Giữ nghề làm lồng đèn trung thu truyền thống

Bà Nguyễn Thị Thanh (giữa), ngụ xã Thạnh Lộc hướng dẫn con trai hơn 4 tuổi trang trí lồng đèn. Ảnh: KIỀU DIỄM

Bốn đời nối nghề

Những ngày cận Tết Trung thu, căn nhà của gia đình bà Nguyễn Thị Thanh rực rỡ sắc màu. Lồng đèn ông sao, cá, bướm, thỏ… xếp thành từng chồng. Người vẽ hoa văn, người dán giấy, người đóng hàng, mỗi thành viên đảm nhận một công đoạn để kịp giao sản phẩm cho khách.

Bà Thanh quê gốc Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Năm nay 45 tuổi, bà đã có gần 40 năm gắn bó với nghề. Lúc mới 5 tuổi, bà bắt đầu phụ cha mẹ những việc đơn giản như dán giấy, trang trí lồng đèn. “Từ nhỏ tôi đã sống với nghề. Ngày trước ông bà nội của tôi làm, rồi truyền lại cho cha mẹ tôi. Giờ đến vợ chồng tôi và các con cũng cùng làm nghề này”, bà Thanh kể.

Đến nay, nghề làm lồng đèn của gia đình bà Thanh được truyền qua bốn thế hệ. Chồng bà Thanh là ông Đinh Văn Chiến (51 tuổi) cùng vợ trực tiếp sản xuất. Ba con gái đều biết nghề. Hai người con gái sinh đôi đảm nhận được nhiều công đoạn và phụ việc chính cho cha mẹ. Người con gái 14 tuổi tranh thủ phụ giúp sau giờ học. Cậu con trai hơn 4 tuổi cũng được mẹ tập cho những việc phù hợp như dán dây, trang trí lồng đèn.

Ông Đinh Văn Chiến, ngụ xã Thạnh Lộc vẽ thủ công trên lồng đèn trung thu. Ảnh: KIỀU DIỄM.

Để chuẩn bị cho mùa Trung thu, gia đình bắt tay vào làm từ sau Tết Nguyên đán. Tre tươi được mua về xử lý, phơi khô rồi chẻ, vót nan. Sau đó là các công đoạn làm khung, cắt giấy kiếng, dán, viền, trang trí và hoàn thiện sản phẩm. Từ tháng 7 âm lịch, công việc bước vào cao điểm. Bà Thanh cho biết: “Từ tháng 7 là bắt đầu làm cả ngày lẫn đêm. Gần Tết Trung thu, chúng tôi càng làm khẩn trương hơn, hàng xong là đóng thùng chuyển đi ngay”.

Một chiếc lồng đèn nhìn đơn giản nhưng phải trải qua nhiều công đoạn. Tùy mẫu, sản phẩm có thể mất từ 8 - 10 công đoạn, từ xử lý tre, chẻ và vót nan, tạo khung đến dán giấy kiếng, viền, trang trí, vẽ họa tiết. Mỗi khâu đều đòi hỏi sự khéo léo. Thanh tre không đều, khung lệch hoặc mối nối không chắc đều ảnh hưởng đến hình dáng và độ bền của chiếc đèn.

Theo bà Thanh, tre tươi hiện có giá hơn 20.000 đồng/kg. Sau khi phơi khô, tre hao hụt trọng lượng nên chi phí thực tế có thể hơn 40.000 đồng/kg. Tuy nhiên, giá trị của chiếc lồng đèn vẫn nằm phần lớn ở công lao động. “Làm nghề này chủ yếu là lấy công làm lời. Từng thanh tre đều phải chẻ, vót, uốn, ráp rồi dán và trang trí thủ công”, bà Thanh nói.

Đưa sản phẩm lên mạng

Lồng đèn của gia đình bà Thanh có nhiều kích thước, kiểu dáng và mức giá. Loại khoảng 40cm có giá sỉ khoảng 7.000 đồng/chiếc, thường được các đoàn thể, nhóm thiện nguyện đặt số lượng lớn để tặng trẻ em. Các mẫu hình cá, bướm, thỏ… có giá khoảng 25.000 đồng/chiếc. Những chiếc đèn ông sao lớn dùng trang trí trường học, sân khấu, cửa hàng có đường kính đến 2m, giá khoảng 550.000 - 700.000 đồng/chiếc tùy kiểu dáng.

Mỗi mùa Trung thu, gia đình bà Thanh sản xuất và tiêu thụ hơn 20.000 chiếc lồng đèn các loại. Ngoài khách mua cho trẻ em, sản phẩm còn được trường học, nhóm thiện nguyện, quán ăn, cửa hàng đặt để trang trí không gian Trung thu.

Con gái của bà Nguyễn Thị Thanh trang trí lồng đèn. Ảnh: KIỀU DIỄM

Trước đây, gia đình bà Thanh chủ yếu bán cho khách quen và các mối lấy sỉ. Năm nay, chị Đinh Thị Thúy An - con gái bà Thanh thử đưa sản phẩm lên Facebook và các hội nhóm để tìm thêm khách hàng. Chị An cho biết: “Năm nay tôi mới thử bán online. Tôi đăng sản phẩm lên Facebook, các hội nhóm để khi khách tìm lồng đèn có thể thấy sản phẩm của mình. Khách xem mẫu, hỏi giá rồi đặt mua”.

Từ đầu mùa đến nay, chị An bán được hàng trăm sản phẩm qua Facebook. Người mua có thể chọn lồng đèn hoàn chỉnh, đặt khung tre hoặc mua nguyên liệu về tự trang trí. Cách làm mới giúp những chiếc lồng đèn của gia đình tiếp cận thêm khách hàng ngoài địa phương. Người mua cũng thuận tiện hơn khi xem mẫu, hỏi giá và đặt hàng mà không cần đến tận nhà.

Những ngày này, căn nhà của gia đình bà Thanh vẫn rộn ràng tiếng chẻ tre, tiếng giấy kiếng sột soạt. Những đôi tay nối tiếp nhau qua từng công đoạn. Người lớn làm nghề, con trẻ học nghề. Chiếc lồng đèn hoàn thành cũng là lúc một mùa Trung thu đến gần.

Giữa nhiều loại đồ chơi hiện đại, những chiếc lồng đèn tre, giấy kiếng vẫn có chỗ đứng riêng. Với gia đình bà Thanh, giữ nghề trước hết là giữ kế sinh nhai. Nhưng qua bốn thế hệ, những đôi tay vẫn miệt mài với từng thanh tre, tờ giấy kiếng cũng là cách để một nghề thủ công truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

KIỀU DIỄM