Giữ “trận địa” văn hóa thời số hóa - Bài 1: Mũi tiến công “mềm” vào nền tảng tinh thần xã hội

Trong thời đại số, “xâm lăng văn hóa” đang trở thành một mũi tiến công nguy hiểm trong chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch. Không còn đối đầu bằng vũ lực, chúng lợi dụng mạng xã hội và sản phẩm văn hóa để tác động vào nhận thức, lối sống của người dân, từng bước làm phai nhạt bản sắc và suy yếu sức mạnh nội sinh dân tộc.

Mặt nạ “mềm” của sự chống phá

Nếu trước đây sự chống phá thường biểu hiện trực diện bằng các luận điệu phản động, thì nay các đối tượng chống phá chuyển sang những thủ đoạn mềm, tinh vi hơn, được ngụy trang dưới vỏ bọc “tự do sáng tạo”, “quyền cá nhân”, “xu hướng hiện đại” hay “hội nhập văn hóa”. Thông qua các sản phẩm giải trí và nền tảng số, chúng từng bước cổ súy lối sống thực dụng, cực đoan cá nhân, đề cao hưởng thụ vật chất, hạ thấp giá trị truyền thống và làm mờ nhạt ý thức cộng đồng. Mục tiêu cuối cùng không chỉ làm lệch chuẩn văn hóa mà sâu xa hơn là làm suy yếu nền tảng tinh thần xã hội, từ đó tác động vào niềm tin chính trị và vai trò lãnh đạo của Đảng ta trên mặt trận tư tưởng.

Thời gian qua, một số phần tử chống đối, phản động lôi kéo một số nhà báo, văn nghệ sĩ để viết nhiều bài báo, sách có nội dung xuyên tạc thực trạng nhân quyền tại Việt Nam, chống phá Đảng, Nhà nước ta. Ảnh: VTV.vn

Nhiều nội dung độc hại hiện nay được đầu tư bắt mắt, đánh mạnh vào tâm lý giới trẻ. Từ các clip cổ súy lối sống hưởng thụ, thần tượng hóa sự nổi tiếng bằng mọi giá đến những nội dung bóp méo lịch sử, tất cả đều có thể tạo ra sự lệch chuẩn nhận thức nếu tiếp xúc thường xuyên.

Các thế lực chống phá hiểu rõ rằng, muốn làm suy yếu một quốc gia thì trước hết phải làm suy yếu niềm tin, chia rẽ hệ giá trị và phá vỡ sự cố kết tinh thần của xã hội. Vì vậy, chúng tập trung công kích những nền tảng cốt lõi của văn hóa Việt Nam như lịch sử dân tộc, truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc, đạo lý uống nước nhớ nguồn và vai trò lãnh đạo của Đảng.

Mỗi dịp lễ lớn, nhiều tài khoản chống phá lại gia tăng phát tán video, bài viết bóp méo lịch sử, hạ thấp sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Chúng cố tình đánh tráo khái niệm giữa chính nghĩa và phi nghĩa, sử dụng giọng điệu “phản biện lịch sử” để gieo rắc hoài nghi trong giới trẻ.

Không dừng lại ở đó, các đối tượng còn xuyên tạc tín ngưỡng và phong tục truyền thống. Trên một số diễn đàn phản động xuất hiện những luận điệu cực đoan phủ nhận việc thờ cúng tổ tiên, cho rằng đó là lạc hậu, mê tín, không phù hợp với xã hội hiện đại. Thực chất, đây là thủ đoạn nhằm cắt đứt sợi dây kết nối văn hóa, làm phai nhạt những giá trị nền tảng của dân tộc.

Tinh vi hơn, nhiều nội dung sai trái hiện nay được ngụy trang dưới dạng giải trí hoặc “phản biện xã hội”. Chúng thường trộn lẫn đúng - sai, thật - giả, dùng một phần sự thật để dẫn dắt sang những kết luận lệch lạc. Đó chính là thủ đoạn mưa dầm thấm lâu cực kỳ nguy hiểm.

Trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, một số đối tượng lợi dụng hồi ký, tự truyện hay các tác phẩm mang danh “góc nhìn cá nhân” để xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, bôi nhọ lãnh tụ. Nguy hiểm ở chỗ, chúng thường núp bóng “học thuật” để đánh lừa người đọc.

