Loài chim được ví như “sát thủ dưới nước” làm đau đầu người nuôi thủy sản

Cồng cộc phân bố tại đâu?

Đầm Thị Nại (tỉnh Gia Lai) rộng khoảng 5.000ha, sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú. Giữa đầm có 3 cồn nổi gồm: Cồn Chim, Cồn Trạng và Cồn Giá.

Trong đó, xóm Cồn Chim (thôn Vinh Quang 2, xã Tuy Phước Đông) có khoảng 200 hộ dân sinh sống chủ yếu bằng nghề chài lưới và nuôi thủy sản bán tự nhiên. Người dân địa phương có đóng góp lớn trong việc phục hồi rừng ngập mặn từ hàng chục năm trước, giúp hệ sinh thái nơi đây phát triển, thu hút nhiều loài chim về trú ngụ.

Chim cồng cộc (lông đen) đậu kín trên cây tại xóm Cồn Chim (Ảnh: Doãn Công).

Những năm gần đây, người nuôi thủy sản tại Cồn Chim và khu vực ven đầm Thị Nại đã phải đối mặt với sự gia tăng nhanh chóng về số lượng của quần thể cồng cộc, loài chim nước săn mồi rất giỏi và đặc biệt tham ăn.

Không chỉ săn thủy sản ngoài tự nhiên, đàn chim cồng cộc còn thường xuyên tấn công các ao nuôi thủy sản.

Cồng cộc, hay còn có tên gọi là cốc đế, cốc lớn, còng cọc… tên khoa học Phalacrocorax carbo, là một loài thuộc họ chim Cốc (Phalacrocoracidae). Đây là loài chim có phạm vi phân bố rộng trên khắp toàn cầu, bao gồm cả đảo Greenland.

Cồng cộc có bộ lông màu đen, thân và cổ dài, kích thước lớn. Tùy khu vực phân bố, cân nặng của chúng dao động từ 1,5-5kg, chiều dài cơ thể từ 70-102cm và sải cánh 120-160cm.

Cồng cộc có kích thước to lớn và rất háu ăn (Ảnh: Lê Mạnh Hùng).

Cồng cộc là loài chim di cư một phần. Quần thể cồng cộc sống tại phía Bắc như châu Âu, Bắc Á sẽ di cư về phía nam để tránh mùa đông. Trong khi đó, quần thể cồng cộc tại phía Nam, bao gồm cả Việt Nam, chúng cư trú trong một phạm vi nhất định và chỉ di chuyển sang khu vực khác khi nguồn thức ăn đã cạn kiệt, không phải là loài di cư xa.

Tại Việt Nam, cồng cộc phân bố ở các tỉnh đồng bằng, vùng núi thấp trên cả nước, được tìm thấy nhiều nhất tại các khu vực rừng ngập mặn ở Đông Nam Bộ và miền Trung.

Vì sao cồng cộc được ví như “sát thủ dưới nước”?

Chim cốc là một họ chim nước, do vậy loài chim này bơi lội và săn mồi dưới nước rất giỏi. Khác với các loài chim nước khác chỉ bắt cá trên bề mặt, cồng cộc chủ động lặn xuống và bơi để đuổi theo con mồi.

Cồng cộc là loài bơi, lặn và bắt cá rất giỏi (Ảnh: Chanwoo Kim).

Cồng cộc có thể lặn liên tục tới 60 giây và xuống sâu vài mét để săn mồi. Loài chim này dùng đôi chân có màng bơi để truy đuổi con mồi, kết hợp với đuôi để điều hướng dưới nước. Chiếc mỏ dài, nhọn giúp chúng kẹp chặt hoặc đâm bắt con mồi trước khi đưa lên mặt nước để nuốt.

Cồng cộc cũng là loài ăn rất khỏe. Mỗi cá thể trưởng thành có thể tiêu thụ khoảng 0,4-0,7kg thủy sản mỗi ngày. Vì vậy, khi quần thể cồng cộc gia tăng, thiệt hại đối với các hộ nuôi thủy sản cũng trở nên đáng kể.

Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), số lượng quần thể chim cồng cộc trên toàn cầu vẫn ở mức ổn định, số lượng cá thể có xu hướng tăng.

Một nghiên cứu của Tổ chức Đất ngập nước Quốc tế vào năm 2015, ước tính có khoảng 1,4 đến 2,1 triệu cá thể cồng cộc trên toàn cầu.

Do vậy, IUCN xếp loài chim này vào nhóm “Loài ít bị đe dọa”.

Cồng cộc có tên trong Sách đỏ Việt Nam (Ảnh: Vietnam Wildlife).

Tuy nhiên, theo Sách đỏ Việt Nam, quần thể loài chim này ở nước ta bị suy giảm do suy thoái sinh cảnh sống cũng như các hoạt động săn bắt của con người để làm cảnh hoặc thực phẩm. Ước tính kích cỡ quần thể tại Việt Nam có ít hơn 10.000 cá thể.

Do đó, Sách đỏ Việt Nam xếp cồng cộc vào nhóm động vật “Sắp nguy cấp”, đang phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên trong tương lai gần, đòi hỏi phải có các biện pháp bảo tồn kịp thời để ngăn chặn tình trạng suy giảm dẫn đến các cấp độ nghiêm trọng hơn.

Tuy nhiên, theo Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường - quy định về quản lý loài nguy cấp, quý hiếm - có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, chim cồng cộc vẫn chưa được đưa vào nhóm các loài động vật được pháp luật bảo vệ.

Dù cồng cộc được xem là loài động vật gây hại cho người nuôi thủy sản, loài chim này vẫn đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nước ngọt và ngập mặn, đồng thời số lượng loài chim này tại Việt Nam đang bị sụt giảm, do vậy người nuôi thủy sản chỉ nên áp dụng các biện pháp để xua đuổi cồng cộc như tạo tiếng động, giăng dây cước phản quang để xua đuổi chim, thay vì tìm cách đặt bẫy hoặc tiêu diệt chúng.

Theo Báo Dân Trí