Những người "giữ lửa" lễ hội Nguyễn Trung Trực

Ông Nguyễn Thanh Nhàn đang tạo hình rồng từ trái cau. Ảnh: ĐẶNG LINH

Lặng thầm kết rồng dâng lễ

Hơn mười năm qua, cứ đến Lễ hội Nguyễn Trung Trực, ông Nguyễn Thanh Nhàn, ngụ xã An Phú lại mang đôi tay khéo léo và tấm lòng thiện nguyện về phục vụ lễ hội. Những con rồng kết từ trái cau, ớt, hoa tươi qua bàn tay ông không chỉ làm đẹp không gian lễ hội mà còn gửi gắm lòng thành kính với người anh hùng dân tộc.

Giữa không gian lễ hội Nguyễn Trung Trực những ngày này, những con rồng kết bằng trái cau, ớt đỏ và hoa tươi nổi bật trên nền cờ hội, tạo nên vẻ rực rỡ nhưng vẫn trang nghiêm. Phía sau những tác phẩm ấy là nhiều giờ lao động miệt mài của ông Nguyễn Thanh Nhàn cùng những người anh em.

Hơn mười năm qua, năm nào ông Nhàn cũng tự nguyện về phục vụ lễ giỗ Cụ Nguyễn. Không nhận tiền công, ông còn tự bỏ kinh phí mua nguyên liệu. Với ông, đó không phải một công việc thuê mướn mà là cách ông góp sức cho lễ hội, tri ân người đã hy sinh vì dân, vì nước.

“Cụ Nguyễn hy sinh cả bản thân vì dân, vì nước, mình góp chút công sức để lo cho lễ giỗ Cụ được chu toàn thì có đáng gì đâu. Tiền bạc không thể tính được công ơn của Cụ”, ông Nhàn cho biết.

Kết rồng bằng cau là công việc đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm. Trái cau phải được lựa chọn tương đối đồng đều, kết nối thành từng mảng để tạo nên thân rồng. Ớt đỏ được bố trí đan xen, tạo màu sắc và điểm nhấn. Người làm phải tính toán tỷ lệ giữa đầu, thân và các bộ phận, bởi chỉ cần một chi tiết thiếu cân đối cũng có thể làm dáng rồng mất đi vẻ uy nghi.

Năm nay, ông Nhàn cùng các tình nguyện viên thực hiện 12 con rồng, bố trí tại nhiều vị trí trong lễ hội như xe đưa rước thỉnh sắc thần, cổng tam quan, nơi Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực bị hành hình, đài lễ tại công viên tượng đài Nguyễn Trung Trực và bên trong đình. Riêng những con rồng lớn có cấu trúc 5 thân, bề ngang khoảng 13 trái cau, chiều dài lên đến 100 trái cau.

Đằng sau vẻ đẹp ấy là những ngày làm việc khẩn trương. Khoảng hai ngày trước lễ, ông Nhàn cùng mọi người tập trung kết, ráp hoàn chỉnh từng con rồng. Khi các bộ phận đã thành hình, họ tiếp tục vận chuyển và lắp đặt từ sáng sớm để kịp phục vụ các nghi thức quan trọng.

Miệt mài tặng chữ tại lễ hội

Hơn 10 năm qua, bà Nguyễn Thuỵ Nhã cùng các thành viên Câu lạc bộ Thư pháp Đông Hồ (thuộc Phân hội Mỹ thuật - Liên hiệp Các hội Văn học Nghệ thuật tỉnh An Giang) đều tặng thư pháp nhân dịp Lễ hội truyền thống kỷ niệm Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực hy sinh.

Bà Nguyễn Thuỵ Nhã (bên trái) tặng thư pháp cho du khách tham dự lễ hội Nguyễn Trung Trực. Ảnh: LÊ TRUNG HIẾU

Bà Nguyễn Thuỵ Nhã cho biết, Câu lạc bộ Thư pháp Đông Hồ được thành lập vào năm 2015, với 15 thành viên. Từ khi thành lập đến nay, câu lạc bộ đều tổ chức gian hàng tặng thư pháp cho người dân, du khách vào dịp lễ hội Nguyễn Trung Trực.

