Bác sĩ cảnh báo lạm dụng nội soi, chụp CT khi đau bụng, đau đầu

BSCKI Đoàn Văn Thuyên, Trưởng khoa Thăm dò chức năng, bệnh viện đa khoa ở TPHCM cho biết, đau bụng kéo dài, đầy hơi, đau đầu dai dẳng hay ho nhiều tuần là triệu chứng phổ biến nhiều người dân thường gặp phải.

Nhiều người lo lắng nên chủ động yêu cầu nội soi hoặc chụp CT, MRI khi đến bệnh viện thăm khám. Tuy nhiên, việc lạm dụng các kỹ thuật cận lâm sàng không cần thiết vừa gây tốn kém, vừa dẫn đến ảnh hưởng tâm lý cho người bệnh, khi phải thực hiện những kiểm tra không cần thiết.

Đừng tùy tiện nội soi, chụp CT, MRI

Theo bác sĩ Thuyên, khi xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh cần được khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và đánh giá các yếu tố nguy cơ trước khi quyết định thực hiện xét nghiệm hoặc kỹ thuật chẩn đoán. Không có một phương pháp nào phù hợp với tất cả trường hợp, kể cả những kỹ thuật hiện đại như CT hay MRI.

Với các triệu chứng tiêu hóa như đau vùng thượng vị, đầy bụng, ợ hơi, ợ chua hoặc trào ngược, bác sĩ sẽ xem xét thời gian xuất hiện, tần suất, mức độ triệu chứng, mối liên quan với bữa ăn và những dấu hiệu đi kèm. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định điều chỉnh chế độ ăn uống, dùng thuốc, xét nghiệm hoặc nội soi.

Nội soi dạ dày giúp quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng, qua đó phát hiện những tổn thương như viêm, loét hoặc các bất thường khác. Khi cần thiết, bác sĩ có thể lấy mẫu mô để xét nghiệm. Tuy nhiên, không phải cứ đau bụng hoặc đầy hơi là phải nội soi ngay, mà cần dựa trên đánh giá chuyên môn.

Ở chiều ngược lại, người bệnh không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm dấu hiệu cảnh báo như sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, thiếu máu hay khó nuốt. Những trường hợp này cần được khám sớm để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp.

Bác sĩ chụp X-quang ngực cho bệnh nhân (Ảnh: Bệnh viện cung cấp).

Về các triệu chứng đau đầu, đau cổ vai gáy hoặc đau lưng, BSCKI Lưu Hồng Sơn, chuyên khoa Chẩn đoán hình ảnh, cho biết thêm, không phải trường hợp nào cũng cần chụp CT hoặc MRI. Bác sĩ cần đánh giá đặc điểm cơn đau, thời gian xuất hiện, tiền sử bệnh và kết quả khám thần kinh để xác định có cần chụp chiếu hay không.

Kỹ thuật CT có ưu thế về tốc độ, thường được sử dụng trong những tình huống cần đánh giá nhanh như chấn thương hoặc nghi ngờ một số tình trạng cấp tính. Còn chụp MRI cung cấp hình ảnh chi tiết của nhiều cấu trúc mô mềm, não, tủy sống và hệ cơ xương khớp, được chỉ định khi cần làm rõ những bất thường mà các phương pháp khác chưa giải đáp được.

Dù vậy, MRI không mặc nhiên tốt hơn CT trong mọi trường hợp. Việc lựa chọn còn phụ thuộc vào bệnh lý nghi ngờ, mức độ khẩn cấp, tình trạng người bệnh và khả năng đáp ứng của từng kỹ thuật.

"Chụp không đúng chỉ định có thể làm phát sinh chi phí, kéo theo những phát hiện tình cờ khó diễn giải và khiến người bệnh phải thực hiện thêm các kiểm tra không cần thiết", BSCKI Lưu Hồng Sơn phân tích.

Máy chụp CT đặt tại một bệnh viện công lập ở TPHCM (Ảnh: Hoàng Lê).

Một tình huống khác thường gặp là khi người bệnh ho kéo dài nhưng kết quả X-quang ngực chưa phát hiện bất thường.

Theo các chuyên gia, kết quả X-quang ngực bình thường chưa hẳn đã loại trừ hoàn toàn mọi bệnh lý ở phổi, cũng không đồng nghĩa mọi người bệnh đều cần chụp CT.

Bác sĩ sẽ căn cứ vào thời gian ho, tiền sử hút thuốc, các bệnh nền, triệu chứng đi kèm và kết quả thăm khám để cân nhắc. Chụp CT ngực có thể được chỉ định khi cần khảo sát chi tiết hơn hoặc khi có nghi ngờ bệnh lý cụ thể.

Với người ho kéo dài, việc tìm nguyên nhân còn có thể liên quan đến bệnh đường hô hấp, trào ngược dạ dày - thực quản, dị ứng hoặc tác dụng phụ của thuốc. Nếu người dân tiếp tục tự điều trị hoặc chỉ dựa vào một kết quả chẩn đoán trước đó có thể làm chậm quá trình phát hiện nguyên nhân.

Phát hiện bất thường chưa đồng nghĩa mắc bệnh nguy hiểm

Trong thực tế, một số người lo lắng khi siêu âm phát hiện tổn thương ở gan hoặc khi kết quả kiểm tra ghi nhận bất thường tại một cơ quan. Tuy nhiên, bác sĩ Sơn khẳng định việc phát hiện một tổn thương mới chỉ là bước đầu. Để xác định bản chất, bác sĩ cần kết hợp hình ảnh học với tiền sử, triệu chứng và kết quả xét nghiệm liên quan.

Tùy đặc điểm hình ảnh và yếu tố nguy cơ của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi, xét nghiệm bổ sung hoặc chụp chiếu có sử dụng thuốc tương phản khi phù hợp. Không nên mặc định có tổn thương đồng nghĩa với ung thư.

Nhân viên y tế Bệnh viện Ung bướu TPHCM chụp MRI cho bệnh nhân (Ảnh: Cộng tác viên).

"Tâm lý muốn kiểm tra toàn thân bằng CT hoặc MRI để "tầm soát cho chắc" không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích. Ở người không có triệu chứng và không thuộc nhóm nguy cơ đặc biệt, việc chụp hình ảnh diện rộng không được khuyến cáo thường quy.

Ngoài phát sinh chi phí, chụp CT có sử dụng tia X, và cả CT lẫn MRI đều có thể phát hiện những tổn thương tình cờ chưa chắc gây bệnh, dẫn đến lo lắng và các kiểm tra tiếp theo không cần thiết cho người bệnh", bác sĩ Sơn chia sẻ.

Các bác sĩ khuyến cáo, thay vì tự lựa chọn kỹ thuật, người dân nên chủ động khám sức khỏe theo độ tuổi, giới tính, tiền sử cá nhân và các yếu tố nguy cơ.

Chủ động thăm khám, cung cấp đầy đủ thông tin về triệu chứng và tuân thủ chỉ định của bác sĩ là cách giúp người bệnh hạn chế kiểm tra không cần thiết, đồng thời không bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm những bệnh lý cần điều trị.

Theo Báo Dân Trí