Độc đáo nghệ thuật múa Apsara của đồng bào Khmer

Các thiếu nữ Khmer uyển chuyển trong điệu múa Apsara.

Trong ánh đèn lung linh nơi sân chùa những đêm hội, tiếng nhạc ngũ âm vang lên trầm bổng, từng tốp thiếu nữ Khmer trong trang phục rực rỡ bắt đầu uyển chuyển bước ra sân khấu. Đôi tay cong mềm như cánh hoa, bước chân nhẹ nhàng, ánh mắt dịu dàng…, tất cả hòa quyện tạo nên vẻ đẹp mê hoặc của nghệ thuật múa Apsara, hay còn được gọi là múa cung đình, múa tiên nữ, văn hóa, nghệ thuật đặc sắc của đồng bào Khmer.

Theo nghệ nhân ưu tú Danh Bê, không đơn thuần là nghệ thuật biểu diễn, múa Apsara còn mang ý nghĩa thiêng liêng trong đời sống tinh thần của đồng bào Khmer. Theo truyền thuyết của đồng bào Khmer, Apsara là những tiên nữ xinh đẹp để mang đến niềm vui và hạnh phúc cho con người. Họ được ví như những đóa hoa sen thanh tao, tượng trưng cho sự thuần khiết, cao quý và vẻ đẹp hoàn mỹ của người phụ nữ Khmer.

Nghệ nhân ưu tú Danh Bê nói: “Múa Apsara là hiện thân của cái đẹp và hạnh phúc. Vì vậy, múa Apsara thường được biểu diễn trong các nghi lễ quan trọng, lễ hội truyền thống và các sự kiện văn hóa nhằm thể hiện lòng biết ơn đối với các vị thần linh và cầu mong cuộc sống bình an, hạnh phúc”.

Trang phục múa được thiết kế cầu kỳ, tỉ mỉ trong từng chi tiết, nên các vũ công cần sự hỗ trợ để hoàn thiện trước khi bước lên sân khấu.

Cùng với quá trình hình thành và phát triển của cộng đồng Khmer An Giang, nghệ thuật múa Apsara vẫn được gìn giữ bền bỉ. Điểm đặc sắc của múa Apsara nằm ở sự tinh tế trong từng chuyển động. Không cần những động tác mạnh mẽ, các vũ công chinh phục người xem bằng sự mềm mại, uyển chuyển của đôi tay, nhịp bước và thần thái. Mỗi cử chỉ đều mang ý nghĩa riêng, kể lại những câu chuyện huyền thoại hoặc thể hiện chiều sâu cảm xúc.

Trang phục biểu diễn cũng là một phần làm nên sức hút. Những bộ váy áo được thêu dệt công phu, kết hợp cùng trang sức tinh xảo và chiếc mũ cao vút, tạo nên vẻ đẹp vừa uy nghi, vừa duyên dáng. Nụ cười, ánh mắt của người múa như thổi hồn vào từng động tác, khiến người xem khó rời mắt. Đằng sau vẻ đẹp ấy là cả quá trình khổ luyện.

Các vũ công múa Apsara thường sử dụng những cử chỉ tay, điệu bộ cơ thể uyển chuyển, duyên dáng, tạo nên nét độc đáo cho nghệ thuật truyền thống của đồng bào Khmer.

Chị Thạch Thị Hiền, thành viên Đoàn Nghệ thuật Khmer tỉnh An Giang, cho biết phải mất gần 1,5 năm mới có thể biểu diễn thành thục. “Khi múa Apsara, không chỉ là chuyển động cơ thể mà còn là truyền tải tâm hồn và cảm xúc. Khó nhất là giữ đúng tư thế tay, chân và thể hiện được thần thái. Người múa phải hiểu ý nghĩa từng động tác thì mới truyền tải được cảm xúc đến người xem”, chị Hiền cho biết.

Ngày nay, múa Apsara không chỉ được bảo tồn mà còn lan tỏa mạnh mẽ trong thế hệ trẻ. Tại chùa Sóc Xoài (xã Mỹ Thuận), Đội văn nghệ Khmer chùa với hơn 20 thành viên duy trì tập luyện thường xuyên. Sau khi học tập tại Campuchia, chị Danh Thị Mến trở về truyền dạy lại cho các thiếu nữ trong vùng.

Những buổi chiều nơi sân chùa, hình ảnh các thiếu nữ say mê tập từng động tác đã trở nên quen thuộc. “Nhà em ở gần chùa nên từ nhỏ đã quen thuộc với những điệu múa Apsara uyển chuyển, dịu dàng. Chính những hình ảnh ấy đã gieo trong em niềm yêu thích, để rồi năm 16 tuổi em bắt đầu theo học. Với em, múa Apsara không chỉ là nghệ thuật mà còn là niềm tự hào của dân tộc”, chị Mến cho biết.

Chị Danh Thị Mến (giữa) và các thành viên đội văn nghệ Khmer chùa Sóc Xoài biểu diễn múa Apsara phục vụ người dân vào dịp tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây.

Theo ông Dương Oanh, Phó Trưởng đoàn phụ trách Đoàn Nghệ thuật Khmer tỉnh An Giang, trong bối cảnh hội nhập hiện nay, việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa Apsara càng trở nên cấp thiết. Chính vì thế, đoàn không chỉ dừng lại ở việc biểu diễn mà còn đẩy mạnh công tác truyền dạy tại các chùa, địa phương có đông đồng bào Khmer sinh sống.

Qua đó, tạo điều kiện để các thế hệ trẻ tiếp cận từ sớm, nuôi dưỡng niềm đam mê và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. “Điều đáng mừng là ngày càng có nhiều bạn trẻ tham gia học và biểu diễn múa Apsara. Đây chính là tín hiệu tích cực để nghệ thuật truyền thống này tiếp tục được kế thừa và phát triển bền vững trong tương lai”, ông Dương Oanh nói.

Những điệu múa Apsara vẫn uyển chuyển trong nhịp sống hiện đại, như dòng chảy bền bỉ của văn hóa Khmer.

Bài và ảnh: DANH THÀNH