Dấu ấn tiền nhân trên vùng đất Vĩnh Tế

Dấu ấn tiền nhân

Nói đến vùng đất Vĩnh Tế, người ta dễ liên tưởng đến miếu Bà Chúa xứ núi Sam với lễ hội Vía Bà được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Tuy nhiên, vùng đất này còn gắn chặt với tên tuổi danh thần Thoại Ngọc Hầu. Ông là người góp công lớn trong việc mở mang biên giới Tây Nam để con cháu hôm nay thừa hưởng vùng đất trù phú, trái ngọt cây lành.

Khi được hỏi về nơi an nghỉ của danh thần Thoại Ngọc Hầu, người dân Vĩnh Tế đều thành kính nhắc đến với tên gọi thân thương lăng Ông. Trong tâm thức của họ, lăng Ông, Sơn Lăng hay lăng Thoại Ngọc Hầu không chỉ là nơi thờ cúng mà là hiện thân cho niềm tin, lòng biết ơn đối với tiền nhân. “Du khách tới viếng Chúa xứ Thánh Mẫu đa phần đến thắp hương ông Thoại Ngọc Hầu để tỏ lòng thành kính với tiền nhân”, anh Trần Trung Nghĩa, ngụ phường Vĩnh Tế nói.

Nằm dưới chân núi Sam, lăng Thoại Ngọc Hầu trầm mặc và mang vẻ đẹp của thời gian. Bước qua cổng lăng, du khách sẽ thấy mộ Thoại Ngọc Hầu và chánh thất Châu Thị Tế nằm ở vị trí trang trọng, cạnh bên là mộ của người vợ thứ Trương Thị Miệt. Ngoài ra, còn có nhiều ngôi mộ của những người đã cùng đồng hành với Thoại Ngọc Hầu trong quá trình đào kênh Vĩnh Tế, hình thành nên công trình thủy lợi mà giá trị chiến lược, giá trị kinh tế còn hiện hữu đến bây giờ.

Sau khi thắp hương tại mộ Thoại Ngọc Hầu cùng 2 người vợ của ông, du khách sẽ cảm nhận rõ không gian thiêng liêng, trầm mặc khi bước vào lăng. Vừa qua ngạch cửa, chúng ta sẽ gặp tấm bia có ghi rõ nhân thân, công trạng của Thoại Ngọc Hầu. Ngay giữa chính điện, bức tượng danh thần Thoại Ngọc Hầu uy nghi với đôi mắt xa xăm như dõi theo dòng kênh Vĩnh Tế bằng tất cả tâm lực, trí lực.

Trưởng Ban Quản trị Lăng miếu Núi Sam Nguyễn Phúc Hoan cho biết: “Hằng năm, chúng tôi tổ chức lễ giỗ danh thần Thoại Ngọc Hầu trang trọng vào ngày 6/6 âm lịch với sự góp mặt của lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo địa phương và đông đảo người dân. Tất cả cùng thắp nén hương tưởng nhớ công ơn vị danh thần lỗi lạc, các bậc tiền nhân đã khai mở vùng đất này. Với người dân Vĩnh Tế, Thoại Ngọc Hầu được tôn kính như bậc thành hoàng, phù hộ cho bao thế hệ người định cư ở vùng núi Sam - Châu Đốc”.

Lễ hội dân gian đặc sắc

Bên cạnh những công trình lưu dấu tiền nhân, vùng đất Vĩnh Tế vẫn giữ được lễ hội dân gian đặc sắc. Trong đó, Lễ Hành binh hay còn gọi là Lễ cầu an miễu Âm Nhơn là sự kiện thu hút đông đảo người dân địa phương tham gia.

Lễ hội nghinh Ông, nét văn hóa dân gian đặc sắc của vùng đất Vĩnh Tế - núi Sam. Ảnh: MINH QUÂN

Về nguồn gốc, Lễ Hành binh xuất phát từ tư tưởng nhân văn của người xưa, chứ không đơn thuần là tín ngưỡng dân gian. “Miễu Âm Nhơn là nơi Thoại Ngọc Hầu và người dân làng Vĩnh Tế tưởng nhớ anh linh những người đã khuất. Họ ngã xuống vì công cuộc bảo vệ biên cương, đào kênh Vĩnh Tế. Khi bình định được vùng đất mới, người xưa không vội báo công mà dựng nơi thờ cúng người đã khuất. Đây là giá trị nhân văn để chúng tôi tiếp nối, trao truyền cho thế hệ mai sau”, ông Nguyễn Phúc Hoan nhấn mạnh.

Tham dự Lễ Hành binh mới thấy không khí nhộn nhịp của lễ hội dân gian. Người dân ở tuyến đường quanh chân núi Sam đều chuẩn bị mâm lễ trang nghiêm, bày muối gạo, hoa trái đủ đầy để đón đoàn hành binh. “Lễ Hành binh có từ khi nào tôi không biết, chỉ nhớ là ngày còn nhỏ, tôi đã theo cha đi nghinh Ông rồi. Giờ tôi 68 tuổi vẫn dắt cháu ra đón ông Châu Xương để cầu sức khỏe, may mắn trong năm mới”, ông Nguyễn Văn Sỏi, ngụ khóm Vĩnh Phước, phường Vĩnh Tế vui vẻ nói.

Lễ Hành binh được người dân Vĩnh Tế xem trọng. Họ quan niệm rằng, với uy vũ của các nhân vật hiển thánh trong tín ngưỡng dân gian sẽ giúp xua đuổi những thế lực tiêu cực, mang đến cuộc sống tốt đẹp hơn. “Ngoài việc cúng gạo, muối, người ta còn đốt rơm, rác với ý nghĩa xua đuổi những điều không tốt trong cuộc sống”, ông Sỏi giải thích thêm. Bởi ý nghĩa độc đáo của lễ hội nên người dân, du khách không ngại cái nắng của tháng giêng mà đến tham gia. Những cậu nhóc háo hức chạy theo đoàn xe, những cụ già vui vẻ chào đón bên đường, những du khách hào hứng khi tham gia lễ, tất cả cho thấy sức hút riêng của lễ này.

Đoàn hành binh sẽ đi vòng quanh chân núi Sam, khi đến miếu Bà Chúa Xứ sẽ ghé lại thực hiện nghi thức cúng bái rồi tiếp tục về lại miễu Âm Nhơn. Thời gian hành binh kéo dài cả ngày, có khi kết thúc lúc 21 giờ nhưng người dân vẫn theo xem đông. “Chúng tôi sẽ nâng chất lễ hội để phục vụ người dân, du khách tốt hơn. Mong rằng, Lễ Hành binh vào tháng giêng tại núi Sam sẽ được người dân, du khách biết đến nhiều hơn, tiếp tục là mảnh ghép đặc sắc trong văn hóa dân gian của người dân Vĩnh Tế thời gian tới”, ông Nguyễn Phúc Hoan kỳ vọng.

MINH QUÂN