Di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam: Huyền diệu dưới tán rừng Rùm Đuôn

Không phải ngẫu nhiên vùng đất này được các nhà lãnh đạo cách mạng lựa chọn. Thực tế, khu rừng này có vị trí địa lý đắc địa về mặt quân sự: rừng già che phủ bạt ngàn tạo thành lá chắn tự nhiên vững chãi, lại chỉ cách cửa khẩu Xa Mát khoảng 2 km và không xa cửa khẩu Cà Tum. Địa thế này vừa thuận lợi cho việc liên lạc quốc tế, vừa dễ dàng cơ động, tiến có thế công, lui có thế thủ. Chính tại nơi đây, cơ quan đầu não đã bám trụ kiên cường, trực tiếp chỉ đạo cách mạng miền Nam đi đến ngày toàn thắng.

Dưới tán rừng Rùm Đuôn, len lỏi qua 1.253 m giao thông hào chằng chịt như mạng nhện, chúng tôi được tận mắt chiêm ngưỡng hệ thống nhà làm việc của các lãnh đạo tiền bối như cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh, cố đại tướng Nguyễn Chí Thanh, các cố Thủ tướng Phạm Hùng, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt... Do ông Phạm Hùng lãnh đạo T.Ư Cục lâu nhất nên người dân còn gọi nơi đây là "khu Phạm Hùng".

Điều khiến bất cứ du khách nào cũng phải ngỡ ngàng là kiến trúc độc đáo của những ngôi nhà này. Tất cả đều tuân thủ nguyên tắc "3 không": không kèo, không đòn tay, không sử dụng đinh kiên cố. Những ngôi nhà được dựng hoàn toàn bằng tre, gỗ sẵn có của núi rừng, mang vẻ đẹp đơn sơ, giản dị nhưng đầy tính toán chiến lược. Đặc biệt nhất phải kể đến phần mái lợp và đó là lá trung quân hay (còn gọi trương quân). Đây được xem là một phát kiến quan trọng trong nghệ thuật ngụy trang và phòng thủ của quân dân ta.

Theo lời giới thiệu của hướng dẫn viên và tư liệu lịch sử, trung quân là loài dây leo đặc hữu của vùng rừng Chàng Riệc, Đùm Đuôn. Lá trung quân có đặc tính dai, bền, không bị mục nhanh trong môi trường ẩm ướt của rừng nhiệt đới và rất khó bắt lửa. Khi bom napalm hay đạn pháo của địch dội xuống, gặp mái nhà lá trung quân, lửa không bùng lên dữ dội mà chỉ cháy xém rồi tắt lịm. Đặc tính "gan lì" này của loài lá rừng này đã giúp che giấu tung tích của cả một "thủ đô kháng chiến" trước máy bay trinh sát địch, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các nhà lãnh đạo và cơ quan đầu não của kháng chiến miền Nam.

Bên cạnh mái lá trung quân, sự hiện diện của bếp Hoàng Cầm - loại bếp nấu không khói trứ danh từ thời Điện Biên Phủ - cũng là một mảnh ghép hoàn hảo cho cuộc sống kháng chiến bí mật giữa rừng già vùng biên viễn. Tất cả tạo nên một hệ thống phòng thủ thụ động nhưng vô cùng hiệu quả, biến nơi đây thành bất khả xâm phạm.

Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng

Chiến tranh đã lùi xa vào dĩ vãng, nhưng giá trị của Căn cứ Trung ương Cục miền Nam chưa bao giờ phai nhạt. Với tầm vóc lịch sử to lớn của vùng căn cứ địa cách mạng, ngày 10/5/2012, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng nơi đây là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đặc biệt.

Để có được diện mạo khang trang nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt xưa như ngày nay, khu di tích đã trải qua những cuộc đại trùng tu đầy tâm huyết. Giai đoạn 1 hoàn thành năm 1994 với kinh phí 2,75 tỉ đồng; giai đoạn 2 hoàn thành năm 2005 với kinh phí 10 tỉ đồng cho 4 khu căn cứ đầu não.

Hiện nay, trên tổng diện tích quy hoạch khoảng 70 ha, khu di tích được chia thành 3 phân khu chức năng: khu di tích, khu tưởng niệm, khu bảo tồn cảnh quan thiên nhiên - du lịch. Quy hoạch bài bản này không chỉ giúp bảo tồn nguyên vẹn các yếu tố gốc, mà còn tạo điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch về nguồn, đúng theo định hướng quy hoạch du lịch của tỉnh Tây Ninh đến năm 2030.

Tại nhà trưng bày, hơn 1.000 hình ảnh và hiện vật quý giá đang được lưu giữ chiếc xe đạp của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt trong thời gian ông lãnh đạo cách mạng nơi này cẩn trọng. Từ chiếc bàn làm việc mộc mạc của cố Tổng bí thư Lê Duẩn, chiếc xe đạp cũ kỹ của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, cho đến mô hình súng "ngựa trời" tự chế, chiếc radio, đôi dép, áo khoác của cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh... tất cả đều là những câu chuyện sống động về một thời gian khó nhưng hào hùng. Nhiều hiện vật còn được sắp đặt tại vị trí cũ trong các ngôi nhà phục dựng, tạo cảm giác như các nhà lãnh đạo cách mạng vẫn đang miệt mài làm việc đâu đây.

Hòa vào dòng người tham quan, chúng tôi bắt gặp nhiều thế hệ tìm về cội nguồn. Dừng chân khá lâu trước mô hình căn nhà lá của cố đại tướng Nguyễn Chí Thanh, ông Trần Văn Ngọc (73 tuổi, cựu chiến binh đến từ TP.HCM) xúc động chia sẻ: "Về lại đây, đi dưới những giao thông hào, nhìn mái lá trung quân đơn sơ mà can trường, tôi như thấy lại tuổi trẻ của mình và đồng đội. Thế hệ cha anh đã sống và chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn như vậy nhưng vẫn làm nên những kỳ tích. Việc phục dựng và giữ gìn di tích này là vô cùng quý giá, để con cháu đời sau hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi và xương máu".

Ở một góc khác, Bùi Thu Nguyệt (20 tuổi, sinh viên Đại học Quốc gia TP.HCM) chăm chú ghi chép các thông tin lịch sử. Nguyệt bộc bạch: "Em sinh ra khi đất nước đã hòa bình, những kiến thức về chiến tranh chủ yếu chỉ qua sách vở. Khi đến đây, được tận mắt thấy những kỷ vật cách mạng Miền Nam, em mới thực sự cảm nhận được sức mạnh phi thường của dân tộc, của tình yêu nước trong lòng người Việt Nam. Với em, đây không chỉ là một chuyến tham quan, mà là một bài học lịch sử sống động nhất mà em từng được học. Em rất ấn tượng với sự thông minh của cha ông ta qua việc sử dụng lá trung quân để lợp nhà hay cách làm bếp Hoàng Cầm".

Theo Ban quản lý Khu di tích quốc gia đặc biệt Trung ương Cục miền Nam, với vai trò là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, đơn vị luôn nỗ lực hết mình trong công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích. Trong đó, không chỉ chú trọng vào việc giữ gìn nguyên trạng các hầm hào, nhà làm việc, hiện vật gốc mà còn đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đa dạng hóa các sản phẩm du lịch để thu hút du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ. Mục tiêu chính là biến Căn cứ Trung ương Cục miền Nam trở thành một điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình du lịch về nguồn, góp phần hiện thực hóa quy hoạch phát triển du lịch của tỉnh Tây Ninh, đưa nơi đây xứng tầm là 'thủ đô của cách mạng miền Nam".

Theo Báo Thanh Niên