi vào mùa sinh sản. Gấu cái đẻ mỗi lứa từ một đến 4 con non, chủ yếu là 2. Gấu con sống với mẹ từ 1,5 đến 2 năm mới bắt đầu cuộc sống tự lập.

Đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng

Theo Sách đỏ Việt Nam, dù gấu ngựa và gấu chó được phân bố rộng khắp nước ta, hiện cả hai loài gấu này đều cực kỳ hiếm gặp trong tự nhiên do bị săn bắt cạn kiệt để làm dược liệu và buôn bán. Sinh cảnh của cả 2 loài đều bị thu hẹp, chia cắt, suy thoái do suy giảm diện tích rừng tự nhiên và hoạt động khai thác lâm sản của con người.

Kích thước quần thể gấu chó và gấu ngựa ước tính bị sụt giảm hơn 80% trong 40 năm qua. Theo thống kê đến năm 2023, ước tính số lượng cá thể của cả hai loài này tại Việt Nam chưa đến 250 và số lượng cá thể trưởng thành mỗi tiểu quần thể chưa đến 50.

Hiện cả gấu ngựa và gấu chó đều được xếp vào nhóm động vật “Cực kỳ nguy cấp” tại Việt Nam, đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cực kỳ cao ngoài tự nhiên.

Tàng trữ, sử dụng các chế phẩm từ động vật hoang dã, quý hiếm thuộc nhóm IB là vi phạm pháp luật (Ảnh minh họa: ENV).

Ngoài ra, theo Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, cả gấu ngựa và gấu chó đều được xếp vào Nhóm IB, là nhóm các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng rất cao và cần được ưu tiên bảo vệ.

Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm hoàn toàn các hành vi săn bắt, nuôi nhốt, tàng trữ, vận chuyển, tiêu thụ hoặc buôn bán các loài động vật thuộc nhóm IB, ngoại trừ các trường hợp được cấp phép đặc biệt cho mục đích bảo tồn, nghiên cứu khoa học hoặc các hoạt động phi thương mại.

Các hành vi săn bắt, buôn bán, vận chuyển hoặc tiêu thụ động vật thuộc nhóm IB đều bị nghiêm cấm và người vi phạm có thể bị xử phạt từ 500 triệu lên đến hàng tỷ đồng và bị xử phạt tù từ 1 đến 15 năm, tùy thuộc vào mức độ vi phạm.

Không chỉ vậy, việc tiêu thụ các chế phẩm từ động vật hoang dã thuộc nhóm IB, như rượu ngâm mật gấu, rượu ngâm tay gấu... cũng là hành vi vi phạm pháp luật và sẽ bị khởi tố hình sự.

Theo Báo Dân Trí