Chuyển kinh tế nâu thành xanh

Công ty Bình Minh Food mang sản phẩm từ tài nguyên bản địa vào hành trình chuyển đổi xanh. Ảnh: GIA KHÁNH

Theo Thạc sĩ chính sách công Fulbright Nguyễn Thị Thu Nga - Tổ chức AEA Việt Nam, nền kinh tế truyền thống được gọi là “kinh tế nâu”, vì phát triển dựa trên việc khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức, gây suy thoái và phá hủy hệ sinh thái. Đặc trưng của mô hình này là tiêu hao một lượng lớn năng lượng hóa thạch, xả thải bừa bãi và phát thải lượng lớn khí nhà kính gây biến đổi khí hậu. Với tư duy ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn, các doanh nghiệp “kinh tế nâu” thường ít quan tâm đến môi trường và thiếu trách nhiệm đối với xã hội.

Ngược lại, “kinh tế xanh” xuất hiện như một giải pháp bền vững nhằm cân bằng giữa sự phát triển kinh tế và bảo vệ hành tinh. Nền kinh tế này tập trung vào việc tiết kiệm tài nguyên, cắt giảm rác thải, sử dụng năng lượng một cách hiệu quả và bảo vệ đa dạng sinh học. Quan trọng hơn, kinh tế xanh hướng đến mục tiêu tạo ra giá trị tốt hơn cho khách hàng, người lao động và toàn xã hội một cách tử tế và minh bạch.

Chuyên gia Nguyễn Thị Thu Nga dẫn chứng câu chuyện tồn dư Cadimi, ùn tắc kiểm nghiệm và nguy cơ mất thị trường xuất khẩu của ngành sầu riêng miền Tây trong tháng 5 vừa qua. Trong nhiều bài học rút ra, cần chú trọng việc tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, xây dựng chuỗi sản xuất, tiêu thụ bền vững, cùng với hệ thống vận chuyển nhanh chóng, tiết kiệm chi phí tối đa.

Tại buổi tọa đàm chia sẻ “Chuyển đổi xanh - Cơ hội cho thanh niên khởi nghiệp” tại phường Long Xuyên vào giữa tháng 5, bà Nguyễn Thị Thu Nga thông tin: “Sự chuyển dịch kinh tế từ nâu sang xanh được thúc đẩy bởi 5 yếu tố cốt lõi mang tính toàn cầu và quốc gia: Hàng rào kỹ thuật về môi trường, cơ chế định giá carbon (như CBAM của EU) và các luật định nghiêm ngặt tại Việt Nam đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi nếu không muốn bị từ chối. Các tập đoàn lớn trên thế giới đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo tiêu chuẩn xanh. Doanh nghiệp nào đứng ngoài luồng sẽ lập tức bị gạt bỏ. Cùng với đó, hành vi người tiêu dùng thay đổi rõ rệt. Thế hệ người tiêu dùng hiện đại, nhất là giới trẻ, có xu hướng lựa chọn sản phẩm an toàn cho sức khỏe và thân thiện với môi trường. Chúng tôi luôn khuyến nghị: Ai đi trước trong chuyển đổi xanh sẽ có lợi thế. Ai chậm thay đổi có thể bị loại khỏi cuộc chơi”.

Để hiện thực hóa kinh tế xanh, bộ tiêu chuẩn ESG đang được chọn làm kim chỉ nam cho doanh nghiệp bước vào sân chơi mới. ESG được cấu thành từ 3 trụ cột cốt lõi: E (Environment - Môi trường), tức là doanh nghiệp cần chủ động cắt giảm rác thải nhựa, tiết kiệm điện, nước, giảm phát thải khí nhà kính và tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo. Tiêu chuẩn S (Social - Xã hội) chú trọng đảm bảo tính an toàn cho sức khỏe khách hàng; đối xử công bằng, xây dựng môi trường lao động an toàn và đóng góp tích cực cho sự phát triển của cộng đồng. Cuối cùng, tiêu chuẩn G (Governance - Quản trị) đòi hỏi sự minh bạch trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, ghi chép tài chính rõ ràng, tuân thủ nghiêm túc quy định pháp luật về thuế, hợp đồng và chất lượng sản phẩm.

Chuyển đổi xanh không nhất thiết bắt đầu từ các siêu dự án công nghệ, đắt đỏ mà có thể khởi nguồn từ việc “nhìn lại quê mình có gì” để khai thác một cách thông minh, tạo ra mô hình tuần hoàn biến rác thải thành tài nguyên. Minh chứng rõ nét nhất là mô hình sản xuất nấm mối Nàng Nương của bà Châu Thị Nương, ngụ xã Cô Tô, được xem là phụ nữ Khmer đầu tiên của tỉnh tham gia mô hình ứng dụng nông nghiệp tuần hoàn từ phụ phẩm nông nghiệp.

“Bằng cách tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp khổng lồ và sẵn có tại địa phương là rơm rạ từ các cánh đồng, tôi biến rác thải nông nghiệp thành phôi nấm sạch để cho ra thị trường sản phẩm chất lượng cao, giải quyết bài toán đốt rơm gây ô nhiễm không khí”, bà Nương chia sẻ. Từ sáng tạo này, bà trở thành “Nông dân Việt Nam xuất sắc năm 2025” do Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn. Trước đó, doanh nghiệp của bà cũng nằm trong top 10 doanh nghiệp xuất sắc nhất cuộc thi Sáng kiến ESG Việt Nam năm 2023.

Tại phường Long Xuyên, Công ty Bình Minh Food thành lập 2022, chuyên sản xuất và cung cấp sản phẩm trái cây sấy giòn, công suất 5 tấn/ngày. Anh Huỳnh Lân - Giám đốc Công ty Bình Minh Food cho biết: “Với định hướng mang nông sản Việt Nam đến gần hơn với người tiêu dùng trong và ngoài nước, chúng tôi tuyển chọn nguồn nguyên liệu tươi từ các vùng trồng đạt chuẩn, đảm bảo độ chín tự nhiên và hương vị đặc trưng của trái cây nhiệt đới”.

Sản phẩm mít sấy giòn được chế biến bằng công nghệ sấy hiện đại, quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ từ khâu chọn nguyên liệu, chế biến đến đóng gói, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Theo bà Vương Mai Trinh - Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Long Xuyên, nhóm sản phẩm của công ty được phường kết nối đưa lên sàn thương mại điện tử, ghi nhận doanh số cao, là sản phẩm OCOP tiềm năng của địa phương, hướng đến đạt chuẩn GlobalGAP để xuất khẩu.

Việc áp dụng bộ tiêu chuẩn ESG vào sản xuất giúp nông sản Việt Nam nói chung, An Giang nói riêng xanh hơn, sạch hơn, đồng thời đạt được sự minh bạch, nâng cao giá trị bản địa để tự tin bước ra thị trường quốc tế. Chuyển đổi xanh bắt đầu từ những hành động nhỏ, tử tế, biến thách thức của biến đổi khí hậu thành cơ hội vàng cho phát triển bền vững.

GIA KHÁNH