Đi tìm trứng cúm núm

Người nông dân dò tìm dấu vết cúm núm giữa cánh đồng quê.

Cúm núm là loài chim đồng nhỏ nhưng tinh ranh, thường sống thành từng cặp. Chúng khéo léo giấu tổ dưới những bụi cỏ rậm ven bờ ruộng, nơi chỉ người thật rành đồng mới có thể nhận ra. Chiếc tổ nhỏ được đan khéo léo bằng những sợi cỏ khô. Khác với trứng cút, trứng cúm núm lớn hơn một chút, vỏ ngà phủ những chấm nâu li ti như dấu vẽ của đồng đất. Tiếng kêu của chúng trầm khàn, lặp đi lặp lại như “núm... núm... cúm...”, có lẽ vì thế mà người ta gọi chúng là cúm núm.

Ở vùng U Minh Thượng, từ khoảng tháng 5 đến tháng 9 âm lịch, khi đồng cỏ xanh rì sau những cơn mưa đầu mùa, cúm núm lại về làm tổ, sinh sôi giữa đồng. Cha tôi rất giỏi tìm tổ cúm núm. Chỉ cần nhìn vạt cỏ hơi nghiêng, vài chiếc lá mới động là cha đã đoán được nơi chim làm tổ. Nhưng cha chưa bao giờ lấy hết trứng. Lần nào cũng vậy, ông chỉ nhặt vài quả rồi nhẹ nhàng đặt tổ lại như cũ. Cha bảo: “Lấy vừa đủ thôi. Phải chừa lại cho chim mẹ còn ấp. Mùa sau mới còn chim mà về”.

Ngày ấy, tôi chưa hiểu hết ý nghĩa của câu nói đó. Chỉ biết rằng mỗi buổi chiều, việc mong chờ nhất là đứng bên mé sông ngóng chiếc ghe nhỏ của cha. Chỉ cần nghe tiếng máy ghe vọng lại từ xa, tim tôi đã rộn lên. Tôi chạy dọc bờ đất, vừa chạy vừa gọi. Cha cười hiền, đưa tay kéo chiếc bao cũ dưới mũi ghe lên. Ngoài mớ cá đồng, vài con lươn còn quẫy, còn có mấy quả trứng cúm núm còn dính vài sợi cỏ khô và chút đất đồng. Đó là kho báu của tuổi thơ tôi. Tôi nâng niu từng quả trong lòng bàn tay, sợ mạnh một chút là chúng vỡ mất. Nhà nghèo, bánh kẹo chỉ có dịp Tết. Vậy nên chỉ vài quả trứng cũng đủ làm mấy chị em ríu rít cả buổi.

Mẹ tôi thường đặt trứng vào nồi cơm đang sôi. Hơi nóng lan khắp gian bếp, mang theo mùi ngai ngái của cỏ đồng quyện với hương gạo mới. Khi bóc lớp vỏ mỏng, lòng đỏ vàng sậm hiện ra, bùi, béo và dẻo; lòng trắng giòn nhẹ, ngọt thanh. Có hôm mẹ đập trứng vào nồi cháo cá linh nấu rau ngót đồng. Tôi vẫn nhớ cảm giác húp từng thìa cháo nóng, vị ngọt của cá, vị thanh của rau, vị béo bùi của trứng hòa quyện, giản dị mà khiến người ta nhớ mãi.

Những ký ức ấy giờ chỉ còn nằm lại trong miền nhớ. Đã lâu rồi, tôi không còn được nếm lại cái vị bùi béo, mộc mạc của trứng cúm núm ngày nào. Bởi món ăn từng gắn với tuổi thơ của bao đứa trẻ miền quê nay ngày càng hiếm gặp. Nhiều lần tôi theo cha trở lại những cánh đồng xưa, mong tìm lại vài quả trứng cúm núm. Cha vẫn giữ thói quen cũ, chậm rãi đưa mắt nhìn từng vạt lúa. Đứng lại bên một bờ cỏ thấp, ông nói: “Hồi trước chỗ này tổ nhiều lắm. Giờ người ta xịt thuốc nhiều quá”. Tôi nhìn theo tay cha, trước mắt là thửa ruộng phẳng lì. Những bờ cỏ ngày xưa đã bị cắt sạch để máy gặt dễ đi. Xa xa, mùi thuốc bảo vệ thực vật hăng hắc theo gió đưa tới.

Không chỉ những quả trứng cúm núm biến mất. Tiếng chim gọi nhau mỗi sớm mai cũng thưa vắng hơn. Những khoảng trú ngụ tự nhiên giữa đồng dần không còn nguyên vẹn như trước. Cánh đồng vẫn rộng, lúa vẫn xanh, nhưng hình như thiếu đi một nhịp thở. Sự đủ đầy của mùa màng đôi khi lại đánh đổi bằng sự vắng lặng của thiên nhiên. Có những thứ lặng lẽ mất đi mà người ta dễ dàng bỏ quên, chỉ đến khi ngoảnh lại tìm kiếm, mới nhận ra chúng đã không còn hiện diện từ bao giờ.

Bài và ảnh: BẢO TRÂN