Để phục vụ lễ hội Lễ hội truyền thống kỷ niệm 158 năm Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực hy sinh (1868 - 2026), Câu lạc bộ Thư pháp Đông Hồ đã chuẩn bị khoảng 2.000 giấy và các dụng cụ để “tặng chữ” cho người dân, du khách về dự lễ hội. Gian hàng Thư pháp của Câu lạc bộ Thư pháp Đông Hồ phục vụ từ ngày 5/10 đến ngày 9/10, tại khu vực Bia tưởng niệm Nguyễn Trung Trực (phường Rạch Giá).

Theo bà Thụy Nhã, hiện nay thư pháp được rất nhiều người ưa chuộng, nhất là trong các dịp Tết, lễ hội. Viết thư pháp phục vụ lễ hội Nguyễn Trung Trực được người dân xem như cái Tết thứ hai trong năm. Hình ảnh các thầy đồ thư pháp chăm chút cho từng nét bút trên nền giấy khiến người xem không khỏi xúc động. Mỗi nét chữ không chỉ đơn thuần là nghệ thuật trình diễn mà còn chứa đựng cả tâm hồn, cốt cách và cái tài của người viết.

Giữa không gian thiêng liêng để tri ân vị Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực, hoạt động này càng trở nên ý nghĩa. Người đi hội đến đây không chỉ để tham quan mà còn để tìm về một nét văn hóa truyền thống cao đẹp của cha ông: Truyền thống hiếu học và trọng chữ.

“Tôi luôn dạt dào cảm xúc vì mình cũng đóng góp nghĩa tình cũng như hàng vạn người dự lễ hội tưởng nhớ, tri ân công đức của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Niềm vui khi thấy cái hồn của từng con chữ được người xin mang nhiều ý nghĩa trong cuộc sống”, bà Thụy Nhã chia sẻ.

Góp sức lo giỗ được chu toàn

Vào những ngày cận kề Lễ hội truyền thống kỷ niệm 158 năm Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực hy sinh, hàng ngàn người dân từ khắp nơi tập trung về Di tích lịch sử - văn hóa mộ và đình Nguyễn Trung Trực để chung tay góp sức phục vụ các công việc của lễ hội.

Anh Nguyễn Thanh Bình nấu ăn phục vụ người dân dự lễ hội. Ảnh: LÊ TRUNG HIẾU

Nhiều trạm cơm miễn phí được dựng và chuẩn bị kỹ lưỡng, sẵn sàng phục vụ khách thập phương đến với lễ hội. Mỗi người, dù ở mỗi nơi, mỗi hoàn cảnh, nhưng có chung tấm lòng thiện nguyện, cùng chung tay, góp sức phục vụ người dân thập phương đến viếng vị Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Người dân tự nguyện phục vụ từ việc dọn dẹp, sắp xếp tươm tất bàn ghế, vào bếp chế biến các món ăn, thay nhau thu dọn một cách hết sức tự giác.

Hơn 1 tuần nay, anh Nguyễn Thanh Bình, ngụ xã Châu Thành tạm gác lại công việc nhà để cùng với người dân tham gia dọn dẹp, vệ sinh khuôn viên đình và dựng trạm cơm từ thiện. Anh Bình cho biết, gần 10 năm qua, mỗi khi đến giỗ Cụ Nguyễn, anh đều đến đình hỗ trợ các trạm cơm nấu ăn phục vụ miễn phí cho bà con tham dự lễ hội. “Mỗi người mỗi việc, ai cũng tự giác làm tốt việc của mình. Tất cả đều làm vì cái tâm hướng thiện, thể hiện lòng tôn kính, tưởng nhớ ông Nguyễn Trung Trực đã hy sinh vì dân, vì nước”, anh Thanh Bình nói.

Theo anh Bình, các trạm cơm lúc nào cũng có hàng chục người tham gia làm công quả khuân vác rau, củ và sơ chế để nấu những suất cơm chay đãi bà con thập phương. “Các trạm cơm đãi từ 6 giờ sáng đến 22 giờ tối, thậm chí đến khuya, khi nào không còn ai đến ăn thì mới nghỉ. Nhớ ơn vị anh hùng dân tộc nên ai cũng thành kính tri ân, góp chút công sức, chăm lo lễ giỗ của Cụ Nguyễn được chu toàn…”, anh Bình bộc bạch.