Không gian mạng hiện nay cũng trở thành “mặt trận” để các tổ chức phản động lưu vong phát tán tài liệu xuyên tạc, núp bóng “nghiên cứu lịch sử”, “phản biện xã hội” nhằm gieo rắc cái nhìn lệch lạc về chiến tranh cách mạng, về vai trò lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đáng chú ý, chúng lợi dụng những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội để lan truyền thông tin sai trái, tác động mạnh vào tâm lý công chúng, nhất là giới trẻ.

Bên cạnh đó, một số sản phẩm văn hóa nước ngoài còn cài cắm nội dung sai lệch về chủ quyền lãnh thổ Việt Nam. Bộ phim “Barbie” từng bị từ chối cấp phép phổ biến tại Việt Nam vì chứa hình ảnh “đường lưỡi bò” phi pháp. Trước đó, nhiều phim khác cũng bị xử lý vì lý do tương tự. Điều đáng nói là những chi tiết sai lệch này thường không xuất hiện công khai mà được lồng ghép rất khéo léo qua một cảnh phim, tấm bản đồ hay lời thoại thoáng qua. Chính sự “ẩn mình” dưới lớp vỏ giải trí khiến nhiều người tiếp nhận một cách vô thức, từng bước “bình thường hóa” nhận thức sai lệch về chủ quyền quốc gia.

Đáng lo hơn, công nghệ AI và deepfake hiện nay tiếp tục bị lợi dụng để tạo video giả, cắt, ghép phát ngôn của lãnh đạo, xuyên tạc các sự kiện chính trị - xã hội. Nhiều thông tin sai sự thật lan truyền rất nhanh trước khi bị xử lý. Khi thật - giả bị đánh tráo, đúng - sai bị làm mờ, “xâm lăng văn hóa” không còn đơn thuần là sự du nhập văn hóa ngoại lai mà trở thành cuộc tấn công trực tiếp vào nhận thức, niềm tin và nền tảng tinh thần của xã hội.

Nguy cơ bào mòn bản sắc

Điều nguy hiểm nhất của “xâm lăng văn hóa” nằm ở khả năng thẩm thấu âm thầm và lâu dài vào nhận thức. Nó khiến con người thay đổi hệ giá trị một cách vô thức: Từ xem nhẹ lịch sử đến thờ ơ với lý tưởng, từ chạy theo giá trị ảo đến hoài nghi những giá trị nền tảng của dân tộc. Khi nền tảng tinh thần bị bào mòn, các thế lực chống phá sẽ từng bước thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong xã hội.

Nếu xâm lăng lãnh thổ làm mất đất, thì “xâm lăng văn hóa” có thể làm phai nhạt cội nguồn và bản sắc dân tộc. Một quốc gia có thể mất nhiều năm để phục hồi kinh tế sau chiến tranh, nhưng nếu nền tảng văn hóa bị bào mòn thì hậu quả có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Chính vì vậy, nhà văn Nga Maxim Gorky từng nhấn mạnh vai trò đặc biệt của văn hóa đối với đời sống tinh thần xã hội, coi nguy cơ suy thoái văn hóa là một cảnh báo nghiêm trọng đối với sự phát triển của mỗi dân tộc.

Nhà sử học người Israel Yuval Noah Harari từng đưa ra cảnh báo, các sản phẩm văn hóa thông qua nhiều con đường khác nhau, nhất là internet, mạng xã hội đang là một vùng đất tự do và vô luật làm xói mòn chủ quyền quốc gia, phớt lờ các biên giới, phá hủy quyền riêng tư và đem lại mối đe dọa an ninh toàn cầu có thể nói là đáng sợ nhất. Đối với Việt Nam, nguy cơ ấy càng đáng cảnh giác trong xu thế toàn cầu hóa và bùng nổ nền tảng số hiện nay. Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nêu thách thức: Sự bùng nổ các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới kéo theo sự xâm nhập của các yếu tố ngoại lai phản cảm, phi văn hóa gây xung đột giá trị và tác động tiêu cực đến việc gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, truyền thống văn hóa của dân tộc và xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện trong giai đoạn mới.

Văn hóa là hồn cốt dân tộc, là nền tảng tinh thần của xã hội và là sức mạnh nội sinh bảo đảm cho sự trường tồn của quốc gia. Một dân tộc nếu đánh mất bản sắc sẽ khó giữ được khát vọng phát triển bền vững. Vì thế, bảo vệ văn hóa hôm nay không chỉ là giữ gìn di sản của quá khứ mà còn là bảo vệ tương lai dân tộc từ gốc rễ.

(Còn tiếp)

TÚ MINH