Giữ vị quê trong hạt nếp vụ mùa

Bánh ít trần.

Chú Tư cười hiền khi mở nắp chiếc lu đựng nếp còn lại trong góc nhà. Chú nói: “Còn có chút hà. Để dành ăn với làm bánh”. Cái giọng vừa khoe vừa giữ ấy làm người ta hiểu, với người nông dân, đây đâu chỉ là hạt nếp. Đó là thành quả của nửa năm chờ đợi, của một mùa ruộng thuận theo trời đất.

Nếp chú Tư trồng không giống những giống lúa ngắn ngày bây giờ. Nó không vội, cứ thong thả lớn lên theo nhịp của mùa, sáu tháng mới cho thu hoạch. Một năm chỉ có một vụ, nên từng hạt nếp như chắt chiu hết nắng, gió, phù sa và cả sự nhẫn nại của người trồng.

Xôi lá cẩm.

Ruộng nếp của chú Tư nằm trên vùng đất cồn, nơi người dân vẫn giữ mô hình lúa - tôm thuận thiên. Hết vụ tôm lại đến vụ lúa, con tôm nuôi đất, đất nuôi cây lúa, không phân bón hóa học, không thuốc bảo vệ thực vật. Mọi thứ đều dựa vào nước trời, lớp phù sa sau mỗi mùa nước và hệ sinh thái tự cân bằng. Có lẽ vì vậy mà hạt nếp thơm lạ, đem vo nước, mùi thơm đã thoảng lên.

Nấu thành xôi, hạt nếp căng bóng, dẻo quánh mà không dính gắt, nhai kỹ lại thấy vị ngọt dịu cứ lan dần nơi đầu lưỡi. Ăn một miếng nếp mùa mới hiểu vì sao người quê ít khi ăn vội. Món ngon không nằm ở gia vị cầu kỳ mà ở cái cách thiên nhiên đã âm thầm ướp sẵn vào từng hạt nếp.

Bánh ú nhân mặn.

Chị Hai, con gái chú Tư, không để nếp chỉ dừng lại ở nồi xôi ngày giỗ, ngày tết. Mỗi khi có người quen ghé, chị lại bày ra đủ thứ bánh quê. Rổ lá chuối xanh, thau nếp đã ngâm trắng ngần, dừa nạo, đậu xanh, chuối chín... cứ vậy mà thành một buổi bếp rộn ràng.

Từ hạt nếp quê, chị làm bánh ít trần mềm dẻo, cắn tới đâu thơm mùi nếp tới đó. Rồi bánh chuối nóng hổi, lớp nếp ôm lấy trái chuối chín cây ngọt lịm. Có bữa chị nấu nồi xôi lá cẩm tím lịm, chỉ chan thêm ít nước cốt dừa là đủ níu chân khách. Khi rảnh hơn, chị gói bánh ú nhân mặn với thịt ba chỉ, đậu xanh và trứng muối. Bánh vừa chín, mở lớp lá ra, hương nếp quyện cùng mùi lá thơm ngào ngạt cả gian bếp.

Chị bảo, làm bánh bằng nếp mùa cực hơn vì ít, không dám làm nhiều nhưng ai từng ăn rồi đều nhớ. Cái dẻo của nếp không gắt, để nguội vẫn mềm. Có người đi xa, về quê chỉ nhắn chị gói giùm vài chục cái bánh ú hay một ít bánh it đem lên thành phố. Họ nói nhớ không chỉ vị bánh mà nhớ mùi nếp quê.

Bây giờ, giữa vô vàn thực phẩm được làm nhanh, trồng nhanh, thu hoạch nhanh, những hạt nếp sáu tháng tuổi càng trở nên quý. Không phải vì hiếm mà vì nó còn giữ được nhịp sống cũ. Nhịp sống biết chờ mùa, biết tin vào đất, vào nước và vào sự hào phóng của thiên nhiên.

Chè trôi nước.

Người tìm thực phẩm sạch hôm nay có lẽ sẽ hiểu vì sao chú Tư nâng niu mớ nếp ít ỏi còn lại trong nhà. Chú không giữ vì muốn bán được giá cao. Chú giữ vì sợ mai này giống nếp ấy mất đi, con cháu chỉ còn biết qua lời kể. Mỗi mùa gieo xuống là thêm một lần giữ lại ký ức của đồng đất.

Hạt nếp quê vì thế không chỉ nuôi no một bữa ăn, nó còn giữ trong mình mùi bùn non sau cơn mưa đầu vụ, giữ tiếng gió lùa qua đồng lúa mùa, giữ bước chân người nông dân lội ruộng từ tinh mơ. Và giữ cả niềm tin rằng, vẫn còn những người lặng lẽ chọn cách làm nông thuận theo tự nhiên để đổi lấy thứ hương vị không thể làm giả.

Có lẽ, điều đáng quý nhất của hạt nếp quê không nằm ở độ dẻo hay mùi thơm mà ở chỗ qua bao mùa nước nổi rồi nước ròng, nó vẫn bình yên nằm trong chiếc lu đất, chờ một ngày được nhóm lửa, được hóa thành chiếc bánh quê giản dị, để ai ăn rồi cũng thấy lòng mình chậm lại, như vừa đi hết một cánh đồng mùa cũ.

Bài và ảnh: AN LÂM