Bài học nấu cơm đãi trăm họ

Lần đầu đến đình Nguyễn Trung Trực để góp sức phục vụ lễ hội, anh Lê Văn Trung, ở xã Phước Hưng theo các chú vào bếp, học cách vo gạo, canh nước, nhóm lửa rồi nấu những nồi cơm nóng đãi trăm họ.

Vốn là nông dân lao động, quanh năm quen với ruộng đồng, anh Trung chưa từng nghĩ có ngày mình lại đứng hàng giờ bên những nồi cơm lớn ở đình. Nhưng lần đầu đến đây, thấy các chú tất bật lo cơm nước cho người dân về dự lễ, anh xin được góp một tay.

Anh Lê Văn Trung (bìa trái) học cách vo gạo, nấu cơm đình từ những người đi trước. Ảnh: ĐẶNG LINH

Việc đầu tiên anh được chỉ là vo gạo. Một chú lớn tuổi đặt thau gạo trước mặt anh, chậm rãi hướng dẫn: “Vo nhẹ tay thôi con. Mình làm cho sạch bụi, chứ chà mạnh quá thì hạt gạo gãy, cơm nấu lên không ngon”. Anh Trung làm theo, đôi tay khuấy đều những hạt gạo trắng trong nước. Nước đầu được chắt bỏ, thêm nước mới, rồi tiếp tục vo cho đến khi nước bớt đục.

Từ cách vo gạo, các chú chỉ tiếp cách đong nước. Nấu ít thì dễ, nhưng nấu một nồi cơm lớn để phục vụ hàng trăm người lại là chuyện khác. Phải biết loại gạo, lượng gạo, canh lượng nước, rồi canh lửa sao cho cơm chín đều.

“Lần đầu tôi đâu biết gì. Các chú chỉ từng chút, từ cách vo gạo, làm sạch gạo đến cách canh nước, canh lửa. Làm rồi mới thấy nấu cơm cho đông người cũng phải có kinh nghiệm”, anh Trung kể.

Bên ngoài, dòng người tập trung về đình mỗi lúc một đông. Trong bếp, công việc cũng không ngơi tay. Người lo gạo, người nhóm bếp, người nấu, người chuẩn bị thức ăn. Không ai phân công bằng giấy tờ, càng không có chuyện tính công. Ai biết việc gì thì làm việc đó. Anh Trung cũng nhanh chóng hòa vào guồng làm việc ấy.

Đến khi mở nắp nồi, hơi cơm nóng bốc lên, những hạt cơm trắng, tơi, thơm, anh mới có chút thời gian ngồi nghỉ. Với một người nông dân, đó là một công việc không xa lạ với sự nhọc nhằn. Nhưng điều khiến anh vui lại nằm ở phía sau nồi cơm. “Mình làm ruộng cực vì đất, còn ở đây cực vì đông người. Nhưng vui lắm. Nấu được nồi cơm ngon, thấy bà con ăn no, mình thấy công sức của mình có ý nghĩa”, anh Trung nói.

Những suất cơm ở đình có thể không cầu kỳ, nhưng giữa một ngày lễ hội đông người, khi người đi đường xa cần một chỗ nghỉ chân, một bữa cơm nóng, giá trị nằm ở sự sẻ chia.

Đáng quý hơn, anh Trung không chỉ học cách nấu cơm, anh còn học cách một cộng đồng cùng nhau lo việc chung. Những người lớn tuổi truyền cho anh kinh nghiệm bằng những lời chỉ dẫn mộc mạc. Rồi từ người được chỉ, anh dần trở thành người có thể chỉ lại cho người khác. Đó cũng là cách tấm lòng của người dân dành cho Cụ Nguyễn được tiếp nối qua nhiều thế hệ, không bằng những điều lớn lao mà bằng chính những đôi tay tự nguyện góp sức cho ngày giỗ vị anh hùng của dân tộc thêm phần ấm cúng.

Lễ hội Nguyễn Trung Trực được làm nên không chỉ bởi những nghi lễ trang trọng, mà còn bởi hàng trăm, hàng ngàn đôi tay tự nguyện góp sức. Một con rồng kết từ trái cau, một nét chữ trao người đi hội, một nồi cơm nóng hay một lời chỉ dẫn cho người mới vào bếp... Những việc tưởng nhỏ ấy nối tiếp nhau qua năm tháng, để lòng thành kính với Cụ Nguyễn được truyền từ người này sang người khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác.

ĐẶNG LINH - LÊ TRUNG HIẾU