Mỗi người dân là “đại sứ văn hóa”

Tuyên truyền văn hóa Óc Eo cho học sinh Trường Trung học phổ thông Vọng Thê. Ảnh: PHƯƠNG LAN

Theo lộ trình, dự kiến tháng 6 - 7/2026, phái đoàn UNESCO sẽ thực hiện khảo sát thực địa tại Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê. Một trong những tiêu chí quan trọng mà UNESCO đặc biệt quan tâm chính là vai trò của cộng đồng: Người dân địa phương có hiểu về giá trị của di sản không? Họ có đồng thuận và sẵn lòng chung tay bảo vệ di sản hay không? Câu trả lời không nằm ở những báo cáo chuyên môn hay những bài thuyết trình có sẵn mà nằm ngay trong nhận thức và thái độ ứng xử của mỗi người dân sinh sống tại vùng lân cận di tích.

Chính tầm quan trọng đó, Ban Quản lý Di tích văn hóa Óc Eo đã và đang đẩy mạnh chiến dịch tuyên truyền sâu rộng. Từ hội trường ủy ban nhân dân xã đến các nhà văn hóa ấp, thậm chí tại các ngôi chùa và trường học, không khí chuẩn bị đang diễn ra khẩn trương. Tại các xã như Óc Eo và Mỹ Thuận, lịch tuyên truyền được triển khai dày đặc với sự tham gia của Tiến sĩ Ngô Quang Láng và Thạc sĩ Nguyễn Hữu Giềng - những người có nhiều am hiểu về di tích văn hóa Óc Eo. Không chỉ tuyên truyền trong cán bộ, công chức, công tác tuyên truyền chú trọng đến các chức sắc tôn giáo, đồng bào Khmer, nhất là học sinh tại các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông trên địa bàn.

Những buổi sinh hoạt chuyên đề về văn hóa Óc Eo đã giúp học sinh hiểu thêm về lịch sử vương quốc Phù Nam, về những kỹ thuật tinh xảo của cha ông trong chế tác trang sức, đúc tiền đồng và xây dựng đền tháp. Những kiến thức này không chỉ là bài học lịch sử khô khan mà còn là niềm tự hào về mảnh đất mình đang sống, giúp học sinh tự tin trở thành những hướng dẫn viên nhỏ tuổi nếu tình cờ được đoàn chuyên gia UNESCO đặt câu hỏi.

Trong khi đó, tại các buổi gặp gỡ người dân ở ấp Tân Hiệp A, Tân Hiệp B, ấp Trung Sơn, ấp Tân Đông thuộc xã Óc Eo, người dân được hướng dẫn cụ thể về 5 trách nhiệm cốt lõi. Đó là không xâm hại di tích, không xây dựng lấn chiếm, không mua bán cổ vật trái phép, giữ gìn môi trường xanh, sạch, đẹp và sẵn sàng thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện hiện vật lạ.

Đến ấp Trung Sơn, xã Óc Eo, nơi được xem là trung tâm của khu di tích, chúng tôi có dịp trò chuyện với ông Nguyễn Văn Nho (sinh năm 1964) - một người dân đã gắn bó gần cả đời người bên chân núi Ba Thê. Nhà ông Nho chỉ cách Di tích khảo cổ Nam Linh Sơn Tự (Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê) vài trăm mét. Khi được hỏi về việc tỉnh chuẩn bị đón phái đoàn UNESCO, ông Nho tự hào nhưng cũng trăn trở. Điều khiến ông băn khoăn nhất chính là hạ tầng cơ sở phục vụ đời sống và du lịch. “Hệ thống đèn đường hiện nay còn đơn sơ lắm. Tôi mong Nhà nước quan tâm đầu tư hệ thống chiếu sáng bài bản hơn để ban đêm du khách hay người dân đi tản bộ thấy được cái hay, cái đẹp của vùng di sản”, ông Nho nói.

Tại ấp Tân Hiệp A, nơi gần gũi với các di tích như Gò Cây Thị, chúng tôi gặp ông Thạch Chanh Sone (sinh năm 1966). Là đồng bào Khmer sinh sống ngay tại trung tâm của nền văn hóa cổ, ông Sone phấn khởi khi nhắc đến việc phái đoàn UNESCO sắp khảo sát thực tế vào giữa năm nay. “Sống trên vùng đất di tích là một điều may mắn và hãnh diện. Không chỉ tôi mà các phật tử, những người lớn tuổi trong phum sóc đều rất tự hào về nền văn hóa Óc Eo. Từ lâu, qua thông tin trên đài và các đợt tuyên truyền tại Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo, tôi hiểu và còn vận động học sinh đến đây tham quan, tìm hiểu về lịch sử vương quốc Phù Nam xưa”, ông Sone chia sẻ.

Với ông Sone, việc bảo vệ di sản không phải là điều gì quá xa vời mà bắt đầu từ ý thức của mỗi cá nhân. Ông Sone cho biết sẽ tích cực vận động người thân trong gia đình giữ gìn vệ sinh, cảnh quan môi trường để tạo ấn tượng tốt với du khách quốc tế. Ông đề xuất Ban Quản lý Di tích văn hóa Óc Eo và chính quyền địa phương cần tăng cường kể về lịch sử di tích để người dân “nằm lòng” các kiến thức, sẵn sàng trả lời phỏng vấn của phái đoàn quốc tế một cách rành mạch nhất.

Khi Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê được công nhận là Di sản Văn hóa thế giới, An Giang sẽ có thêm sức hút đầu tư, phát triển du lịch bền vững và nâng cao đời sống cho chính cộng đồng địa phương. Để chuẩn bị tốt nhất cho đợt khảo sát sắp tới, bên cạnh sự nỗ lực của chính quyền, rất cần sự chung tay tự nguyện của mỗi hộ gia đình. Một câu trả lời đầy tự tin về mốc thời gian hình thành văn hóa Óc Eo, một thái độ ứng xử văn minh hay một ý thức bảo vệ cổ vật của người dân địa phương sẽ là minh chứng sống động nhất cho sức sống của di sản trong cộng đồng.

PHƯƠNG LAN