Một số nghị định mới tạo khung pháp lý cho ngành xây dựng từ tháng 7/2026

Chính phủ vừa ban hành một số Nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng năm 2025 liên quan đến hoạt động xây dựng.

Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, bổ sung nhiều quy định mới về quản lý chi phí, hợp đồng xây dựng, vật liệu xây dựng và năng lực hoạt động xây dựng sẽ đồng loạt có hiệu lực, tạo nền tảng pháp lý mới cho quá trình cải cách thủ tục và nâng cao hiệu quả đầu tư; điều kiện, thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng cũng như các trường hợp thu hồi giấy phép.

Các văn bản mới này được kỳ vọng sẽ hoàn thiện khung pháp lý cho toàn bộ vòng đời dự án xây dựng, từ chuẩn bị đầu tư, ký kết hợp đồng, thi công đến quyết toán vốn đầu tư.

Trong đó, 6 nghị định hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng gồm: Nghị định 193/2026 về quyết toán vốn đầu tư dự án; Nghị định 206/2026 hướng dẫn quản lý chi phí đầu tư xây dựng; Nghị định 207/2026 về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình; Nghị định 209/2026 hướng dẫn quản lý vật liệu xây dựng; Nghị định 210/2026 về hợp đồng xây dựng và Nghị định 212/2026 quy định điều kiện năng lực hoạt động xây dựng, hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nhóm 6 nghị định này nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho toàn bộ chu trình đầu tư xây dựng. Trong số các quy định mới, Nghị định 206/2026 được đánh giá là một trong những văn bản quan trọng khi thiết lập cơ chế quản lý chi phí đầu tư xây dựng theo hướng minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế. Nghị định này hướng dẫn việc xác định, kiểm soát tổng mức đầu tư, dự toán và quản lý chi phí trong suốt quá trình triển khai dự án.

Trong khi đó, Nghị định 210/2026 tạo khung pháp lý mới cho hợp đồng xây dựng. Theo quy định, giá hợp đồng được xác định trên cơ sở kết quả lựa chọn nhà thầu hoặc đàm phán giữa các bên, đồng thời phải làm rõ các khoản chi phí, thuế, phí và dự phòng rủi ro. Các hình thức hợp đồng như trọn gói, đơn giá cố định hay EPC được quy định cụ thể về phạm vi áp dụng nhằm hạn chế tranh chấp và nâng cao hiệu quả quản lý.

Đối với hoạt động thi công, Nghị định 207/2026 bổ sung các quy định về quản lý chất lượng công trình, bảo trì và trách nhiệm của các chủ thể tham gia xây dựng. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm nâng cao chất lượng công trình và kiểm soát rủi ro trong quá trình thi công.

Nghị định 209/2026 lần đầu quy định đầy đủ hơn về quản lý vật liệu xây dựng trong bối cảnh ngành xây dựng thúc đẩy chuyển đổi xanh, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải. Nghị định 212/2026 cũng đặt nền móng cho việc số hóa lĩnh vực xây dựng thông qua việc hình thành hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng.

Việc đồng loạt ban hành các nghị định hướng dẫn được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để triển khai hiệu quả Luật Xây dựng 2025, đồng thời thúc đẩy quá trình cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng.

Nhóm công nhân tranh thủ di chuyển, nghỉ ngắn giữa ca làm việc ngoài trời tại công trường xây dựng. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Trước đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 66.18/2026 về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, trong đó rút ngắn đáng kể thời gian cấp giấy phép xây dựng từ ngày 1/7. Cụ thể, thời gian cấp giấy phép xây dựng đối với công trình thông thường giảm từ 20 ngày xuống còn 10 ngày làm việc; thời gian điều chỉnh giấy phép giảm xuống còn 9 ngày. Đối với nhà ở riêng lẻ, thời gian cấp hoặc điều chỉnh giấy phép chỉ còn 7 ngày làm việc, bằng một nửa so với quy định hiện hành.

Chính phủ cũng ban hành Nghị định số 217/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng năm 2025 về quản lý hoạt động xây dựng. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến điều kiện, thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng cũng như các trường hợp thu hồi giấy phép. Theo Nghị định, việc cấp giấy phép xây dựng phải đáp ứng các điều kiện quy định tại Luật Xây dựng năm 2025. Trong đó, công trình phải phù hợp với mục đích sử dụng đất theo giấy tờ hợp pháp về đất đai và tuân thủ quy hoạch tương ứng đối với từng loại hình công trình.

Nghị định số 217/2026/NĐ-CP cũng quy định cụ thể điều kiện cấp giấy phép đối với hoạt động sửa chữa, cải tạo hoặc di dời công trình. Theo đó, việc sửa chữa, cải tạo phải bảo đảm các yêu cầu về an toàn, môi trường và phù hợp với quy định hiện hành; trường hợp di dời công trình phải có phương án bảo đảm an toàn lao động, an toàn cho công trình và khu vực lân cận.

Đối với giấy phép xây dựng có thời hạn, công trình chỉ được xem xét cấp phép khi thuộc khu vực đã có quy hoạch nhưng chưa triển khai và chưa có quyết định thu hồi đất. Công trình phải phù hợp với mục đích sử dụng đất, quy mô và thời hạn tồn tại do Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh quy định.

Nghị định cũng quy định nguyên tắc xác định thẩm quyền trong một số trường hợp đặc thù như dự án có nhiều loại công trình với cấp khác nhau, công trình thay đổi cấp sau khi điều chỉnh thiết kế hoặc công trình xây dựng gắn với công trình hiện hữu. Theo Nghị định, giấy phép xây dựng sẽ bị thu hồi nếu được cấp không đúng quy định của pháp luật hoặc chủ đầu tư không khắc phục vi phạm xây dựng theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền trong thời hạn quy định.

Nghị định số 217/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc quản lý hoạt động xây dựng theo Luật Xây dựng năm 2025, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng.

Việc hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn cùng với đẩy mạnh số hóa dữ liệu và đơn giản hóa thủ tục sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nâng cao tính minh bạch của thị trường xây dựng và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án đầu tư trong giai đoạn tới./.